Kitobni o'qish: «Три белых камня. Сборник стихов / Æртæ урс дуры», sahifa 3

Ингрид

 
Изæрмилты фæстаг хатт зæхмæ худтæ…
Ыстæй нæ сæрты атахти ыстъалы,
Æмæ йын ирдгæ денджызы цъæх малы
Фæйлауы ныр йæ сызгъæрин дзыккутæ.
 
 
Ахх, Ингрид Ингрид! Рухсимæ æмуд дæ,
Фæлæ дæ сау фурд фестын кодта взалы…
Ныр артмæ хур йæ сау зæлдæгтæ калы,
Æмæ та худынц былгæрон рæсугъдтæ.
 
 
Бынæй та фурды сау хъузджы æнкъардæй
Сыгъдæг налхъуыт фæлурс цæхæр æппары,
Æмæ йæм зæххæй рухсдзаутæ бæллынц.
 
 
Мæн та фыдбонæй иу цардуд ныв мары:
Дыууæ цæссыджы урс риуыл къуыбартæй —
Дыууæ дзæнхъа дзæнгæрæджы – кæуынц.
 

Ингрид⁸

 
Когда края оставила земные —
Звезда слетела вслед над головою…
Теперь густое море синевою
Ей волосы колышет золотые.
 
 
Сама была, как волны световые,
Теперь ночною стала темнотою…
На берегу опять над пустотою
Красавицы хохочут записные.
 
 
А в раковине обрастают телом
Жемчужины – их бледного сиянья
Ждут ищущие света впереди.
 
 
Но мучают лишённые дыханья
Две слёзные горошины на белом —
два колокольца звонких на груди.
 

Кипарис æмæ суадон
(Номарæн)

 
Ды – сау суадон мæ сыгъд бонты ызмисы,
Зыныс мæм куы хæрз æввахс, куы фыд дард…
Егъау быдыр – æдзæрæг тыгъд, æнкъард,
Рыг мигътæ хус уад сау арвæй æлвисы…
 
 
Алæмæт дон, æрхæндæг кипарисы
Сыгъдæг фидауцæй райхъал кодтой цард.
Сыгъд бæлас райгас, хъуысы та дзы зард,
Æмæ цъæхæй сæууон уддзæфы ризы.
 
 
Ды дæ мæнæн дзæнæт æмæ зындон,
Æнтæфы дæр дæ дард сатæг куы 'нкъарын,
Уæд нуазын æз мæ рухс фынты дæ дон…
 
 
Дæу æз уæддæр мæ уидæгтæй нæ арын
Æмæ хъæрзын… Ыскодтой нын тæрхон:
Нæ астæу ис къæйсыгъд быдырæй арæн.
 

Кипарис и родник

 
Ты родником – то близким, то далёким —
Бьёшь из песка моих сгоревших дней,
Пока в безлюдном поле суховей
Кружится пыльным вихрем одиноким.
 
 
И, опалённый пламенем жестоким,
Вновь кипарис восходит от корней
Всё зеленей – и песня из ветвей
Летит вечерним воздухом высоким.
 
 
Мой ад и рай. Сгустится духота —
И вновь меня отпаивает снами
Твоя животворящая вода.
 
 
Но до неё не достаю корнями —
Нас будто осудили навсегда
На выжженное поле между нами.
 

«Ды ацыдтæ, æмæ дæ фæстæ…»

 
Ды ацыдтæ, æмæ дæ фæстæ
Æваст æвзонг уалдзæг нынкъард.
Ызнонау хæхты æмæ фæзты
нæ калынц дидинджытæ арт.
Ды ацыдтæ æмæ дæ фæстæ
Мæ зæрдæ сау хъыгæй ныддур.
Ныттар мыл сихорафон бæстæ,
Æнхъæлдтон, баталынг и хур.
Ды ацыдтæ, æмæ дæ фæстæ
Ыссыгъди арвы цæфæй хид.
Мæ удыл сау дымгæ дзынæзта,
Ныууарыд бал бæлæстыл мит.
 

«Ушла – и за тобою смутно…»

 
Ушла – и за тобою смутно
Переменился лик земли,
И по-вчерашнему наутро
Луга весной не расцвели.
 
 
Ушла – душа окаменела,
Печалью полная насквозь:
Как будто солнце догорело
Или совсем не поднялось.
 
 
Ушла – и молния кривая
Мосты последние сожгла.
И с ветром туча снеговая
На вишни белые сошла.
 

«Кæрты цъиуты дзыгуыр зарыд…»

 
Кæрты цъиуты дзыгуыр зарыд,
Дардыл цины уынæр хъуыст…
Ног та дысон мит ныууарыд,
Мигъау ныл æрбадти хъызт.
 
 
Басыд бæлæстæн сæ сыфтæр,
Цъыфтæй нал ысуасы хæфс.
Нал и розæтæн сæ ныв дæр,
Зарæг уазалы ныргъæвст.
 
 
Урс пырх дарæсы нæ кæрты
Кæрдо скъæфт чызгау лæууы.
Чидæр арф миты лæгæрды,
Чидæр къæсæрыл кæуы.
 

«От капели птицы пели…»

 
От капели птицы пели,
А сегодня не слыхать —
Вновь метели завертели,
Стужа грянула опять.
 
 
Дерева окоченели,
Замер лягушачий пруд.
Розы прорасти успели —
Вряд ли после оживут.
 
 
Краденой невестой груша
В белом платье-леденце…
Кто кидает снег наружу,
Кто рыдает на крыльце.
 

«Фæци та уалдзæг – афтæмæй нæ бæсты…»

 
Фæци та уалдзæг – афтæмæй нæ бæсты
Нырма бæлас нæ рафтыдта сыфтæр.
Нæ кæсы хур. Нындзыг, ныссæмпæл мæр,
Æмæ нæ худынц дидинджытæ фæзты.
 
 
Фæцæуыс ды цъæх уалдзæгау мæ рæзты,
Æрхауди мигътыл хуры тын кæмдæр…
Хуыдтой кæддæр уæ фыдбылыз мæн дæр,
Ныр та кæсын мæгуыргурау дæ фæстæ.
 
 
Кæсын æнхъæлмæ… Ракæсдзæни хур,
Æрттивдзæн зæхх цъæх дарæсы æвзонгæй,
Мыдыбындз зилдзæн хъæлдзæгæй мыдгур…
 
 
Мæн дæр та уарзт рæдау хынцдзæн йæ ронгæй,
Фæлæ ныр билцъ куы нæ стона къæйдур,
Æмæ куы мæлон зад дыргъдоны стонгæй…
 

«Весне до сроков никакого дела…»

 
Весне до сроков никакого дела:
Ростки ещё не вышли из земли,
Весёлые цветы не зацвели,
Листва от холодов заиндевела.
 
 
И, как весна, ты мимо поглядела.
Лучи навылет тучу не прожгли.
Когда-то вместе мы с тобою шли,
Теперь гляжу вослед оторопело.
 
 
Я верю: выйдет солнце поутру,
И снова мы любовную обрящем
Медовую пчелиную игру.
 
 
Но если камень сердца в настоящем
Росток не одолеет – я умру
От голода в саду плодоносящем.
 

Испайнаг эпиграммæ

 
Æз мысын тар заман æхцонæй,
Нæ уыдис мах дугау мæнгард.
Æбырæг домдта уæд бæлццонмй
Кæнæ чыссæ, кæнæ йæ цард.
 
 
Мæ хур, къæрныхæй ды фыддæр дæ,
Нæ зоныс бæрц æмæ хатыр:
Фыццаг мын амырхтай мæ зæрдæ,
Мæ чыссæ афу ластай ныр.
 

Испанская эпиграмма

 
Укладов прежних не хулитель,
Я помню времена дорог,
Где честно предлагал грабитель:
Жизнь или полный кошелёк.
 
 
Любимая, тебе всё мало:
Со всех – добыча и оброк.
Сперва ты жизнь мою украла,
Потом – слупила кошелёк.
 

Фын

 
Стъалы мæйдар æхсæв ратахс мæ сæрты,
Фенхъæлдтон – ратæхы зæд.
Барухс йæ цинæй дзæнæтау мæ зæрдæ,
Кувыныл бафтыдтæн уæд.
 
 
Уайын йæ фæстæ, мæ зæрдæ йæм дзуры,
Тайы мæ цæстытыл мил.
Уалынмæ кæрдæгыл абадт мæ цуры…
Разынд æрттиваг хъæндил.
 

Сон

 
Тёмною ночью звезда пролетела.
Ангел – подумалось мне.
Радостью сердце налив до предела,
Начал молиться во сне.
 
 
С нею готов говорить до рассвета.
Вместо ответа – молчок.
Вот она – светится рядом!.. А это
Просто ночной светлячок.
 

«Дыууæ цæсты-дыууæ цады, æрвыг…»

 
Дыууæ цæсты-дыууæ цады, æрвыг,
Зынынц зынгæй зæрин хуртæ йæ бынтæй,
Зæххыл нывæндынц урс цинтæ сæ тынтæй,
Æз та сæ арфы агурын фæрдыг.
 
 
Лæууынц сæ разы кувæгау уырдыг, —
Æрцыдтм ды æвæццæгæн, мæ фынтæй,
Æркаст мыл хур изæрмилты дæ уындæй,
Ыскодта мæн дæ сыгъдæг рухс фæрныг.
 
 
Цы кæнын æз цыкурайы фæрдыгæй?
Дæуыл рæдауæй аудæд дæ зæд,
Зынæнт æдзух дыууæ цады æрвыгæй,
 
 
Æдзух дæ цадæй худгæ хур кæсæд, —
Цæрдзынæн уæд мæ зынты дæр фæрныгæй,
Хæсдзæн мын цин дæ сыгъдæг фидыц уæд.
 

«Озёрами небес по глубине…»

 
Озёрами небес по глубине
Глядишь, не пряча солнечного света —
Земля его лучами перевита,
А я ищу жемчужину на дне.
 
 
Наверно, ты явилась мне во сне,
Во плоть моей молитвою одета —
И на исходе сумрачного лета
Я счастлив в очищающем огне.
 
 
К чему искать мне бусину желаний⁹?
Пусть ангел твой тебя убережёт
И чистоту озёрных оживаний.
 
 
Пусть в них струится солнечный восход
И даже в пору тяжких испытаний
Та чистота мне счастье принесёт.
 

«Ныгъуылы хур. Зыны мæ разы рындз…»

 
Ныгъуылы хур. Зыны мæ разы рындз,
Дзæнæтон арвæй зæдты зарын хъуысы.
Мæ сыгъд цардыл зæххон мæргътæ кæуынц,
Уæддæр ма дæу мæ сæфты зæрдæ мысы.
 
 
Дзæгъæл артдзæсты бамынæг цæхæр,
Фæстаг боны рухс урс бæрзæрдтыл тайы.
Мæ разы ис сæрсæфæн был, уæддæр
Мæ цæстытыл дæ рæсугъд сурæт уайы.
 

«Садится солнце за большой утёс…»

 
Садится солнце за большой утёс.
Хор ангелов поёт – не убывает.
Моя судьба не стоит птичьих слёз,
А за тебя душа переживает.
 
 
Былого дома очерк узнаю,
Закат на снеговых вершинах тает…
У пропасти глубокой на краю
Прекрасный образ твой не отпускает.
 

«Лæзæры азгай уарынтæй æрнæг…»

 
Лæзæры азгай уарынтæй æрнæг,
Фæлвых æвзар нæ сæндидзы æртæхæй.
Ызнон уæларвмæ чи скъæрдта уæлбæхæй,
Æрбадти уый æд хус дзæкъул ныллæг.
Вæййынц къæйных æгæнон фæндтæ худæг,
Налат хæзгулау хивæнд у хъысмæт.
Æмбаст вæййынц хæрам æмæ тæлæт,
Æргъæу галуантæй баззайы æртхутæг.
Нæ ивы цард йæ уаг æмæ йæ конд…
Хъысмæт, мæ сæрты сау сынтау куы тæхай,
Уæддæр мæ уарзтæй макуы скæн æнæхай,
Зынæд мæм фидауц рухс æмæ бæрзонд.
 

«На пастбище дожди из года в год…»

 
На пастбище дожди из года в год —
Трава не просыхает от капели.
Вчера мы к небу конные летели,
Сегодня – с полной торбою невзгод.
 
 
Удаче, чтобы верностью окрепла,
Молиться, как любовнице, смешно.
Где с воровством коварство сведено,
Дворцы изничтожаются до пепла.
 
 
Судьба, когда расправишь на лету
Ты вороном крыла над головою,
Одна любовь останется со мною —
И снова поднимусь на высоту.
 

Зæрватыкк
Ласточка

Ирыстон

 
Мæ Ирыстон, дæ фæндаг уыд уæззау…
Ысфæлдыстай дæ рухс бæллицтæй мифтæ,
Фæлæ дæ цард йæ фæллад хуыз нæ ивта,
Æмæ цыдтæ дæ сыхæгтæн фыййау.
 
 
Уыддæ уæддæр лæгдзинадыл рæдау.
Ныууагътой дын нæрммон зæрдæ скифтæ,
Æрхастай ма нæртон хæзнатæй рифтаг,
Æмæ та суагъта ихдзагъд хуымгæнд тау.
 
 
Дæ цард ыснæуæг тох æмæ фæдисы,
Ыссардтай фарн æфсымæрон Цæдисы,
Æмæ дæ тыхтæн макуы уæд хъаймæт.
 
 
Дæ уаз номæй сæрыстыр уæнт дæ цæуæт…
Дм хуымгæндыл-иу хъарм къæвда æрцæуæд,
Дæ найгæнæнты хурхæтæн кæнæд.
 

Осетия

 
Мой Иристон¹⁰, не думай о плохом.
Мечтами стали давние герои,
И ты в годину тяжкую порою
К соседям нанимался пастухом.
 
 
Но воля скифа в мужестве твоём —
Ты восставал за родичей горою.
А от сокровищ нартовских одною
Сумою получил – зато зерном.
 
 
Зерно не переводится в котомке,
Пока по-братски делишься с другим.
Да не сомкнутся над тобой потёмки.
 
 
Прольётся тёплый дождь над молодым
Посевом, и достойные потомки
Гордиться будут именем твоим.
 

Ныфс
(Мœ фыдмœ)

 
Ды сахуыр кодтай карз œцœгтœй мœн
Рœстаг куысты сыгъдœг фœндаг œвзарын…
Цœудзœн ыл тох, лœгœвзарœн кœндзœн,
Æз дзы мœ зœрдœ раст тœрхоныл дарын.
Уыдзœн ыл цин, къуылымпытœ, œнтыст,
Уыдзœн гадзрахат, хахуыр œмœ даутœ.
Хœрам, хœлœг мын фаудзысты мœ куыст,
Кœндзысты мын мœ рœсугъд цœсгом саутœ.
Дœ сœр-иу ма 'руадз ахœмтœй, мœ фыд!
Мœ рœстадмœ-иу ма хсайœд дœ зœрдœ!
Бœсты хуыздœртœй ахœм лœг нœ уыд,
Кœуыл нœ фыстой йе знœгтœ фыддœртœ.
Сœ хинтыл-иу œз хаттœй – хатт куы'рхауон,
Уœд-иу мœ удœн ма фœтœрс фыдœй:
Уый – стонг рувœстœ пыхсбыны зыдœй
Уœрцц œнхъœл ахсынц цœргœсœн йœ аууон…
 

«Ты чистою дорогою всегда…»

 
Ты чистою дорогою всегда
Учил идти в сражение любое…
На справедливость твоего суда
И уповаю я на поле боя.
 
 
Когда иные станут отрицать
Мои победы с завистью и злостью
И с ненавистью будут порицать,
То мною поперхнутся, точно костью.
 
 
Не огорчайся от вестей лихих,
На сердце не испытывай печали —
И в лучших землях не было таких,
О ком враги хорошее писали.
 
 
А если упаду, сгустится мгла —
И втихомолку не добьются толку…
Выслеживают лисы тень орла,
А думают, что гонят перепёлку.
 

Мæ мадмæ

 
Зын сахат-иу дæ хъæбысы мæ сæр
æваст æрбайрох рыст æмæ фæлладæй.
Мæ уды ныр æвдадзы хосау батай,
Мæ тыхст дæ хъармæй нал сысы уæддæр.
 
 
Куы иу фесæфт нæ папитæй изæр,
Мæ уæрыкк-иу куы фæдзæгъæл ис йæ мадæй,
Уæд иу мын айста аивæй мæ катæй:
Ысбастай иу сæг рæхысæй хъæбæр
 
 
Цæххойæн дур æртысгæны хъæлæсы,
Уæд, дам, хъæддаг сырд цъуттабаст уыдзæн…
Ныр нал кæныс дæ рагон фæтк нæ къæсы…
 
 
æллах! æргæвдынц агъуыд куыйтæ мæн:
Кæм дæ? æви цъæх бирæгъæн цы бæззы,
Нæу уымæй сау гæбæр куыдзæн бæттæн?
 

Моей матери

 
Бывало, лишь ладонь твоя легла —
Из головы изглаживались боли.
Теперь они повырастали что ли
Без твоего целебного тепла?
 
 
Домой в ночи отара не пришла,
Отбился ли ягнёнок в чистом поле —
Моей тревоге не давая воли,
Щипцы и камень нужные брала,
 
 
Над очагом крепила – злому зверю
Золой и солью затыкала пасть…
Но кто теперь уверен в давней вере?
 
 
Псы надо мною забирают власть.
И óберега нет – по крайней мере,
Чтоб на клыки собачьи не попасть.
 

«Уæд дæр æмæ ныр дæр…»

 
Уæд дæр æмæ ныр дæр
Зондæй разыдтæн Сырдон,
Кусынмæ – цъæх хæрæг.
Фæлæ афтид у мæ гон,
Цъиу дæр мын – æфхæрæг.
 
 
Магъзæй афтид у дæ сæр,
Кусын нæй дæ хъæды,
Фæлæ хорз цæрыс уæддæр,
Раст цыма нæл гæды.
 
 
Раздар заман уыд æндзыг,
Рацарæзт – йæ фæстæ.
Æз уæд дæр, ныр дæр – мæлдзыг,
Ды æдзух цæргæс дæ.
 
 
Зонд цæмæн бахъуыди мæн? —
Хохы фахсыл – уистаг…
Æз Сырдоны сайд фæдæн:
Ды – бæхджын, æз – фистæг.
 

Тогда и теперь

 
Как Сырдон¹¹, умён весьма,
Не тружусь – ишачу,
А проверю закрома
И опять заплачу.
 
 
Голова твоя пуста,
Словно погремушка,
Но, как будто у кота,
Доверху кормушка.
 
 
Был застой, теперь живём —
Перестройке случай…
Я, как прежде, муравьём,
Ты – орлом над кручей.
 
 
Говорили, что умён,
Да опять в надежде
Я обманут, как Сырдон.
Ты – в седле, как прежде…
 

1991

Цардивæн

 
Ныгъуылы кады заман тары,
Нæ дуджы кадæг фыссын нæй.
Бæгъатыр най райгуырдзæн Нары,
Поэт ыл нал зардзæн фæрнæй.
 
 
Гæртон фарн нал цæуы хæдзармæ,
Черментæн нал хъуысы сæ зард.
Цæуынц дæлимонтæ лæгдзармы,
Кæны паддзахиуæг сæлхæр.
 
 
Нæ цин – куывдтæ æмæ хæзгултæ,
Хæраммæ чи сласдзæн йæ кард?!
Вæййы æлдары раз сæркъултæ,
Вæййæм æмгары раз мæнгард.
 
 
Цагъартæ! Згъæр æмæ хæзнатæн
Сæ размæ зонгуытыл бырут…
Фæдон нæ разындзæн Маратæн,
Мæрдтæй нæм нал сыстдзæни Брут…
 
 
Цæрæм æгъуыз æмæ æгадæй,
Быхсæм хъазайрæгтау æфхæрд…
Цы нæм уыд хорз æмæ бæркадæй, —
Кæнæм сæ стонг сырдтау бынхæрд…
 
 
Ныгъуылынц сау рохуаты цадæг
Хъазуат, сгуыхт æмæ æхсар.
Нæ дуджы нал сæнтысдзæн кадæг,
Кæнæм ма додой æмæ сар.
 

Время перемен

 
Затмилось время прежней славы…
Про нашу пору неспроста
Не скажет песенного слова
Поэт, похожий на Коста¹².
 
 
По краю безымянной бездны
Со всех концов во все концы
В людском обличье ходят бесы,
Правительствуют глупцы.
 
 
Где удовольствием единым —
Чревоугодие и блуд,
Мы гнёмся перед господином,
А перед нами пальцы гнут.
 
 
В ползущем на коленях нищем,
Не ведающем стыда,
Марат¹³ преемника не сыщет,
Брут¹⁴ не воскреснет никогда.
 
 
Терпя обидные нехватки,
Что крепостные, воли ждём.
А что земля даёт в достатке,
Голодными зверями жрём.
 
 
Где спрос на траурные ленты,
Былой отваги – днём с огнём…
О нашем времени легенды
Мы не слагаем, а клянём.
 

Хæрзбон

 
Хæрзбон, Рæстдзинад æмæ Намыс,
Уæ хур уыл батылынг, – хæрзбон!..
Мæ зæрдæ, фарны бонтæ ма мыс,
Мæрдырох саст лæгæн – фæндон.
 
 
Хæрзбон. Сыгъдæг Сæрибар! – царды
Дæуæн нæ разындис бынат.
Кæм ис æлдар æмæ цагъартæ,
Уым амонд гацца у. налат.
 
 
Хæрзбон, Бæрзонд Поэзи! – бахус
Дæ суадон къæхты бын, – хæрзбон!
Парнасы уаз бæрзæндтыл Бахус
Хъахбайтæн сармзта сæндон.
 
 
Ныр дуне армукъа у – уым та
Нæ Хуыцау Плутос у æрмæст.
Цæуы æгъатырæй йæ къуымты
Фæлывд, тыхтона æмæ хæст.
 
 
Хæрзбон, Уæздан Бæллицтæ! – тоны
Сымах дысмрон цæргмс ныр.
Хæрзбон, Нæртон Зарæг! – зындоны
Нæ зæлы уаз мыртæй фæндыр.
 

Прощание

 
Добро и Истина, прощайте —
Светило солнце да зашло.
Былых надежд не поминайте,
Хотя расстаться тяжело.
 
 
Прощай, священная Свобода —
Огонь твой на земле потух.
Где есть рабы, а нет народа —
И господа навроде шлюх.
 
 
Прощай, Поэзия – Пегаса
Крыла оборваны давно.
По склону вышнего Парнаса
Течёт дешёвое вино.
 
 
Сияет Плутос¹⁵ от восторга —
Всему назначена цена.
А по углам земного торга —
Обман, как прежде, и война.
 
 
Два клюва рвут неумолимо
Мечты возвышенные влёт,
И в ад отправленная лира
Священных нот не издаёт.
 

Мæсыгамайджытæ

 
Мæ цин лæзæрд халау ныскъуыдтæ,
Мæ хъыгтæй ме рагъыл – уыгæс…
Ызмисыл амадтам мæсгуытæ,
Быдтам æнæ галæй кæвдæс.
Нæ куыстыл худтысты фыдгултæ,
Нæ галуан никуы сси цæттæ.
Æмæ нæ гæнахæн йæ къулты
Цæрдудæй амадтам лæгтæ…
Уæддæр фæлдæхтысты йæ систæ,
Сæ хуылфæй сусæг хъæрзын хъуыст.
Нæ уд нын бахордтой фыднизтæ,
Тыхсаст нæ бакодта фыдгуыст.
Ныббадт нæ къодийы кæфхъуындар,
Уыди нæм сау адзал хæстæг…
Фæзынд нæм уалынмæ пехуымпар,
Нæ ныфс, нæ сæрхъызой – фæтæг!
Йæ фæндæй райхалæм нæ мæсыг,
Йæ дуртæй аразæм æндæр…
Мæнæн та фемæхсы мæ цæссыг,
Нæ хъуысы адæмыл мæ хъæр.
Кæлы нæ амаддзаг, фæлдæхы,
Хъæрзæм йæ хæлддзæгты бын мах.
Уæддæр нæ пехуымпар фæзæгъы:
«Уыдзæн йæ бынаты гæнах».
Нæ куыстмæ бавналæм уæнгмардæй,
Нæ быны зæххы уæлцъар – фаст.
Нæ бæстæ судзы, æмæ артæй
Кæнынц куырысдзаутæ сæ хъазт.
Хæссæм сæрнывæндтæ, нæ тугæй
Ныхасæм дуры уæлæ дур.
Мæлæм нæ фæздæджы хуыдугæй,
Кæуы нæ хъизæмарыл хур.
Ыстджытыл амайæм мæсгуытæ,
Бийæм æвгъæддонæн кæвдæс…
Мæнæн мæ ныфсы хал ныскъуыдтæ,
Мæнæн мæ хъыгты уаргъ – уыгæс.
 

Строители башен

 
Заменой радости вчерашней
Печали, как снопы, легли.
Мы на песок опёрли башни,
Хлева пустые возвели.
 
 
Враги над нами с перевала
Злословили наперебой.
Камней на стены недостало —
Мы заменили их собой…
 
 
А недостроенные стены
Стонали, трещинами шли.
Тревогою набухли вены
У обескровленной земли.
 
 
Былая вера иссякала,
И наступал последний срок,
Когда надежда засверкала —
Пришёл заступник и пророк…
 
 
И стены прежние сломали
По настоянию его —
И возводить иные стали,
Не слыша плача моего.
 
 
А новые не лучше прочих —
Обломки сыплются в назём…
Но предрекает и пророчит:
«Мы башню башен возведём…»
 
 
Идём, бессильные, по краю —
Земные трещины в огне.
С ним чернокнижники играют
В горящей нашей стороне.
 
 
Но, веруя – необходимо,
Слагаем камни на крови
И задыхаемся от дыма,
А следовало – от любви…
 
 
Мы на костях городим башни,
Младенцам – ясли по стене…
Заменой радости вчерашней
Печаль снопами на спине.
 

Куырыхон быцæу

 
Нæртон куывды сидтытæ уадзæм…
Æртæ рæгъы рацыдис, – уæд
Кæрæдзи ысдзурын нæ уадзæм,
Дæ фыдгул нæ раны фæуæд.
Цы сидт кæнæм цыппæрæм, гъа-ма?
Уынæргъы æрсдонау цъæлхъæр.
Ам алкæмæн йе 'взаг – цыргъ хъама,
Ам гæвз дæр – Батрадзæй лæгдæр.
Ыскъæры йæ гаджидау хистæр,
Йæ куывд ын æхсæдæм дзырдгай…
Ирыстонæй нал ис æмбис дæр,
Рæдувы дзы алчи дæр хай;
Фыдгултæ нæ сурынц Дайранæй,
Мæздæгыл нæм не знаг бырсы,
Секъайы ком фесæфт йæ ранæй,
Фæсарæнты баззад Тырсы…
Хæрæнт æй! Нæ тæрсæм къуыввиттæй.
Кæцы сидт у дæсæм – зæгъут?!
Кæмдæр та ныл зарынц æхситтæй,
Сæ разы та хаудзæн нæ худ.
 

Застолье

 
Минует застолье три круга —
Четвёртому тоже бывать,
И мы начинаем друг друга
Настойчиво перебивать.
 
 
Пылает словесная битва,
Гостей распаляя на раз.
Здесь каждый язык – точно бритва.
Здесь даже убогий – Батрадз¹⁶.
 
 
Но всё ещё пир чин по чину,
Хоть многие навеселе…
А Родины наполовину
Не стало уже на столе.
 
 
Дарьял и Моздок на похмелье
Оставит ли вражья рука?
Где Трусовское ущелье¹⁷?
Родная долина Сека¹⁸?..
 
 
Что мы неразборчивым тостом
Помянем в десятом кругу?
Задорную песню со свистом
Про нас поддержать не могу.
 

«Фæдисы бон зæппадзы…»

 
Фæдисы бон зæппадзы
Нæ бамбæхсы нæртон…
Дæ сонт дзæнгæда уадзы
Кæйдæр куыроймæ дон.
Хъуыды æмæ хъæцынæй
Рынчын кæны сæлхæр…
Ызнаджы фарс хæцынæй
Дзыхыл хæцын – хуыздæр.
 

«Из подпола впустую…»

 
Из подпола впустую
Отважного хвалить —
На мельницу чужую
Потоком воду лить.
 
 
Пока глупцы судачат,
Слова поберегу:
Болтать без меры – значит
Способствовать врагу.
 

Фæдис

 
Хъысмæт нæ батардта фыд раны,
Нæ дуг – тымыгъ, нæ дауæн – рындз.
Уæддæр нæ сау зæххыл Дайраны
Кæрæдзи куыйдзыхтæ хæрынц.
Сæ хæстæй сау айнæг æнкъуысы,
Хъæрзы нæрæмон Терк мæстæй…
Фæдис! – мæ рыст зæрдæмæ хъуысы
Сæ хъæр нæ фыдæлтæн мæрдтæй.
Уыдис Дайраны хид сæ къæсæр,
Лæууыд сæ арæныл гæнах.
Сæ фæдон – рыгъд æмæ æнæсæр,
Нæ бæстæ нал æндавы мах.
Цæуынц нæ сыхæгтæ нæ кæртыл,
Нæ кулдуар райс-байсæй ныссаст.
Нымайынц нарты цоты мæрдтыл,
Нæу хыгъд нæ ном æмæ нæ раст.
Нæ ир! – бæсты хæрзтæй бындарæн
Цы уадзут кад кæнæ бынтæн?
Кæм ис нæртон Ирæн йæ арæн?
Кæм кæндзæн тохы бон гæрæн?
Уынут, тæрхоны лæгтæ, разæй
æрмæст паддзахбадæн. Уæууæй! —
Гæбаз нæм нал хауы Кавказæй, —
Паддзах æнæ паддзахад нæй.
Фæдис! – Дайраны ком уырысæй
Кæнынц сайтан гуырдзы тыхист…
Рæхджы та ерыстау йæ уырсæй
Кæндзæн нæ сонт сабиты цъист.
Кæм ис мæгуыр бæстыл фæхæцæг?
Дайран куы фесафæм, уæд нын
Нæ хурхыл дардзысты æрвæдзæг,
Нæ цард та фестдзæни фыдфын.
Нæ рындз гæды-хъæдау нырризы,
Мæрзы йын сау тымыгъ йæ мæр…
Бынхортæ! – Знаг нæ къæсæр исы,
Фæдис уæм нал хъуысы уæддæр!
 

Тревога

 
Года в ловушку нас загнали —
На край обрывистый её…
На землю чёрную в Дарьяле
Опять зарится шакальё.
 
 
Глядит ревущий Терек в оба,
И скалы эхом не молчат.
И слышит сердце, как – Тревога! —
Под нами пращуры кричат.
 
 
Ворота на рубежной кромке
Веками были – на замок¹⁹,
А безголовые потомки
Живут, не чувствуя тревог.
 
 
Туда-сюда соседи бродят:
мелькнут – и были таковы.
А дети нартов живы вроде,
Да многим кажется – мертвы.
 
 
Где нашей родины граница?
Чем битва кончится и где?
Какую лучшего частицу
Земной оставим череде?
 
 
Похоже, к трону, хоть не сразу,
Ведёт нас власти маета.
Но что за царство без Кавказа,
Что за корона без хребта?
 
 
Детей давить в просветах узких
Водой проточенных теснин
Начнут опять, когда у русских
Ущелье отберёт грузин.
 
 
Какой отец приветит сына,
Который совесть потерял?
Петлёй на шею осетина
Падёт утраченный Дарьял.
 
 
Дрожат осинами в тревоге
Родные скалы, мглы полно…
Растратчики! Враг на пороге!
А вам не слышно всё равно.
 

Цхинвал

 
Цхинвал – мæ рыст, мæ судзгæ цæф, мæ катай,
Фыдгул дыл калы зынг æмæ нæмыг…
Мæ тыхст зæрдæйы нал цæуы дæ хъыг,
Мæ бон кæуын дæр нал у ныр фæлладæй.
 
 
Дæумæ бырсынц æрра знæгтæ æфсадæй,
Ды фестадтæ сæ тыхы раз мæсыг,
Дм фидарыл сæ сау хъазуат ныррыг,
Ды срухс кодтай нæ иры ном дæ кадæй.
 
 
Цхинвал, Цхинвал – мæ судзгæ цæф, мæ рыст,
Æвзыгъд ысты дæ чызджытæ, дæ фырттæ, —
Хуыцау цын раттæд цард æмæ æнтыст!
 
 
Дæ цыты раз лæмæгъ ысты мæ дзырдтæ, —
Уыдзæн дæ ном нæртон кадæджы фыст,
Æмæ йæ койæ риздзысты лæгсырдтæ.
 

Цхинвал

 
Цхинвал – ты боль моя от раны жгучей.
Огнём тебя пытали, как могли…
Твои печали сердце извели.
Глаза ослепли от слезы бегучей.
 
 
Перед врагов чернеющею тучей
Ты – словно башня родовой земли.
Они уже в пыли – изнемогли
От участи позорной неминучей.
 
 
Детьми своими смелыми храним,
Цхинвал не станет варвару сдаваться.
Дай, Господи, победной жизни им…
 
 
Словам с твоею славой не сравняться.
Перед заветным именем твоим
Всем извергам придётся разбегаться.
 

Батырадзæн

 
Хæмыцы фырт! Хуыцау æмæ йæ зæдтæ, —
Уырны мæ ныр, – æцæг амордтой дæу.
Цы кæнæм? – де сгуыхт афтæ æцæг нæу,
Хæрамы тых нæртон тыхæй нæ сæтты.
 
 
Уæд Хъандзæргæс фынæй баци æрмæст
Фæсайдта мах рæсугъд фынау дæ кадæг!
Æрыхъал ныр мæрдон фынæйæ цадæг,
Нæ марæн кард – йæхи къухы – æлвæст.
 
 
Бырсы нæ бæстæм сау æфсад æвдиутæй,
Хæрынц нын уыдон пелтъыгай нæ зæхх.
Сæ талын уаты Хуры чызг ныцъцъæх, —
Йæ таг ын цъиры сау уæйыг йæ риутæй.
 
 
Зынг ныл æфтауынц Кар æмæ Кæрæф,
Гæлхуыр гуымаг нæ зад хуымты лæгæрды.
Мукара хъаст æрцаразы нæ кæрты,
Æфхæры мах æнæфсармæй Алæф.
 
 
Нæ хистæр сын цыты сидтытæ уадзы,
Нæ цоты тугæй не знæгты хынцæм…
Цы кæнæм? Мах – уæнгмард æмæ æдзæм,
Ды та кæныс мæрдон фынæй дзæппадзы.