Kitobni o'qish: «Odərlər»

tarixi-fəlsəfi roman

MÜƏLLİFDƏN

Uzun illər məni düşündürən, daha doğrusu narahat edən fəlsəfi bir mövzunu araşdırma romanı kimi yazmağı arzulasam da, sonda çox dəyərli bir dostumun təklifi üzrə milli taleyimizi düşündürən süjetlə birgə yazdım. Yazdıqca tarixi-fəlsəfi fikirlə-rim gah həqiqətlərlə, gah fantastik ideyalarla dost oldular. Müxtəlif oxucu kütləsi üçün həm maraqlı, həm qəbuledilməz, həm mübahisəli məqamlarla, həm də aktual problemlərlə zən-gin olan bir romana çevrildi.

Mən məqsədimə çatdım. Millətimin şanlı tarixini və görmək istədiyim gələcəyini ürəyimin səsinə qulaq asaraq təxəyyülü-mün köməyi ilə yazdım. Romanın müxtəlif dünyagörüşlü insa-nımızın qınaq obyektinə çevriləcəyini bilirəm. Amma zərrə qə-dər də kimlərinsə fikrinə hörmətsiz yanaşmaq fikrində olma-dım. Və bundan daima uzaq olmağa çalışdım. Əsərdəki qəhrə-manlar tanıdığım dostlarımın prototipidir. Bu qəhrəmanlar nə qədər ziddiyyətli dünyagörüşə sahib olsalar da, həmişə bir amalda bütün fikirlər üst-üstə düşür. Bu amal isə millətdir! Hər şeydən öncə millət!..

Dədə Əfəndinin söhbətlərini romana salmaqda öncə çox tə-rəddüdlü idim. Hətta romanın altı ay bundan öncə hazır olma-sına baxmayaraq, məhz milli düşüncə tərzinin carçısı Dədə Əfəndinin söhbətlərinə görə düşünməyə qərar verdim. Və son-da heç bir düzəliş etmədən çapa göndərdim.

Qəhrəmanım Arslan Sultanbəyli Türk millətinin tarixinin gizlin mətləblərini ortaya çıxartmaq üçün oxuduğum tarixi mənbələrin izi ilə Dədə Əfəndinin tövsiyələri əsasında öncə Şu-şaya getdi. Əməliyyatı şərəflə və uğurla başa vurdu. Roman üç hissədən ibarət olacağı üçün bu, birinci kitabdır. İkinci kitabda Arslan Sultanbəyli Ulu Şaman Məclisinin tapşırığı ilə Çinə, üçüncü kitabda isə Vatikana getməlidir. Ümid edirəm ki, oxu-cuları intizarda saxlamadan ikinci və üçüncü kitabları da yaza-cağam. Yəqin ki, oxucuların münasibəti digər kitabların yazıl-ması üçün böyük stimul verəcək.

Romanın ərsəyə gəlməsində bir çox mütəxəssisdən və dost-larımdan məsləhətlər və dəstək aldım. Onlardan həmişəki kimi ilk oxucum, tövsiyələri ilə daima düzgün yolu göstərərək dəs-tək verən həyat yoldaşım Zülfiyyə Sadıqovaya, coğrafi xəritə-lərlə işləməkdə daima yardım edən coğrafiyaşünas Famil İsaye-və, tarixi faktları dəqiqləşdirməkdə hər zəngimə və çağırışıma səs verən tarixçi Amil Həsənova və arxeoloq Elvin Əliyevə, iş-ğal altında olan bölgələrimizi uzaqdan da olsa, görməyimə və dağlar-dərələrlə tanış olmağım üçün mənimlə bərabər gecəsini-gündüzünə qatan Rahil Zülfəliyevə, ingilis dilli mənbələri araş-dırmaqda yardım edən Fərid Hüseynliyə, zəngin kitabxana və materiallarla təmin edən Əli İbrahimbəyliyə, hərbi terminləri dəqiqləşdirməyimdə yardım edən keçmiş döyüşçümüz Heydər Rəhimova, qazimiz Kənan Nəcəfov və Sevindik Mehman ilk oxucu kimi tənqidi münasibətlərinə görə tanınmış ziyalılarımız Müşfiq XANa, Elçin Əlibəyliyə, Cəlil Cavanşirə, Elxan Nəcəfo-va, Yusif Alı Afşara, Zöhrə Cəfərovaya, Günel Məmmədovaya və adının çəkilməsini istəməyən və XÜSUSİ məsləhətlər verən dostlarıma dərin minnətdarlığımı bildirirəm.

Daima stumul aldığım, əsərləri ilə həyat konsepsiyamı for-malaşdırdığım ustadım, romanın ilk oxucusu, böyük yazıçımız İsa Muğannaya bir ömür boyu minnətdar olacağımı bildirmək-dən qürur duyuram.

İnanıram ki, süjet xətti təxəyyülümün məhsulu olan bu ro-man tezliklə oxucu rəğbəti qazanacaq.

Ali roman

Yazıçı və müəllim Şəmil Sadiqin erməni separatçıları ilə mü-barizəyə həsr olunmuş "OdƏrlər" romanı nadir əsərdir. Nadir-lik süjet xəttinin son dərəcə orijinallığı, ölkələr, siyasətlər, din-lər, təriqətlər haqqında məlumatın zənginliyindədir. Ziyalı oxu-cu müəllifin, şəksiz, şübhəsiz, böyük istedadının məhsulunu tə-şəkkür hissi ilə qarşılayacaq və Azərbaycan ədəbiyyatına belə bir istedadın gəlməsi ilə fəxr edəcək. Adi oxucu isə romandakı mə-lumatın genişliyindən beynində genişlənmə duyacaq. Öz xalqı-na belə duyğular aşılamaq hər yazıçıya nəsib olmur.

Çox mənalı, müdrik, ali roman yazmısan. Sevinə-sevinə təb-rik edirəm. Böyüksən. Amma daha böyük gələcəyini gözləyi-rəm… Xahiş edirəm səhifələrin arxasındakı qeydlərimə laqeyd olma… Çünki bizim ikimizin taleyi var bu kitabda. Tale birliyi, əbədi yazıçılıq birliyi, gələcək həyat birliyi böyük, nadir xoşbəxt-likdir…

İsa Muğanna. 19.04.2013

Milli Qəhrəman Mübariz İbrahimovun və  “İgidliyə görə” medalı ilə təltif edilmiş şəhid baş leytenant Fərid Əhmədovun əziz xatirəsinə ithaf edirəm.

Ölüm var ki, həyat qədər dəyərli…

Hüseyn Cavid

1

Qısa bir zamanda dünyadan bixəbər ucqar kənddə yaşayan kəndlilər xəbər tutdu ki, kəndə nalyığan gəlib. Hamı bir-birinə dəymişdi. Dağ kəndində heç kimin ağlına gələ bilməyəcəyi bir hadisə baş vermişdi. Şəhərdən gəldi-yi ehtimal edilən bir nəfər nal yığırdı. Həm də köhnə nal. Nala verilən pulla dörd təzə nal almaq olardı. Bu işə ən çox sevinən kəndin uşaqları idi, çünki küçələrdən tapdıq-ları dəmir qırıntıları onları xeyli varlandıracaqdı. Amma nə fayda? Nalı hardan tapaydılar bu binəvalar? Texnika-nın inkişafından sonra kənddə atı olan kişilərin sayı azal-mışdı. Lakin bu kənd dağ döşündə olduğu üçün heç ol-masa, iki-üç evə bir at düşürdü. Onların da çoxu yük da-şımaq üçün yaramırdı. Təbiət qoynunda yerləşən bu kən-də yerli turistlər çox gəldiyindən kəndlilər qonaqları bu atlarda dövrəsi bir manata gəzdirirdilər. Yazıq atlar yabı-ya dönmüşdülər. Yalı yoluq toyuqlara bənzəyən atların qabırğaları sananır, quyruğu iki qıçının arasına qısılır, dizləri isə arıqlıqdan bir-birinə dəyirdı. Bir vaxtlar bellə-rində igidlər daşıyan, mərd oğulları döyüşlərə aparan, öz sahibinin öldüyünü, yaralandığını görüb onu qoruyan at-lar indi kimlərinsə əyləncə vasitəsi idi. Atların belinə mi-nənlər ya haram pullardan harınlamış qarınqulular, ya dağın döşündə yeyib-içəndən sonra əylənməyə bir şey tapmayanlar, ya da kişiliyin, ərliyin, mərdliyin nə oldu-ğundan xəbərsiz, əqidəsiz insanların əqidəsizlik əqidəsi ilə böyüyən harın balaları idi. Ən yaxşı halda, tələbələr olardı ki, onların da arasında at belinə minməyə cürəti ça-tanı az idi. Çünki at belinə minib qürrələnməyə qanında türk qanı daşıyıb özünü türk adlandıran şəxsin gərək mə-nəvi haqqı olaydı… Axı at belinə mindinsə özündə bir tə-pər hiss etməlisən, düşmən üstünə yeriməlisən… Türklər iki halda ata minərdilər: bir yağı düşmən üstünə gedəndə, bir də qələbə çalıb, şadyanalıq edəndə… Yoxsa ki, at mey-mun deyil ki, onunla oynayasan…

Deyəsən, türk oğlu atı və at minməyi çoxdan yadırğa-mışdı. Atlar yabılaşıb, igidlər qorxaqlaşıb sıradan çıxmaq-da idi.

Atların da başqa çarələri yox idi: yüyəni onun tale azadlığına qənim kəsilmiş, düzgün yolu azmış bəni-insa-nın əlində idi. Yazıq atların nə kükrəməyə, nə də kişnə-məyə heyləri vardı. Zorlanmış və taleyi ilə barışmış kim-səsiz qadınlar kimi, bu atlar da insanların nazı ilə oynayır, “səhər naxıra, axşam axura” prinsipi ilə həyatı yola verir-dilər.

Hə, belə atlara nal nə gərəkdi ki? Gərək olmadığı üçün şəhərdən gələn nalyığan cəmi 14-15 nal yığa bilmiş-di. Amma hələ də istədiyi köhnə nalı tapa bilməmişdi. Ona daha çox nal lazım olduğunu eşidən kəndlilər nalyı-ğanı qoca Dəmirçioğlunun yanına göndərdilər. Bu nal-bəndə ona görə Dəmirçioğlu deyirdilər ki, o da cavanlı-ğında güclü olmuş, çox özündən deyən Koroğluları sın-dırmışdı. Qolunun gücü, dizinin təpəri bu yaşında onu köməyə möhtac olmaqdan qoruyurdu. Hər işini özü gö-rərdi. Qoca nalbənd bu yaşa kimi heç evlənməmişdi, am-ma kəndin bütün uşaqları özlərini Dəmirçioğlunun nəvə-nəticəsi, Dəmirçioğlunu da özlərinə baba hesab edirdilər.

Nalyığan qoca nalbənd haqqında eşidib birbaşa onun yanına yollandı:

– Yorulmayasan, ay usta!

– Sağ ol, a bala! Sağ ol! Qərib adama bənzəyirsən. Bu-ralarda xeyir ola?

– Hə, dayı, Bakıdan gəlmişəm. Köhnə nal alıram.

– Həəə, o dedikləri sənmişsən? Bu sözü elə dedi ki, elə bil, nalyığan haqqında o nəsə bilirdi.

– Bu köhnə nalları neynirsən belə? Həm də eşitmi-şəm, baha qiymətə alırsan.

– Dayı, deyəcəm, güləcəksən. Bu varlılar var ha, mən onların bağlarına baxıram. Yığdığım nalları onlara sata-cam ki, qapılarının üstünə vursunlar, nəzər dəyməsin.

Nalbənd gülümsündü: – Sənin bu nal məsələn “Yan tütəyinə” çevrilməsin ha!

– Sən narahat olma, ay dayı, mən nə etdiyimi yaxşı bilirəm. Sən de görüm, mənə nal verirsən, ya yox?

Nalbənd onu dəmirçixananın kiçik otağına aparıb is-tədiyi qədər nal götürməsinə icazə verdi. Orda çoxlu nal var idi. Bu, nalyığanı sevindirsə də, istədiyi nalı tapmaq üçün xeyli çalışdı. Bu qədər nalın içində onun axtardığını tapması çox çətin idi. Nalbənd bu nalların hamısını ona verdiyini desə də, nalyığan sanki nalları seçirdi. Bunun şübhə doğuracağını hiss edən nalyığan bütün nalları bir kisəyə yığıb köhnə “Moskviç” markalı maşınına qoydu. Nalbəndə xeyli təşəkkür edib maşınını işə salanda nal-bəndin astadan pıçıldadığı zərbi-məsəli eşitdi:

– “Bir mıx bir nalı, bir nal bir atı, bir at bir igidi, bir igid bir eli qurtarar”.

Bu hadisədən bir neçə gün keçdi. Nalyığan yenə nal-bəndin yanına gəldi. Əlində gətirdiyi nalı nalbəndə göstə-rib ona yalnız bu naldan lazım olduğunu söylədi. Dünya-görmüş qoca bu nalı görən kimi, nəsə baş verdiyini anla-dı. Amma anladığını hələ ki, büruzə verə bilməzdi. İşin axırı onun üçün maraqlı idi. Ona görə də üzünü nalyığa-na tutub dedi:

– Oğul, dərdin nədirsə açıq de, mən sənə hər cür kö-mək edərəm. Niyə məhz bu nalı soruşursan? Bunu düz desən, sənə kömək edərəm.

– Dayı, bəlkə, bunun niyəsini soruşmayasan, amma mənə kömək etsən, elə bil, xalqa kömək edirsən. Axı sən bu el-obanın ağsaqqalı sayılırsan.

Qoca yenə həmin zərbi-məsəli özünəməxsus tərzdə pıçıldadı. Amma bu dəfə üç misranı qəlbində, “bir igid bir eli qurtarar” misrasını isə ucadan dedi. Sonra da bu nalı yalnız Lahıcdakı Ata kişinin düzəltdiyini bildirdi. Onun nalları da möhkəm olur, mıxları da. Ona görə də onun yanına daha çox seçilmiş adamlar gəlir. Seçilmişlər pullular deyil ha, bala, doğrudan da seçilmiş hesab edil-məsə, Ata kişi onun atına bu naldan vurmaz. Onun yanı-na get, bəlkə, sənə kömək etdi. Nalyığan maşınını işə sal-maq istəyəndə nalbənd qoymadı. Dedi ki, Lahıcın yolu çox pisdir, həm də maşın yolu uzun olar. Əgər at minə bi-lirsənsə, mən öz Qarabağ atımı verim, onunla get. Nalyı-ğan nalbəndin bu mərdanə hərəkətinin səbəbini tam anla-masa da, el-obasında belə qeyrətli kişilərin hələ də qalma-sına sevindi. Dünyanın şər xislətli insanların əlində ol-masına baxmayaraq, yaxşı adamlar hələ də vardı. Ağsaq-qal, sözünün, əməlinin yerini bilən kişilər haqqında xal-qın işlətdiyi “Köhnə kişilərdəndir” ifadəsi, elə bil, Dəmir-çi-oğlunun boyuna biçilmişdi. Tanımadığı bir adama öz atını təklif etmək, özü də az tapılan cinsdən olan Qarabağ atını vermək hər kişinin işi deyildi.

Bu düşüncələrdən onu ayıran nalbəndin bir qəşəng atı gətirməsi oldu: – Oğul, Qarabağ atları dağlıq ərazilər-də daha mükəmməl olurlar. Bu atların çaparaq yerişi var. Yorğa və çevik olurlar.

Nalyığan atı gördükdə türk ruhu sanki cövlan etdi, hündür, çevik, addımları səlis, bədən quruluşu möhkəm olan bu atın belində yalmanına yata-yata Orta Asiyanın yovşanlı çöllərindən, Cıdır düzünə, Cıdır düzündən Ana-dolu çöllərinə qədər çapmaq, sonra da Krıma çapıb Avro-paya tərəf şahə qalxaraq qarşısındakıların qorxudan bə-rəlmiş gözlərini görmək arzusu ürəyindən keçdi. Atın yaxşı inkişaf etmiş alın və burun sümükləri, qabarıq göz-ləri, gödək və hündür duruşlu sürahi boynu nalyığanı sehrləmişdi. Qarabağ cinsli atlara xarakterik olan orta bo-ya, yorğa duruşa, balaca başa, düz belə, enli döşə və göv-dəyə, quru ayaqlara məxsus olan bu atın sarı-qızılı rəngi göz qamaşdırırdı. Çox qeyri-adi bir rəng idi… Deyilənə görə, kürən, qızılı kəhər, qızılı-qonur rəngli atlar bu rən-gin törəməsi idi. Nalyığan özünü nağıllar aləmində hiss etdi… Uca dağların, sərin bulaqların, geniş səmanın altın-da və bu atın qarşısında ovsunlanmışdı. Özünü saxlaya bilmədi, öz atı ilə haqlı olaraq qürur duyan Dəmirçioğlu-na tərəf getdi. Qeyri-iradi olaraq yumşaq, parıltılı, ipək ki-mi nazik dərisinə əlini sürtdü. Atın dərisi əlinin altında günəş şüası kimi sürüşdü.

– Oğul, bu at Qarabağ atlarının qədim nəsli olan “Əl-yetməz” – “Ceyran” ayğırlarındandır.

Nalyığan Dəmirçioğluna qulaq asmırdı, elə bil, ac-gözlüklə tünd-şabalıdı rəngdə olan yalını və quyruğunun tüklərinin ucunu süzürdü.

– Adı “Şah”dır. Mənim əlimdən yüyəni alsan, ta ki, mənə təqdim edənəcən at sənin ən sadiq dostundur. Lahı-ca gedən kimi nalbənd Ata kişini soruş, hamı tanıyır, yeri-ni deyərlər, – dedi. Uzun danışmağı sevməyən qoca nal-bənd gözləri ilə onu yola saldı, əlləri ilə çörək ağacını gö-türdü, dili ilə də “Bir mıx bir nalı, bir nal bir atı, bir at bir igidi, bir igid bir eli qurtarar” şeirini yeni, özünəməxsus tərzdə mahnı kimi zümzümə etdi.

* * *

Nalyığan Lahıca çatan kimi, Ata kişini soruşub onun yanına getdi. Salam verdi. Nalı göstərib ona bu naldan la-zım olduğunu dedikdə Ata kişi nalı ondan aldı və ikiqat əyilərək balaca taxta qapıdan içəri keçdi. Ata kişi o qədər cüssəli kişi idi ki, sanki nalları kimi o da seçilmişlərdən idi. Bir azdan həmin balaca qapıdan iki ortayaşlı kişi çıxdı və nalyığanı içəri dəvət etdi. Zil qaranlıq olan bu otaqdan başqa bir otağa apardılar. Nalyığan içəri keçən kimi qapı bağlandı və tamamilə qaranlıq oldu. Bir-iki dəfə “Ata ki-şi” – deyə səsləsə də, cavab gəlmədi.

Sakitcə nə baş verəcəyini gözləyən nalyığan geriyə çəkilib arxasını söykəyəcək bir divar tapdı və orada da-yandı. Nalbəndin onu tanıdığını və tələyə saldığını dü-şündü. Hətta ona tapşırılan bu işi tam olaraq yerinə yetirə bilmədiyi üçün özünü qınadı. Bu dəm Ata kişinin qalın və amiranə səsi eşidildi: – Sakitcə axşamı gözlə, hər şey ax-şam aydın olacaq, bir də əmin ol ki, bir at bir igidi qurta-rar, – deyib boylandığı kiçik bacanı bağladı.

Nalyığan sakitcə oturdu və gözlədi. Birdən göz-gözü görməyən bu qaranlıq otağın düz ortasında səs eşidildi, ardınca alovlanan məşəlin dilimləri rəqs etməyə başladı. Əlində məşəl tutmuş bir nəfər gəlib onu çıxdığı pilləkənlə aşağıya dəvət etdi. Əvvəlcə Nalyığan cəld bu əli məşəlli adamı zərərsizləşdirməyi düşünsə də, harda olduğunu, hara aparıldığını aydınlaşdırmaq istəyirdi.

Onu digər bir otağa saldı və qapını bağladı. Otağın ortasında bir od yanırdı. Qədim məbədləri xatırladan bu atəşgahın işıqlanmış divarları ona rahatlıq verdi, sanki ru-hunun dincəldiyini hiss etdi. Otağın ortası gümbəz for-masında idi, kənarlarında isə yaxşı görünməsə də, uldu-zun bir guşəsini xatırladan kiçik eyvanı sezmək olurdu. Nalyığan alovlanan məşələ doğru getdi. Onun qarşısında durub alovun ətrafına dolanaraq otağı seyr etdi.

Bu dəm həmin eyvanlardan biri açıldı və əlində mə-şəl olan üzü örtülü bir nəfər içəri girdi. Əlindəki məşəli qarşısında yerə taxıb, odla üz-üzə oturdu. Onun geyimi-nin rəngini tam aydın etmək mümkün deyildi. Alovun işığı elə düşürdü ki, bu rəng qırmızıya da çalırdı, sarıya da. Amma hər iki rəngdən ibarət olan qızılı rəngə daha çox yaxın idi.

Ağır qapı yenə açıldı. Bu qapı guşənin bir tərəfinə düşürdü. Qapıdan içəri bir nəfər də girdi. Əlindəki məşəl onun simasını işıqlandırdı, amma niqabla örtülmüş üzü görünmürdü. Və o da eyni ağır hərəkətləri təkrarlayaraq əvvəlki məşəlli adamla üz-üzə oturdu. Bu cür məkanları və hadisələri filmlərdə görən Nalyığan təəccübünü gizlə-də bilmir, baş verənləri anlamaq istəyirdi. Üçüncü bir nə-fər də gəldi. O da əlində məşəl tutmuşdu. Və onun sahib olduğu guşə ikinci ilə hardasa yan-yana idi. Bu üç nəfərin oturduğu nöqtələri birləşdirsəydik, ixtiyari bir üçbucağa bənzəyərdi. Bu şəxs də yerində əvvəlkilər kimi oturub ra-hatlandıqdan sonra dördüncü qapı açıldı və o da eyni qaydada yerində oturaraq məşəli qarşısında məxsusi ha-zırlanmış yerə sancdı. Onların qarşısında oturduqları ma-sa məşəldən bir az hündürdə idi. Sonuncu – dördüncü gə-lən üçüncü ilə üzbəüz oturdu.

Bir neçə dəqiqədən sonra bu dörd nəfərin hamısı aya-ğa qalxdı. Çünki beşinci şəxs gəlirdi. O, daha ağır hərə-kətlərlə öz yerində əyləşdi, sonra əli ilə qarşısında oturan-ların da əyləşməsinə işarə elədi.

Beləliklə, beşguşəli ulduzu xatırladan bu məkana mə-şəlli beş adam gəldi. Gələnlərin hamısı eyni geyimdə idi. Onların oturduqları eyvanlar isə elə işıqlandırılmışdı ki, sanki onlar buludların arasında oturmuşdular. Səma da Günəşin doğuşunu xatırladırdı. Üç rəng var idi kiçik gümbəzdə: ağ fonun üzərində qırmızı, mavi rəngləri gö-rünürdü. Nalyığan onun qarşısında yanan məşələ diqqət-lə baxdıqda, gördü ki, bu məşəlin də ətrafında beşguşəli ulduz görünür. Oturanlardan biri dedi:

– Qoroğlu, aramıza xoş gəldin!

– Siz kimsiniz? Mən hara xoş gəldim?

– Oğul, sən Ata ocağına gəlmisən, narahat olma! İşti-rakçısı olduğun bu ocağın tarixi çox qədimdir. Türk dün-yasının və bəşəriyyətin qurtuluşu üçün çalışır, zaman-za-man böyük zərbələrə məruz qalaraq itirilmiş tarixlərin üzə çıxarılması üçün mübarizə aparır. Min illərdir ki, Ya-radanın və Yaradılışın sirləri şər qüvvələrin əlinə keçmək təhlükəsindədir. Seçilmişlərdən ibarət olan bu təşkilatın işi onlarla mübarizə aparmaq, Tanrının yaratdığı milləti saflaşdırmaqdır.

Səsdə bir sakitlik gətirəcək hava vardı. Bir də amira-nəlik hökm sürürdü.

Səs nalyığana tanış gəldi, adının başqa adla səslən-məsi onu daha da narahat etdi.

– Mən necə inana bilərəm ki, sizin məqsədiniz ali-dir? Və niyə məhz məni öz sıranızda görmək istəyirsiniz?

Üzübağlı adamlardan biri üzünü açdı, bu MTN-in ge-neralı Atilla Babayev idi. General dedi: – Qoroğlu, sən o nalı mənə göstərməmişdən öncə mən o evdə öldürülən Həsənin qatilini tanıyırdım. Hətta onun ölüm fərmanını da elə biz vermişdik. O, İranın Qum şəhərində təhsil al-mışdı. Onun orda yaşadıqları kişi üçün dəhşətli bir faciə olduğu üçün mollaların əsirinə çevrilmişdi. Bunun üçün də ona verilən tapşırıqları yerinə yetirirdi. Din missioner-liyi altında gəncləri ətrafına toplayır, özünün düşdüyü bataqlığa sürükləyirdi. Bundan da başqa, Azərbaycana gizli yolla silah, narkotik vasitələr gətirməklə məşğul olurdu. Hətta son zamanlar təşkilatlanmağa da başlamış-dılar. Elə bununla bağlı bizim təşkilatın OdƏrlərinə onu öldürmək tapşırığı verildi. Əməliyyatı həyata keçirən gün atlarından birinin nalı təsadüfən ora düşmüşdü. Çoxdan planlaşdırırdım ki, sən də burda – bizim aramızda ola-san. Buna qərar vermək üçün səni xeyli müddətdir nəza-rətdə saxlayırdım və səninlə bağlı xüsusi planlarım vardı, hətta gizlincə dəfələrlə səni sınaqdan da çıxarmışdım. O nal isə bir təsadüf oldu. O nalın sahibini axtarmağı sənə tapşırmağım sənin üçün bir sınaq idi. Bu sınağımdan da keçdin.

Bu vaxt məşəlli insanlardan digər biri də üzünü açdı. Bu da həmin Dəmirçioğlu idi.

O dedi: – Qoroğlu, general sənin haqqında zəmanət verəndə biz sənin belə mərd olduğuna inanmırdıq. Səni tanımaq üçün mənim yanıma göndərdi. Buna da bəhanə həmin nal oldu. Səninlə söhbətdə mən də səni bəyəndim. Atı sənə təklif etməyim səni sınamaq idi. İşinin ardınca gedib getməyəcəyini bilmək üçün sənə ən çətin yolu təklif etdim. Sənsə iradəli adam olduğun üçün bundan vaz keç-mədin. Bir də ki, at səni Ata kişiyə tanıtmaq üçün bir şifrə idi. Necə ki, nal səni mənə tanıtmışdı. Gələcəyini də bildi-yimiz üçün bu gün bura yığışmışdıq.

Sonra üçüncü kişi üzünü açdı, bu da Ata kişi idi. Ata kişi heç bir vaxt üzdə görünməsə də, dövlətin maraqlarını qoruyur, onun güclənməsi üçün xalq arasında fəaliyyət göstərən Xüsusi şöbənin polkovniki idi. O dedi: – Əlində-ki nalı bizə göstərəndə səni tanıdıq, amma şifrədən tam əmin olmaq üçün sənin atına da baxmaq lazım idi. Əgər sən seçilmişdinsə, mindiyin atın da nalları sənin əlindəki nalla eyni olmalı idi. Onun üçün də səni içəri dəvət etdik və həmin müddətdə atının nalına baxdıq. Dəmirçioğlu-nun atı olduğunu təsdiqləyəndən sonra səni bu saata qə-dər sağ saxladıq və məclisə çıxardıq.

Nalyığan heç nə anlamırdı. Bir qədər əvvəl tanıdığı insanların burada olacağını heç gözləmirdi. Buna inan-maq isə mümkün deyildi. Hər şey bir tərəfə, o anda onu düşündürən yeganə müəmmalı məqam digər iki nəfərin kimliyi idi. Səbirsizliklə onların kim olacağını gözləyirdi. Elə bu dəm onlardan biri də üzünü açdı. Bu da hərbi xid-mətdə olanda onun briqada komandiri olmuş polkovnik-leytenant Kamandar Heydərov… Əslində, Nalyığan hər şeyi indi anlayırdı. Onu indiki işinə düzəldən də, Atilla Babayevlə tanış edən də briqada komandiri olmuşdu. Dördüncü kişi üzünü açandan sonra dedi: – Qoroğlu, sən yəqin ki, hər şeyi başa düşdün. Səni kəşfiyyata göndərdi-yim ilk vaxtdan seçmişdim. Həmin kəşfiyyat sənin seçil-miş olacağına qığılcımdı. Sonrakı kəşfiyyatlar isə bu qığıl-cımı daha da alovlandırdı. Və beləcə, sən bura gəlib çıx-dın. İndi sən beşincinin kim olduğunu səbirsizliklə gözlə-yirsən, buna hamımız əminik. Amma bu, hələ sənə sirr olaraq qalacaq. Bir neçə etapdan sonra bunu da biləcək-sən. Əgər sınaqlardan çıxa bilsən, Ulu Şaman məclisinə də təqdim ediləcəksən. Bundan sonra da “Qoroğlu” sənin təşkilatdakı kod adın olacaq.

– Sizi yaxşı tanıyıram. Sizə özüm qədər inanmışam, heç vaxt da bir dediyinizi iki etməmişəm. Əgər mənim də burda olmağımı istəyirsinizsə, mənimçün böyük şərəfdir. Amma mən həmişə vətən və millət üçün çalışmışam. Bun-dan sonra da belə olacaq, sizinlə bir yerdə də olsam, tək də. Lakin mən sizin qayənizlə daha dərindən tanış olmaq istəyirəm, kimliyinizi dəqiq bilməliyəm. Apardığınız mü-barizənin konkret olaraq nədən ibarət olduğunu dərk edib, ona inanmalıyam. Bunu necə sübut edə bilərsiniz?

– Bizim təşkilat müstəqil fəaliyyət göstərsə də, hər zaman dövlətin yanındadır. Bütün kəşfiyyat materialları, verilmiş bütün qərarlarımız yalnız birinciyə çatdırılır. Təşkilatın bütün türk cümhuriyyətlərində qolları var. Bü-tün türk ölkələrində olduğu kimi, Azərbaycanda da beş mərhələdən ibarətdir bu ocaqlar. Hər beş nəfər şəxs onun üstündəki beş nəfərlik digər qrupa daxildir. Bizim hazırkı təşkilat dördüncü mərhələdir. Beşinci ocaqda fəaliyyət göstərən şəxsləri yalnız beşinci ünsür tanıyır. Bizim üçün Ulu Şaman məclisinin bütün qərarlarını beşinci ünsür təq-dim edir. Ümumilikdə Türk dünyasının, o cümlədən Azərbaycanın xarici kəşfiyyatını qururuq. Xaricdən Azər-baycana qarşı olan bütün təzyiqləri biz zərərsizləşdirir, idarə edirik. Ulu Şaman məclisinin beşinci ünsürü isə türk xalqlarının beşinci ünsürləri ilə hər il bir qurultay keçirər-lər. Sonra da alınan qərarları yerlərə, yəni hər ölkənin be-şinci məclisinə çatdırırlar. Amma sən ideologiyamızı daha dərindən öyrənmək üçün Dədə Əfəndinin söhbətlərinə qulaq asmalı olacaqsan. Əgər elminlə deyilənləri qəbul et-məsən və bizi haqsız hesab etsən, məclisə girməmiş uzaq-laşa bilərsən. Yox, əgər elmi dərk etmədən, gücün çatma-yıb yarımçıq qoysan və məclisdən uzaqlaşmaq istəsən, onda yanan bir ocaq kimi üstünə su töküləcək və birdəfə-lik söndürüləcəksən. İndi de görüm, elmimiz və qayə-mizlə tanış olmağa, onu öyrənib daşımağa gücün, iradən çatarmı? – deyən Dəmirçioğlu gözlərini düz Arslana zil-lədi.

– Mən elminizi daha yaxından öyrənmək istəyirəm. Onu öyrənib haqlı olduğunuzu görsəm, daşıyacağıma da əminəm.

Arslan hələ də beşinci şəxsin üzünün açılmasını göz-ləyirdi. Ona görə hələ də sözlərini beşinciyə ünvanlayırdı.

Polkovnik-leytenant Kamandar Heydərovun yarım-qaranlıq çöhrəsində bir təbəssüm yarandı. O, bununla sanki öz yetirməsi – OdƏrilə fəxr etdiyini göstərirdi. Onun daxili aləminə yaxından bələd olan polkovnik-ley-tenant Kamandar Heydərov öz kadrının bu cür düşünəcə-yinə əmin idi. Onun iradəsinin möhkəmliyinə həmişə heyran qalmışdı. O, bu təbəssümlərin müşayiəti ilə yerin-dən qalxaraq öz yetirməsinə bir qılınc uzatdı. Bu qılınc rəmzi bir qılınc idi. Tanrının qılıncını simvolizə edirdi. Bütün böyük sərkərdələr daim həmin bu qılıncın axtarı-şında olmuşdur. Atillanın əldə etdiyi qılınc da, Qoroğlu-nun (Goroğlunun, Koroğlunun) göylərdən gələn Misri qı-lıncı da bu qılıncdan idi.

– Qoroğlu, yaxın gəl, al bu qılıncı. Bundan sonra son damla qanına qədər haqq yolundan yayınmayacağına and iç!

Qoroğlu ona doğru gedib qılıncı iki əli ilə ondan alıb: “Vətən, millət yolundan yayınarsam, qınımdakı qılınc göy girsin, qızılı çıxsın” dedi. Bu zaman onların hamısının ayağa durduğunu və beşinci kişiyə baxdıqlarını gördü. Həmin kişi də ayağa qalxdı və əlinin içini göyə doğru qal-dırıb: Tanrı qorusun! – dedi.

Yeni bir OdƏri ocağa qoşmaq üçün bütün mərhələlər uğurla tamamlanmışdı. Ocaqdakıların son hərəkəti bunu göstərirdi ki, Nalyığan artıq təşkilatın üzvü olmuşdu. Sönməz odun sönməməsi üçün Qoroğlu da o gündən Oda çevrildi. Vətəni, milləti qorumaq üçün o, bəzən köz olub düşmənin bağrına yapışacaq, bəzən məşəl olub elin yolunu işıqlandıracaq, bəzən də tonqal olub xalqı birləşdi-rəcəkdi.

* * *

Qoroğlunun təşkilatın ideologiyası ilə tanışlığı Dədə Əfəndinin söhbətləri ilə başladı. Onun beynini didib-da-ğıdan sualların cavabını, Dədə Əfəndinin ruhu cilovlayıb idarə edən fikirlərində, sehrli cümlələrində tapacaq, OdƏrə bəşəri bir missiya veriləcəkdi. Hansı ki bu fikirlər, bu ideyalar onu fövqəltəbii bir güc ilə qoruyacaq, bəşəriy-yətin sirlərini öyrənmək üçün Şuşadan Çinə, Çindən Vati-kana, Vatikandan Hindistana, Hindistandan da Mayyalı-ların tarixini araşdırmaq üçün Cənubi Amerikaya apara-caqdı…

2

Dünya yaranandan insan sözün əsiridir. Söz forması-nı dəyişməsə də, zaman-zaman məna yükünü, təqdimat formasını dəyişib. Sözü təqdim edənlər onun alt şüuruna gizlin sirləri ya bilərəkdən, ya da fərqinə varmadan yer-ləşdirib. Onu oxuyanlar isə öz istədikləri formada yozub, sübut etməyə çalışıb. Söz Tanrının sirri olduğu üçün in-san hələ də onun sehrindən çıxa bilmir, ifadə etdiyi məna-nın çoxluğu arasında başını itirir. Qətran Təbrizi sözün həqiqətə, varlığa münasibətindən danışarkən yazır: “Söz varlığı olmayan, həqiqi aləmdən kənar bir anlayışdır”. Həqiqi aləmdən kənar, bizim dərk edə bilməyəcəyimiz yeganə varlıq isə Tanrıdır. Füzuli fəlsəfəsində deyildiyi kimi, sözün qüdrəti, məğlubedilməz azman ordulardan daha böyükdür. Tanrı haqq və ədalətin bərpası üçün insa-na iki böyük silah vermişdi: Söz və qılınc. Amma insanlar sözün dəstəyindən tutub onu yüksəklərə qaldırıb, şərin başını kəsə bilmədiyi təqdirdə daha asanını – silahı əlinə alıb və qan töküb. Min illərdir ki, Tanrının sirrinin sözdə olduğunu dərk edənlər onun yarandığı mücərrəd ele-mentləri araşdırıb, bunu əldə etmək üçün institutlar, aka-demiyalar yaradıb. Həqiqətin başının zorla kəsilə bilmə-yəcəyini müəyyənləşdirən əsilsizlər qılıncı kənara qoyub, söz oyununa girişmiş, onun sehri ilə bükülməyən dizləri büküb, qırılmayan iradələri qırıb, kəsilməyən başları kə-sib. Artıq dünyanın idarəçiliyinin sözün əlində olduğunu çoxları dərk edir, amma ona qarşı dura bilmirlər. Uçuru-ma aparan sehrli sözlərin ardınca gedirlər. Uçuruma düş-dükləri zaman bunu dərk etsələr də, artıq gec olur.

Bu gün dilimizdə tez-tez səslənən bir ifadə var: infor-masiya əsridir. Əslində, həmişə informasiya əsri olub. Amma indi informasiya yox, informasiyanın təhlilinin əs-ridir. Bunu dərk edə bilməyən bəşəriyyət artıq aldığı in-formasiya dəryasında boğulur. Halbuki hər damlasında böyük mətləblər gizlənən su kimi, sözün də hər hecasında gizlin mətləblər gah xoruldayır, gah da mışıl-mışıl yatır. Susuzluqdan yandığın zaman sənə yetəcək bir damla su əvəzinə, özünü dəryaya vurub acgözlüklə, birnəfəsə in-formasiyaları içirsən və beləcə boğulursan. Deməli, sözün təhlili və anlamını başa düşmək daha əhəmiyyətlidir.

Ver sözə ehya ki, tutduqca səni xabi-əcəl,

Edə hər saət səni ol uyqudan bidar söz.

Bəli, zaman sözün qılıncdan güclü olduğu bir zaman idi. İnsan sözlə silahlanmış sosial şəbəkələrlə kainatı idarə edirdi. İnternet əsri dünyanın işini asanlaşdırdığı qədər də çətinləşdirirdi. Artıq camaat qəzet, televiziya və jur-nallardan daha çox, sosial şəbəkələrdə olan şəxsi səhifə-lərdəki məlumatlarla idarə edilirdi. İnsanlarda belə bir fi-kir formalaşmışdı ki, böyük mətbuat qurumları sifarişlə işləyir, təqdimatlarını sifarişlə qururlar. Sifarişlərin kökü isə həmişə hansısa gizli təşkilatlara, qüvvələrə bağlanır-dı.

Yay səhərlərinin birində sosial şəbəkələrdə yeni bir xəbər yayıldı. Bu xəbərdə deyilirdi ki, Azərbaycanın Er-mənistanla təmas xəttində yerləşən hərbi hissələrindən bi-rində bir qrup hərbçi silah-sursat və pul oğurlayaraq qaç-mışdır. Müxalifət qəzetlərində də bu xəbər dərc edildi. Amma qəzetlərin hərəsi bir ehtimal irəli sürürdü. Aparıcı qəzetlərdən biri yazırdı: “azərbaycanlı əsgərlər hərbi his-sədən külli miqdarda pul və xeyli silah-sursat götürərək Gürcüstana qaçmış, oradan da Avropaya keçmişdilər.” Xarici qrantlar hesabına yaşayan digər bir qəzet isə yazır-dı ki, həmin hərbçilər hərbi hissənin xəzinədarını öldürə-rək pulları əldə etmiş, Ermənistan tərəfə sığınmışlar. Hər-bi hissədəki özbaşınalıq bütün əsgərləri cana gətirmiş, çı-xış yolunu Ermənistana, ordan da neytral ölkəyə keç-məkdə görüblər.

Bir qəzet də yazırdı ki, bu əsgərləri erməni kəşfiyyatı əsir götürmüşdür. Ona görə də dövlət bu rəzalətə görə heç bir açıqlama verə bilmir.

Xeyli versiyalar meydana atıldı… Hər kəs bu mövzu-da danışır, televiziyaların xəbərlərini gözləyir, amma bu barədə dolğun və inandırıcı bir məlumat eşitmədiyindən, başını aşağı salıb güzəranını keçirirdi. Müxalifət televizi-yaların bu hadisəni səssiz qarşılamasından istifadə edib sosial şəbəkə tribunalarından xalqın aldadıldığını söylə-yir, siyasi məqsəd üçün çox yaxşı istifadə edirdi. Elə bil, doğrudan da iqtidar qəzetlərinə və televiziyalarına bu haqda xüsusi tapşırıq verilmişdi. Hər hansı bir metronun girişindəki daşın üstündə “Allah” yazıldığını iddia edən mövhumatçı gəncləri ekranlara çıxaran, hər hansı bir köl-gənin ruh olduğunu söyləyən xəstə təxəyülləri işiqlandı-ran, hansısa bir iti altı barmağı olduğu üçün ekrana gəti-rən, əqidəsi və şəxsiyyəti olmayan bəzi mütrüb tayfasının bir-biri haqqında dediyi iyrənc fikirləri Azərbaycan audi-toriyasına sırıyan müstəqil televiziyalar bu qədər hənga-məyə heç nə olmamış kimi münasibət göstərdi. Hətta bu-nun şayə, yanlış olduğunu da səsləndirmədilər. Bunu, sa-dəcə, sosial şəbəkələrdə fəal olan gənclər azdan-çoxdan təhrif olunmuş formada duyur, rəylər bildirirdilər. Bu xə-bərin altında verilən rəylərdən birində yazılmışdı ki, kim nə bilir, bəlkə, bu gənclər də Mübariz İbrahimov kimi düşməndən qisas almağa gediblər. Yəqin bunun da səsi sonra çıxar.

Əhalinin böyük əksəriyyəti isə heç nədən xəbər tut-madı. Bu hadisə təzəcə yaddan çıxmağa başlamışdı ki, Amerikanın “Vaşinqton Post” qəzeti böyük bir yazı ya-yımladı. Bu yazıda Azərbaycan ordusunun səfil vəziyyət-də olduğundan bəhs edirdi. Bu hadisəyə üstüörtülü şəkil-də eyham vurularaq deyilirdi ki, demək olar, hər ay Azər-baycan ordusunda əsgərlər ya intihar edir, ya zabitlər tə-rəfindən öldürülür, ya da digər ölkələrə qaçırlar.

Əslində isə, hadisə tamam başqa cür olmuşdu. Çünki bu gün mətbuatda gördüklərimiz başqa, həqiqət isə tama-milə başqadır. Bəzən bəzi həvəskar mətbuat nümayəndə-ləri bilmədən həqiqətləri yazır. Amma inanılmış digər te-leviziya, qəzet və saytlar həqiqəti yolundan sapdıraraq yanlış informasiyanı xalqa sırıyırlar. Bəzən də hazırlanmış gizli bir planı bilmədən söz azadlığı altında darmadağın edirlər.

3

Ermənistanın işğal etdiyi ərazilərlə sərhəddəki Azər-baycan ordusunun hərbi hissələrindən birində kəşfiyyat bölüyünün bir-birinə daha yaxın olan, çətinliklərə düşə-rək bir-birilərini daha yaxşı tanıyan beş gənc var idi. On-lar arasındakı tanışlığın yaşı çox olmasa da, ortaq cəhətlə-rini müəyyənləşdirmiş, özləri də fərqinə varmadan bir-bi-rilərinə bağlanmışdılar. Bu, Vətən və Millət qayəsi idi. Ayrı düşüncələrə, baxışlara görə dəfələrlə mübahisələri düşsə də, bu nöqtədə birləşməyi bacarırdılar. Bundan əla-və, onları birləşdirən digər məsələlər içərisində iradə, əzm, dürüstlük, cəsarət, sevgi kimi digər amillər də var idi. Kəşfiyyatçı idilər. Verilən tapşırıqları daim qüsursuz yerinə yetirməyə çalışırdılar. Əməllərində bəzən yanlış-lıqlar və qüsurlar olsa da, niyyətləri pak idi.

Azərbaycan Respublikasının Milli Qəhrəmanı Müba-riz İbrahimovun göstərdiyi igidlikdən sonra onlarda yara-nan fövqəltəbii güc və bu gücdən doğan ideyalar mühüm bir qərar vermələrinə kömək etmişdi. Bunu gizir Alıyev Elçinin dəfələrlə təklif etməsinə baxmayaraq, kapitan Al-tay Cavadov bir az tərəddüd edirdi. Gizir Arslan Sultan-bəylinin bu ideyada qərarlı olmaması dəstənin digər üzv-lərini də ruhdan salırdı. Kapitanın “vaxtı gələndə gedə-rik” deməsi dostların əlini işdən soyudurdu. Altay Arsla-na daha çox güvəndiyindən onun fikrinə xüsusi önəm ve-rirdi. Hətta onun “hə” deməsi bu işin başlanması demək idi.

Nəhayət ki, günlərin birində məzuniyyətdən qayıdan Arslanın kapitanla uzun söhbətindən sonra qərar verildi. Sadəcə, bu dəstədə kimlərin olacağı onları narahat edirdi. Uzun və çətin bir yol idi. Bu yolun sonu isə görünmürdü. Ölüm, həbs, vətən xaini… Amma qisas hissinin güclü ol-ması bütün təhlükələri arxa plana atırdı. Həmişə qorxu hissinin qürur hissini tapdalamasından əziyyət çəkən xalqın bu oğullarında, indi qisas hissi bütün qorxu hisləri-ni tapdalamış, əzilmiş qürur hissinin yüksəlişinə səbəb ol-muşdu.

Ən önəmlisi isə, erməni xofunun aradan götürülməsi idi. Kapitanı düşündürən başlıca məsələ xalqda olan ruh düşkünlüyünün yüksəldilməsi idi. Milli Qərhrəman Mü-bariz İbrahimov bunu yaratmışdı. Əgər Mübariz İbrahi-movun atdığı cəsarətli addım onlarla kapitan kimi igiddə ruh yüksəkliyi yaratmışdısa, bu beş ərin atacağı addım bütün xalqı ruhlandıra bilərdi. Və beləcə, müharibə edib torpaqların qaytarılmasına zəmin yaranardı. O düşünür-dü ki, yalnız bu, xalqın özünəinam hissini qaytara bilərdi. Çünki Xocalı və Qaradağlı kimi faciələr xalqı xeyli qor-xutmuşdu. Həmişə “erməni kimdir ki, gəlib bizə nə isə et-sin” deyən xalq, Xocalıda erməninin “kimliyini” görmüş-dü. Bu isə planlı şəkildə atılan addım idi və o vaxt ermə-nilərin işinə çox yaxşı yaramışdı. Beləcə, rayonların bir-bi-rinin ardınca erməni yaraqlıları tərəfindən işğal olunması-nı sürətləndirmişdi. Kapitan bu hadisəni həmişə dostları ilə söhbətində Nizaminin “İsgəndərnamə” poemasındakı İsgəndərin zəncilərlə döyüşü ilə müqayisə edirdi. Belə ki, bir gün İsgəndərin ordusu zəncilərlə döyüşdə məğlub olub geriyə qaçır. Döyüşçülər arasında belə bir şayiə yayı-lır ki, düşmən tərəfin şahı qaniçəndir. Əsir düşmüş əsgər-lərin qanını içir. İsgəndər bu hadisəni eşidəndə çox fikir-ləşdi. Amma yol tapa bilmirdi ki, bilmirdi. Bu zaman və-ziri ona dedi ki, döyüş həmişə güc hesabına qazanılmır. Burada psixoloji amillər daha önəmlidir. İndi sənin qoşu-nunda bir vahimə var ki, rəqib şah qan içəndir. Gör əlinə keçsək, nələr gələr başımıza? – deyə qorxudan döyüşdən qaçırlar. Sən bunun qarşısını almaq üçün daha vəhşi bir addım atmalısan. Vəzirin məsləhəti ilə İsgəndər əsir gö-türdüyü düşmən döyüşçülərindən birinin başını bişirtdi-rib, əsirlərin qarşısında yeyir. Sonra da şərait yaradır ki, əsirlər qaçsınlar. Amma İsgəndər əslində adam kəlləsi yox, heyvan kəlləsi yemişdi. Rəqibin ordusu arasında qısa bir zamanda İskəndərin əsirlərin kəlləsini bişirtdirib yedi-yi hadisəsi yayıldı və bundan sonra o, istədiyinə nail ol-du. Bunun üçün də qaniçən ermənilərə İsgəndər kimi ca-vab vermək lazım idi. Saf qəlbli, pak niyyətli bu gənclərin millətin gələcəyi üçün düşündükləri ən yaxşı yol bu idi.

Kapitan, əslində, bu yola kimlərlə çıxacağını yaxşı bi-lirdi. Hətta onların andı da var idi ki, bir gün bu yola bir-gə çıxacaqdılar. Müxtəlif bölüklərdən olan bu ərlərin bir yerə toplaşması və gecə ilə sərhədi keçmələri lazım idi. Kapitanla Arslan yola çıxacaqları beş nəfəri son dəfə mü-zakirə etdilər. Onlardan başqa, gizir Elçin Alıyev, əsgər Ərtoğrul Hüseynov və əsgər Ayxan İsmayılovun da bu komandada olmasına razılaşdılar. Düzdür, Arslan Ərtoğ-rulun komandada olmasına narazı idi. Çünki bir neçə də-fə kəşfiyyatda birgə olduqları üçün onu tanıyırdı. Mərdli-yinə, vətənpərvərliyinə söz ola bilməyən Ərtoğrulun dinə ifrat dərəcədə bağlılığı bir az narahatlıq yaradırdı. İnancı o qədər möhkəm idi ki, bəzən adama elə gəlirdi ki, millət anlayışı onda dindən geri qalırdı. Bəzən elə görünürdü ki, o, ermənilərə erməni olduğuna görə yox, xristian olduqla-rına görə nifrət edirdi.

Hətta bir dəfə kəşfiyyat məhz Ərtoğrulun namazına görə pozulmuşdu. O, kəşfiyyata yeni cəlb edildiyi günlər-də namazda əyilib-qalxdığı zaman erməni hərbçilər bunu görmüş və onları atəşə tutmuşdular. Bunun üstündə Ars-lan onu yaxşıca döymüşdü də. Ona görə yox ki, o namaz qılırdı, ona görə ki, həmin gün Arslan ona çox tapşırmışdı ki, uzandığı yerdə namazını qılsın. Amma Ərtoğrul buna məhəl qoymamış, öz istədiyini etmişdi.

Ərtoğrul güc baxımdan Arslandan geri qalmırdı. Bəl-kə də, müqavimət göstərsəydi, o, Arslanı susdurardı. Uzun illər kinqboksla məşğul olmuşdu. Səhvini başa dü-şürdü. Sonra da ağzının qanını silə-silə “eşq yolunda ca-nım fəda olsa, uf demərəm. Nə edim, qardaş, mənim da Allaha olan eşqim öldürür məni” – demiş, Arslanı qucaq-lamışdı.

Ərtoğrulun bu xasiyyətinə görə Arslan narahatlıq ke-çirirdi. Kəşfiyyatda belə hallar məqbul sayılmırdı. Amma Ərtoğrul kəşfiyyata getmək üçün bəzən dini dünyagörü-şünü gizlətməyə çalışırdı. Millət və din eşqini heç zaman müqayisə edə bilmirdi.

Ərtoğrulun damarlarında Bakıda Sisianovun ölümü-nü həyata keçirən Qacarlar nəslinin cəsarətli oğlu Hü-seynqulu xanın qanı axırdı. Bütün bunların köməyi ilə ka-pitan Altay Arslanı inandırdı ki, elə bizə də onun əqidəcə bütövlüyü lazımdır. Kapitanı qorxudan həm də o idi ki, əsgər Ərtoğrul hiss etsə idi, neçə vaxtdır gözlədiyi səfərə dostları onsuz gedib, bəlkə tək də olsa, onların ardınca gə-lərdi. Bu da planın pozulması deməkdi. Buna görə də Arslanı onu da götürməyə inandıra bildi.

Ayxanı isə Arslan çoxdan tanıyırdı. Bir ilə yaxın idi ki, onlar bir yerdə gizli əməliyyatlara gedir, posta çıxırdı-lar. Onun dünyagörüşü, mədəniyyəti və sədaqətinə söz ola bilməzdi. Onların arasında gizli bir sirr də vardı: Ars-lanın kəşfiyyatda verilən tapşırıqdan kənara çıxaraq, er-məni postundakı əsgəri asaraq öldürməsi, bəlkə də, qəbi-rə kimi gedəcəkdi bu pünhan saxlanclar. Onun ailəsini də tanıyırdı Arslan. Səbəbini özü dərk etməsə də, Ayxanın da ona böyük hörməti olduğunu bilirdi. Hərdən ona elə gəlirdi ki, bunları birləşdirən onların görüşlərinin yaxın olmasıdır. Sınanmışdı… Onun təhsili də buna imkan ve-rirdi. Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitir-mişdi Ayxan. Birgə əməliyyatlar zamanı onun aclığa, su-suzluğa, ağrıya necə dözümlü olduğu Arslana məlum idi. Bunu kapitan da bilirdi. Ayxanın Qarabağdan, İbrahimxə-lil xanın nəslindən olması, ona bu komandada iştirak et-məyə bir vəsiqə də verirdi. Həmişə öz aralarındakı söh-bətlərdə Ayxan deyirdi ki, bizim qabağımızı kim kəsir ki, partizan döyüşlərinə girməyək? Məgər buna da Prezident tapşırıq verməlidir? Mübarizə verilən “Milli Qəhrəman” adından sonra öz yerlilərini daha çox məzəmmət edərək “Prezident necə deməlidir öz fikrini? Day bundan artıq necə deyərlər ki, ay millət, oyan!”. Bunları danışanda əsə-bindən az qalırdı ki, boğazındakı damarlar partlasın. Ona görə də Şuşaya bayrağın sancılması ən çox onun ürəyin-dən tikan çıxardardı. Bir də ki, ata yurdunu görüb ölmək onun üçün böyük xoşbəxtlik idi.

Elçin isə nə qədər sakit görünsə də, çılğın, emosional, qorxmaz bir oğlan idi. Xidmətə başlayanda uşaqlardan bi-rinin haqqını qorumaq üçün leytenantlarla etdiyi dava onun qorxmazlığından xəbər verirdi. Hərbi xidmətə təzə gəldiyi vaxtlarda kapitan ona dayaq olmuşdu. Hətta Elçin ilk dəfə kapitana kobudluq etsə də, kapitan onun iradəsi-nin möhkəmliyinə görə bağışlamışdı. Və beləcə, kəşfiyyat dəstəsinə cəlb edilmişdi. Verilən tapşırıqları inanılmaz dərəcədə dəqiq yerinə yetirirdi. Bir dəfə erməni alayında-kı yüksək rütbəli hərbçilərin sayının müəyyənləşdirilməsi ona tapşırılmışdı. Bu onun həm də təkbaşına aparmalı ol-duğu ağır əməliyyatlardan idi. Böyük çətinliklərə baxma-yaraq, iki gün ərzində məlumatları dəqiq şəkildə koman-danlığa təqdim etmişdi. Bu hadisəni bütün kəşfiyyat bö-lüyündə danışırdılar. Yeni kəşfiyyatçılar ona həsədlə ba-xırdılar. Amma bir az dəli-dolu olduğu üçün hər adam ona yaxınlaşa bilmirdi. O, kiminlə istəsəydi, zarafat edər, amma heç kim onunla zarafat edə bilməzdi, daha doğru-su, o, özü buna şərait yaratmazdı. Dostları onu “Mübariz” deyə çağırırdılar. Təkcə ona görə yox ki, görünüşünə görə Mübariz İbrahimova oxşayırdı. Həm də o, həyatda çox mübariz adam idi. Tutduğunu buraxmayan, əzmkar, yo-rulmaz, qartal baxışlı bir türk oğlu idi Elçin. Heç vaxt, heç kimin qarşısında boyun əyməzdi.

4

Goranboy rayonu… Avqustun ortaları… İsti yay gün-lərindən biri…

Ermənistanla təmas xəttində yerləşən hərbi hissə… Gecə saat bir… Cırcıramalardan başqa, heç nəyin oyaq ol-madığı bir gecə… Bir də öz yarı ilə görüşəcəyini səbirsiz-liklə gözləyən və ürəyinin səsindən belə narahat olan gənclər…Və ay işığından bəzək kimi işıqlandırılmış dağ-lar, meşələr…

Beş gənc ürəklərinin sözünə baxaraq, sonu görünmə-yən bir yola çıxırlar. Kimsənin heç vaxt bilməyəcəyi, onla-rı başa düşməyəcəyi bir yola… Bu yola ona görə çıxmırdı-lar ki, kimlərsə onların bu hərəkətinə pis və ya yaxşı qiy-mət verəcək. Sadəcə, onlar üçün bu, bir borcdu. Vətəndaş borcu. Beləcə, gecənin qaranlığında amallarının yollarına tutduğu işığın ardınca getdilər. Ürəklərində vətən, millət sevgisindən ibarət qorxmazlıq silahı, çiyinlərində isə alın-madan silah anbarından icazəsiz götürdükləri silah-sur-sat…

Amma bu yolda onlar ilk böyük maneə ilə qarşılaş-dılar. Silah anbarına keşik çəkən əsgəri əvvəlcədən qur-duqları plana uyğun, gizlincə dərman iylədərək huşsuz vəziyyətə gətirsələr də, hərbi hissənin xəzinədarı gözlənil-mədən bu hadisənin şahidi olur. Hay-küy salmasına im-kan verməsələr də, əsgərlər bu işin təxirəsalınmaz oldğu-nu qətiləşdirmişdilər. Əvvəlcə onu da huşsuz vəziyyətə gətirmək istəsələr də, səhər bu hadisənin üstünün açılaca-ğı bəlli idi, çünki onların silah anbarından çıxanda etdik-ləri söhbəti xəzinədar eşitmişdi. Arslan yoldaşlarının tə-rəddüd etdiyini görüncə, masxalatın üstündən geydiyi hərbi jiletdən əsgər bıçağını çıxardaraq günahsız mühasi-bin boğazına dayadı.

– Tez seyfin açarlarını ver! Bu, sorğu-suala imkan verməyən bir əmr idi.

Xəzinədar qorxusundan nə edəcəyini bilmirdi. Ətrafa nəzər saldı. Kimdənsə kömək gözləyirdi sanki. Amma bu, mümkün deyildi. Ağzı bağlı olduğu üçün kəmərinin al-tında olan açarı hədəqəsindən çıxmış balaca gözləri ilə işarə etdi. Arslan açarı çıxartdıqdan sonra xəzinədarın boynunu bu dəqiqə qırmağa hazır olan Ərtoğrula işarə et-di ki, onu arxasınca gətirsin. Komandir Altay Cavadov Arslanın çıxılmaz vəziyyətlərdən ustalıqla çıxdığını bilsə də, bu məqamda onun nə düşündüyünü bilmirdi. Hamı sakitcə gözlənilməz vəziyyətin xoş sonluqla bitməsini gözləyirdi. Ərtoğrul pələng biləkli əllərindən biri ilə xəzi-nədarın ağzını, bir əli ilə də arxadan başını tutmuşdu. Be-ləcə, kapitan başda olmaqla Ayxan və Elçin qapının ağ-zında durdular. Xəzinəni açan xəzinədarın boynunun ar-xasından elə bir ölümcül zərbə vurdu ki, Ərtoğrul buna görə az qaldı, Arslanın yaxasından tutub divara çırpsın. Arslan bunu Ərtoğrulun gözlərindən duysa da, önəm vermədi. Astadan: “tez ol, pulları və kartları götür”, – de-di. Bu cümlə o qədər sərt və amiranə deyilmişdi ki, Ərtoğ-ruldan başqa heç kim tab gətirə bilməzdi.

Əslində, hamısı bilirdi ki, kassada pul olmaya da bi-lər, çünki maaşlar kartla verildiyindən hər zabitin öz kartı vardı. Hətta komandirlər əsgərlərin də maaşlarını özləri bankomatdan çıxarıb paylayırdı. Amma bəzi komandirlər kartları kassirə vermişdilər, o da gedib pulları çıxarırdı. Seyfdə 15 ədəd kart, bir də iki min manat pul vardı.

Pıçıltı ilə deyilməsinə baxmayaraq, hayqırtıya daha çox oxşayan sakit səslə: – Siz nə edirsiniz, yoldaş Sultan-bəyli! – deyə Ərtoğrul ona tərs-tərs baxdı. İlk başlanğıcda ərlər arasında bu cür rəsmi münasibət olsaydı da, qısa bir zamanda səmimiyyət öz yerini tutmuşdu.

– Narahat olma, sənin fikrinlə eynidir. Dediyimi elə, sonra bilərsən. Arslan bunu deyəndə çox soyuqqanlı idi.

Arslanın son cümləsi Ərtoğrulu bir az yüngülləşdir-di. Arslanın hədəfdən yayınmadığına inansa da, mübahi-sənin yersiz olduğunu düşünüb deyilənləri etdi. Vaxtın azlığı isə ona düşünməyə imkan vermirdi. Könülsüz də olsa, pulları götürüb otaqdan çıxdılar. Arslan qapıdan bir neçə addım aralandıqdan sonra bir də geriyə qayıdıb açıq qalmış qapını sakitcə örtdü.

Dostları nəyin baş verdiyini başa düşməsələr də, ka-pitanın əmri ilə tələsik hərbi hissənin hasarından tullandı-lar.

* * *

Bir neçə saatdan sonra artıq onlar plana uyğun olaraq ermənilərin işğal etdiyi Azərbaycan torpaqlarında idilər. Tanıdıqları yolları rahatca, dinib-danışmadan irəliləyirdi-lər. Özü də ən güclü, ötkəm addımlarla gedirdilər. Mina-lanmış sahələri isə, elə bil, əzbər bilirdilər. Çünki bu yol-lardan dəfələrlə keçib getmişdilər, sanki bir gün bu tarixi addımı atacaqları an üçün hazırlaşmışdılar.

Öndə istehkamçı funksiyasını yerinə yetirən Ayxan, onun ardınca Məhəmməd, sonra isə komandir, onun da ardınca Arslan və Elçin addımlayırdılar.

Günün doğmasına az qalırdı. Heç kim dinib-danış-mırdı. Amma hər kəs qəlbində nəsə düşünürdü.

Kapitan iki gün bundan öncə atası evinə yola saldığı yoldaşını və 2 yaşlı oğlunun gülüşünü yadına salıb gü-lümsünürdü. Gülümsündükcə alnından çənəsinə doğru süzülən tər damcıları yanağında iz buraxırdı. Uşağın so-nuncu dəfə ondan ayrılmaq istəməməsi onu fərəhləndirir-di. Həmişə anasından ayrılmayan balaca Ərturan nədənsə bu dəfə atasından ayrılmaq istəmirdi. Elə bil ona nəsə əyan olmuşdu. Kapitan həmin an sevincindən ağlayardı da. Amma dünyalar qədər sevdiyi Banunun yanında bu mümkün deyildi. Hətta Banunun “indi rahatlandın? Gör-dün, səni də çox istəyir, gülməşəkər oğlun?” sözünə də-rindən ah çəkərək: “Daha ölsəm də, arzum qalmadı”, – dedi. Addımlarının ritmi ilə sadəcə ailəsini düşünən kapi-tan düşmənlərin varlığını hiss etsə də, vecinə almırdı. O, xoşbəxt idi. Arzusunun həyata keçməsi üçün addımlayır-dı. Arxasında da, hər biri 100 düşmən əsgərinə bərabər dörd igid.

Bu beş OdƏri elə addımlayırdı ki, bir ana istəyirdi bunları belə mərd, qorxmaz, qürurlu, eyni boyda-biçim-də, məzhəbindən, təriqətindən, dünyagörüşündən asılı olmayaraq, bir amal uğrunda birgə addımlamalarına “ananız qurban” deyib, yaylığının ucu ilə məsum gözlə-rindən axan yaşları silsin və arxalarınca su atsın.

Arslan isə sanki bir boşluqda idi. İllərdir, bu günlər üçün yetişdirilən gənc ən önəmli tapşırıqlardan birini hə-yata keçirmək ərəfəsində idi. Əgər qayıtmasa idi, qoca anasının onun üçün necə əzab çəkəcəyini düşünürdü. Amma anasını nə qədər çox istəsəydi də, nə qədər çox düşünsəydi də, Dədə Əfəndinin dediyi sözlər onun bey-nində təkrar səslənərək, ən ali sevgi ünvanının millət ol-duğunu anladırdı. Addımlarını tez-tez sürətləndirən ka-pitan Altay Cavadov sanki ona Dədənin sözlərinin ahən-gini xatırladırdı. Həmin fikirləri düşündükcə səhər açıl-mamış müəyyənləşdirdikləri məkana çatmalarını tezləş-dirmək istəyirdi. Özündən asılı olmayaraq, Dədənin onunla görüşdüyü ilk günlərdə etdiyi söhbəti xatırlayır-dı…

Dədə Əfəndinin birinci söhbəti

– Oğul, sən elə zənn etmə ki, türklər İslamı qəbul ediblər. Onlar İslamı qəbul etməyiblər, sadəcə tanıyıblar. Tanımaqla qəbul etmək arasında çox böyük fərq vardır. Türklərin – bəşəriyyətin uydurulmuş dinlərinə qədər dini də vardı, peyğəmbər sayılacaq insanı da, hətta müqəddəs kitabı da. Onu da bilməlisən ki, dünyada yaşayan ilk və ən qədim xalq bizik ki, əzəldən göydəki Tanrıya inanaraq, ona tapınmışıq. İslam türklərə yeni adlı din kimi gəlsə də, bu yeni dinin dərinliklərinə enərkən gördülər ki, inanıb etiqad etdikləri dinlə bu din arasında o qədər də fərq yox-dur. Onların inancının kəsişdiyi ən önəmli ortaq nöqtə Tanrının tək olması və bizlərdən yuxarıda qərar tutması idi. Yeni yaradılmış İslam dinində icra olunan bir çox dini ayinlərdən – qurban kəsmə, nəzir vermə, sədəqə paylama kimi adətlər qədim türklərin yaranışından mövcud ol-muşdur.

Oğul, əski türklərin “tura” adlanan qanunları vardı. El arasında xaqan da daxil olmaqla, hər kəs turaya itaət etməyə borclu idi, ona qarşı çıxanlar və ya turaya zidd iş görənlər ciddi cəzalandırılırdı.

Turanın qayəsi bunlar idi: ədalət, yaxşılıq və fayda-lılıq, insanlıq və cahani olmaq. Bax türklər bunu İslamda görəndə, İslama hörmətlə yanaşdılar. Və dini fərq qoyma-dan özləri üçün onu müqəddəs saydılar və yaşadılar. Çünki onların əsl dini zaman-zaman təhrif edilərək yeni din adı altında xalqlara təqdim edildi. Sadəcə atalarının dilində, ürəklərində yaşayırdı qədim Tanrı inancı.

Baxma ki, bu gün bir çox təriqət sahibləri yaradana Tanrı deyəndə qıcıqlanır, onun Allah, Rəbb və s. kimi təq-dim edilməsini tələb edir, şüurlarınıza təsir edirlər. Bu dünyanı yaradanın adını yaradılan özü vermişdir. Siz Ya-radılanlar ona Tanrı və ya Yaradan deyəndə heç bir yan-lışlığa yol vermirsiniz. Bəziləri deyir ki, Allaha Yaradan yox, Tanrı yox, məhz Allah deyilməlidir. Yox, bala, heç bir fərqi yoxdur. Ona necə səslənməyimizin nə fərqi var? Elə hislər var ki, onu duyur və yaşayırsan, amma ad ver-məkdə çətinlik çəkirsən. Bax Tanrı hissi də belədir. Bu Al-lah ərəbin deyil ki, Ona onların dediyi kimi müraciət edə-sən. Onlar səni qandırmaq istəyirlər ki, Tanrı bütə, ilaha deyirlər. Başlarından böyük qələt edirlər. Türkün bütü ol-mayıb, o göydəki Yaradana denqri, tenqri, tanrı deyib, sən də elə deməlisən. Elə həmin ərəblər idi ki, bütün büt-lərə ilahlar, allahlar deyirdilər. Görürsən, nə saçma fikir-dir? Görürsən ki, məqsəd səni səndən almaqdır? Yəni in-sanları, bəşəri bir-birindən ayırmaq. Bir olan Tanrının adından belə istifadə edib insanları bir-birinə qarşı qoy-maq, aralarındakı nifaqı böyütməkdir.

Tenqri, Göydə oturan görünməz ruha deyirdilər. Babaları-mıza görə O, Uludur. Göydən və bütün dünyadan uca idi. Bu üzdən, əski türklər Onu “Sonsuz Mavi Göy” və ya “Xan – Tenqri” deyə hörmətlə adlandırırdılar. Bilirsənmi Ona niyə “Xan Tenqri” deyə müraciət edirdilər? Çünki “Xan” adı Onun qalaqtikadakı hakimiyyətinə işarə demək idi.

Tenqriyə olan inancın hikmətini və dərinliyini anlamaq üçün insanların mütləq bir həqiqəti qavraması vacib idi: “Tanrı birdir, O, hər şeyi görür”. Ondan heç nə gizlətmək mümkün de-yil. O, malikdir, O, hakimdir.

Tanrı… Himayə və cəza bir şəxsiyyətdə! Türklərdəki bir Tanrı inancı buna söykənirdi.

Din… Türk millətinin mənəvi kültürünün ən üstün qələbə-sidir. Onlar Tenqriyə həmişə fərqli müraciət etdilər: Boq, Bağ, Boje, Hoday, Koday, Alla, Ollo, Qospadi və s.

Altay dağları bu sözləri iki min beş yüz il bundan əvvəl eşitdi.

Görürsənmi, oğul, sənin dilində nələr gizlənir. Yoxsa ki, dünyanın bir qismi Tanrının dinini Xristian, bir qismi Musəvilik, bir qismi isə İslam adlandırır. Hamısı səndən oğurlanıb, indi istəyirlər, yenidən öz mədəniyyətləri kimi sənə sırısınlar. Əslində çoxdan sırıyıblar, sadəcə, indi ye-nidən dirçəlirik. Bunu unutmamalısan.

Bütün bu uydurulmuş kitablı dinlərdən öncə Yara-dan bütün sirlərini ilk insanlara – türklərə – OdƏrlərə vermişdi. Cənnət və cəhənnəm anlayışı (türklər buna uç-maq və damu deyərdi), qiblə anlayışı da, tək Tanrı anlayı-şı da türklərə məxsusdur. Hətta İslamın adına çıxarılıb möcüzə kimi təqdim edilən donuz əti yeməmək belə qə-dim türklərin adətidir. Çünki onlar yürüşlərdə bu heyva-nın ətindən istifadə edə bilmədikləri üçün onu özlərinə haram buyurdular. Axı yağlı əti çox saxlamaq olmurdu.

Bu üzdəniraqlar İslamı daha çox region dininə çevir-dilər. Başqa xalqları düşünmədən bir çox əlavələr etdilər və beləcə bəşəri ideyaları sadəcə bir zümrənin, bir ərazi-nin ideyasına çevirdilər.

Ərəb dili Tanrının dili ola bilməz, oğul, heç vaxt ola bilməz. Heç indi də deyil. Sadəcə kütlə bunu belə qəbul edir. O, məkansız, zamansız, rəngsiz, cinssiz, dilsizdir. O, bütün dilləri bilir. Onun üçün bütün dillər eyni cür anlaşı-lır. Axı bütün dillər bir dildən – OdƏr dilindən yaranıb. Sənin niyyətin pak olduğu təqdirdə, ona necə müraciət et-sən, olar. Bax görürsənmi, nəyin davası gedir? Dilin. De-məli, dil yaradılışın genetik daşıyıcısıdır. Hər şey dildə yaşayır. Bütün kodlar, sirlər hamısı dildə yaşayır. Əgər kimsə dilini unudursa, deməli, təfəkkürü manqurtlaşır. Manqurtu yadına sal. Əli vardı, ayağı vardı, hətta danışa da bilirdi. Amma danışdığının heç bir mənası yox idi. Çünki yaddaşı dilinə xidmət etmirdi. Yaddaş dil ilə təza-hür edilir. Bu siyasəti yürüdənlərin məqsədi odur ki, sən dilini unudasan, özünü unudasan. Amma bu dil süni dil deyil, Yaradanın bizə bəxş etdiyi ulu dildir. 200000 ildən çoxdur ki, sənin dilinə qarşı mübarizə aparırlar. Yerə ilk enən Qrek tayfaları səni gördükdə və anlamadıqda, onun kimi danışmadığın üçün sənə bar-bar dedi, yəni kəkələ-yənlər. Çox mübarizə apardılar ki, onların şər niyyətlərini məhv etmək üçün göndərilən Tanrının qılıncı olan türklə-ri məhv etsinlər. Fiziki gücləri çatmadıqda dilinin məhvi üçün çalışdılar. Onlar istəyirlər ki, sən öz doğma dilini unudasan, amma bacarmırlar. Kodlardan ibarət olan dilin əlindən alınanda, sən də itib-batacaqsan. Fikir ver, bu ərəb dili dinin köməyi ilə sənin dilinə nə qədər hücum et-sə də, sən indi də atalarının dediyi kimi “Yer haqqı”, “Göy haqqı”, “İşıq haqqı”, “Tanrı haqqı”, – deyə and içir-sən. Bilirsən, bu niyə belədir? Bilməlisən, oğul, bil ki, sə-nin dilini qoruyanlar və yaşadanlar var. Uzun illərdir mü-barizə aparırlar ki, qədimlərdən də qədim olan ana dilin itib-batmasın. Sən gətirəcəyin kitablar o dildə yazılıb. Qə-dim OdƏr dilində. Bilgə Kağanın, Atillanın, Oğuz xanın dilində yazılıb. Biz və bizdən öncəkilər sənin kimilərə bunları yorulmadan, usanmadan danışmışıq. Danışmışıq ki, yaşasın, sən də danışmalısan, amma seçilmişlərə. Sis-tem elə qurulub ki, 1000 illərin tarxini sinəsində gəzdirən insanların arasına heç vaxt xəyanətkar girə bilməz. Bunun əsas səbəbi qan təmizliyidir. Seçilənlərin birinci şərti qan qarışığının olmamasıdır. Ən vacib məsələdir bu. Əgər bir şey kirləndisə, onu təmizləmək çox çətin olur. Nə qədər təmizlənsə də, əvvəlki saflığını qaytara bilmir. Bu mövzu-ya sonra yenə qayıdacağam. Bu qan məsələsini sonra da-ha geniş danışacağam sənə. Görürsən, hardan başlayıb, hara gedirəm?

5

Arslanı düşüncələrdən ayıran kapitanın “uşaqlar, de-yəsən, yaxınlaşırıq, bundan sonra diqqətli olmalıyıq. Ar-tıq hava da işıqlanır. Sığınacağa təxminən 5 km qalır”, – deyə asta səslə pıçıldaması oldu.

Artıq meşə seyrəkləşirdi. Bundan sonra, sadəcə, sü-rünmək lazım idi. Arxalarında təqribən 20-30 kq ağırlığın-da çanta daşıyan bu əsgərlər kapitanın əmri ilə yerə uzan-dılar. Erməni postlarını keçsələr də, postdan bura yaxşı görünürdü. Kapitanın hələ ilk dəfə yaralanması 1992-ci il-də Kəlbəcərdə olmuşdu. Azərbaycan ordusunun N saylı milli taborunun ilk əsgərlərindən olan kapitan bu ərazilə-ri əlinin içi kimi tanıyırdı. Demək olar ki, hər daşına, qa-yasına, hər cığırına, izinə bələd idi. Hansı təhlükənin han-sı istiqamətdən gələcəyini bilirdi. Buna baxmayaraq, ciz-gilərində təbiətlə uzlaşan xoş bir təbəssüm var idi. Yayın ortası olsa da, bu dağların sərin mehi məsum bir gözəlin sevgisi kimi onu oxşayırdı.

Süründükcə 2012-ci ildə Tərtərdəki son əməliyyatı yadına salan Elçin elə bil morfi vurmuş adam kimi, heç nəyi hiss etmirdi. Bir neçə kilometr məsafəni sürünərək təmas xəttində yaralı vəziyyətdə olan dostlarını qurtar-maq üçün Elçin iki gün geriyə qayıda bilməmişdi. Sıyrıq-sıyrıq olmuş dirsəklərindən qan süzülən Elçin verilən tap-şırığı yerinə yetirməmiş gəlmədi. Zabitlərin sağ olduğunu müəyyənləşdirib koordinatları verəndən sonra şəhrəsi¹ çıxmış qollarını əvəzləyərək hər dəfə bir dirsəyi üstə geri-yə qayıda bilmişdi. O iki gündə leysana düşmək, heç bir ərzağı olmadan qalmaq, hətta tapdığı qurbağanı belə çiy-çiy yemək bir tərəfə, hər an ermənilərin əlinə düşmək qor-xusu və həyəcanı tamam başqa bir vahimə və dəhşət do-ğuran hiss idi. Cəmi otuz yaşı olan Elçinin saçları o iki gündə ağappaq olmuşdu. Uşaqların sağ olduğunu eşidən-də əslən Lənkəranlı olan hərbi hissə komandiri o ki var ağlamışdı. Hətta o boyda kişi başını Elçinin çiyninə də qoymuş, uşaq kimi ondan təsəlli almaq istəmişdi. Sonra da onun alnından öpmək istəyəndə Elçinin papağı başın-dan düşmüşdü. Hərbi hissə komandiri Kamandar Heydə-rov dəhşətə gələrək geri sıçramışdı.

– Ay bala, bu nədir, sənin saçların niyə belə ağdır?

Elçin bunu eşidən kimi tez komandirin otağında qa-pının yanındakı güzgüyə baxmışdı. O, bir neçə ay həmin əzablı günləri unuda bilməmişdi. İndi bütün o dəhşətli yaşantılar təkrar yada düşdükcə, sanki başının üstündən keçən güllələrin vıyıltısını təzədən eşidirdi.

Bir kilometrdən də çox bir ərazini sürünərək keçən OdƏrlər artıq rahat yürüyə bilmə əmri aldılar.

Qarşıya qoyulan əməliyyat planının birinci mərhələ-si, demək olar ki, bitmişdi. Bundan sonra Şuşaya çatmaq üçün onları daha çətin sınaqlar gözləyirdi. Qorxunun nə olduğunu bilməyən bu igidlər düşmənin içinə girdikcə güclənəcək, gücləndikcə daha da ruhlanacaqlar.

* * *

Ərtoğrul özünü saxlaya bilmir, xəzinədara olan mü-nasibəti başa düşmürdü. Arslanın buna verəcəyi izahı eşitmək üçün fürsət gözləyirdi. Amma Arslan heç nə de-mirdi. Ərtoğrul bu anda əməliyyatı belə unudub, sadəcə, Arslanın hərəkətini götür-qoy edirdi. Oğurladıqları pulun nəyə lazım olacağını bilmirdi. Və günahsız bir insana edi-lən hərəkəti özünə sığışdırmırdı. Axı bunu Allah da gö-türməzdi. Fürsət düşən kimi özünü saxlaya bilmədi, sü-rətlə addımlayan Arslana dedi:

– Sən xəzinədarı niyə öldürdün?

– Belə lazım idi, – deyə Arslan ona baxmadan cavab verdi.

– Necə yəni belə lazım idi? Axı biz millət üçün bir yola çıxmışıq, amma sən millətin günahsız oğullarından birini öldürürsən.

– Başqa çarəmiz yox idi.

– Onu da növbətçi əsgər kimi yuxuya verə bilərdik.

“O, gözlənilməz anda ortaya çıxdı”, – deyən Arslan çox sakitcə, soyuqqanlı şəkildə cavab verdi, amma Ərtoğ-rulun narahatçılığını da başa düşür, hətta özü də daxilən əzab çəkirdi. Ərtoğrul isə hər cavabdan sonra daha da çıl-ğınlaşır, qaneedici cavab ala bilmədiyi üçün qırmızı gör-müş buğa kimi, enli burunlarından od püskürürdü.

– Bəs onda bu pulları niyə götürdük? Sənin məqsə-din nədir? Yoxsa başqa planın var?

– Əlbəttə, bu, bir plandır, bilərəkdən götürdüm.

– Necə yəni “bilərəkdən”? Səncə, buna görə bizim haqqımızda ölkədə nə danışarlar?

– Onsuz da bizim haqqımızda xoş danışmayacaqlar, əksinə “vətən xaini” deyə damğalayacaqlar. Pulları götür-səydik də, götürməsəydik də.

– Bundan sonra əllərində fakt olacaq, amma pullara görə heç olmasa konkret bir nəticəyə gələ bilməz, bizdən sonra bəziləri bizi vətən xaini adlandırmağa cürət etməz-di.

Xarabalıq içində qalmış kəndlərin kimsəsiz təbiəti gü-nəşin gəlişini paklığı ilə qarşılayırdı. Addımlar isə get-ge-də daha ehtiyatlı atılmalıydı. Komandirin həmişəki kimi sayıqlığı hamını arxayınlaşdırırdı. Onlar qarşılarına çıxa-caq heç bir təhlükədən qorxmurdular: nə ermənidən, nə basdırılmış minalardan, nə də vəhşi heyvanlardan.

İnstitutda oxuduğu müddətdə hər gün səhər idmanı-na həvəslə oyanan Ayxan qara gözlərini kəşfiyyatçı mə-harəti ilə ətrafa gəzdirərək heç nəyi diqqətdən qaçırmaq istəmirdi. Gözlərlə ürək arasında əlaqə qırılarsa, bu, riya-karlıq əlamətidir. Lakin bu an Ayxanın gözləri ilə ürəyi arasındakı əlaqə soyuqqanlıqdan qırılmışdı, riyakarlıqdan yox. Amma ağıl gözlərə sahib çıxaraq, sanki ona nəzarət edirdi. Ürəklə göz arasındakı əlaqənin qırılması könül sultanından ayrı düşmək idi. Ayağını qoyduğu bu tor-paqlardan ilk dəfə keçərkən qundaqda olmuş, bəlkə də, hansısa bir mələfəyə bürünüb dünyadan bixəbərcəsinə keçmişdi. Hətta yəqin o zaman bu təlatümdən birboğaza ağlamışdı da. Amma o zaman ana sevgisindən bir müd-dət ayrıldığı üçün ağlamışdı. İndi isə anasından daha çox, sevgilisindən ayrı düşdüyü üçün kövrəlmişdi. Ona görə ki, son məktubu yaza bilməmiş, yenicə çəkib tamamladığı rəsmi sevgilisinə göndərə bilməmişdi.

Ara-sıra rəssamlıqla məşğul olan Ayxan xəyallarında canlandıraraq çəkdiyi rəsmi sevgilisinə göndərə bilmədiyi üçün indi bir az toxtaqlıq tapmışdı. Çünki onu yanında hiss edirdi. Amma atılan hər addım onu bir sevgilisinə yaxınlaşdırsa da, o biri sevgilisindən uzaqlaşdırırdı. Qəl-binin dərinliyində şuşalı qız Turanəni düşünən bu Qara-bağ əri hərdən digər sevgilisinə xəyanət etmiş olduğunu ağlından keçirərək bu fikirləri özündən uzaqlaşdırmağa çalışırdı, amma mümkün deyildi, çünki ürəyin ağlı olmur axı heç vaxt. Bu qədər həssas düşüncələr onu məşğul etsə də, peşəkarlıq öz işini görürdü. Qarşıdakı yaşıl xətti anın-da kapitana xəbər vermişdi. Düşmənin minalanmış ərazi-sini əlinin içi kimi əzbər bilən Ayxan xüsusi istedada ma-likdi. O, eyni anda düşünə, danışa, ətrafı da diqqətdə sax-laya bilirdi. Minadan yayınan kimi özündən asılı olmaya-raq, əlini yan cibinə salaraq rəsmin orda olub-olmadığını bir daha yoxladı. Sanki ürəyini çıxardıb cibinə qoymuşdu. Və bu hərəkətini o anda sevgilisinin görüb onu necə sev-diyini anlamasını elə istəmişdi. Düşüncələr Ayxana mətin addımlamağa kömək edirdi, iki sevgini bir qəlbdə daşı-maqdan usanmayan bu oğul sanki bu sevgilərdən mənəvi güc alırdı.

Nəyisə itirəcəyindən qorxan adamlar kimi əlini mas-xalatın üstündən cibinə bir də sürtdü və bir anlıq durux-du. Ona elə gəldi ki, cibindəki yoxdur. Tələsik üst-başını, ciblərini yoxladı və üzündə bir sevinc yarandı. Ona yara-şıq verən almacıqları bir anda alışıb-yanmağa başladı, sanki kimdənsə utandı. Amma ətrafında dağ kimi dur-muş ərlərdən basqa kimsə, bir də avqustun isti günləri ol-masına baxmayaraq, Kəlbəcərin sərin səhər təbiətindən başqa heç nə yox idi. Sevgilisinin rəsmini cibində köksün-də daşıdığı ürək kimi qoruyan Ayxanın yadına bir anda beşinci sinifdə oxuyarkən sinif yoldaşı Günayın hərəkət-ləri düşdü. Belə ki, bir dəfə sinifdəki eşq macəralarında məsul şəxs sayılan Aygünün “kim kimi sevir” adlı siyahı-sı valideynlərdən birinin əlinə düşmüşdü və götürüb gəl-mişdi sinfə. Bu siyahıdan xəbərdar olan sinif rəhbəri də başlamışdı siyahını oxuyub uşaqları utandırmağa:

– Aysel, səni gör neçə nəfər sevir? Ramil, sən neçə nə-fəri sevirsən? Vay, vay!…Siyahıda növbə Ayxanın idi. Mü-əllim oxuduqca gülüşən, bir-birinə baxıb qımışan uşaq-lardan fərqli olaraq, Ayxan sanki dünyadan xəbərsiz idi. Birdən müəllim üzünü Ayxana tutub:“Sən də sevirsən?” – dedi. Ayxan cinayəti boynundan atmaq istəyən adamlar kimi and içməyə başladı. Müəllim uşağın bu saf hərəkəti-nə gülümsünərək söhbəti dəyişdi. Ayxan belə Ayxan idi. İndi isə sevginin nə olduğunu – onu yaşamağı da, yaşat-mağı da çox yaxşı bilirdi.

Hətta bir dəfə altıncı sinifdə oxuyanda Ayxanın sinif yoldaşlarından Elşən və Tuncayın ona bir sualı olmuşdu. Hər iki uşaq öz sevdikləri qızın adını deyəndən sonra: “Ayxan, sən kimi sevirsən?”sualına cavab tapa bilməyən uşaq: “heç kimi” – demişdi. Həmin gün dostları ondan incimişdilər ki, biz sənə ürəyimizi açırıq, sənsə bizdən gizlədirsən. Belə dostluq olmaz. O zaman Ayxan çox mə-yus olmuşdu. Dostlarının yanında xar olduğunu düşünə-rək, hətta bir nəfəri sevməyə qərar da vermişdi. Amma onun sevgi anlayışı o vaxt tamam başqa idi. Çox fikirləş-mişdi ki, görəsən, o, kimi sevsin? Axı yaxşı oxuyan qə-şəng qızları artıq dostları sevirdi. Ayxana görə onun sev-mək istədiyi qız hökmən yaxşı oxuyan olmalı idi. Çox dü-şündükdən sonra yadına Leyla düşmüşdü. Axı Leyla həm əlaçı, həm ağıllı, həm də gözəl qız idi. Qəti qərar verib dostlarına səhər kimi sevdiyini deyəcəyini düşünərək yat-mışdı. Amma səhəri gün dostları ona həmin sualı vermə-mişdilər. Beləcə, Ayxanın sevgisi də pünhan qalmışdı.

Ayxan səssizilikdən istifadə edib uşaqlığını yadına sadıqca, çöhrəsində təbəssüm yaranırdı. Gözünün qaba-ğından keçən xoş xatirələr ona bu çətin yolu elə asanlaşdı-rırdı ki, ölümə gülümsəyərək addımlayır, sevərək gedir-di. Amma o, ölümə yox, mərdlik salnaməsi yazmağa get-diyini düşünürdü.

* * *

Arslan isə Ərtoğrulu intizarda saxlamaqdan, onu da-ha da qəzəbləndirməkdən, sanki, həzz alırdı. Hətta bu söhbətin birinci dayanacağa qədər uzanması ona daha da maraqlı gəlirdi. Çünki istər-istəməz, hələ də onlardan sonra olacaqları düşünməkdən vaz keçə bilmirdi. Düz-dür, hisslərini çoxdan dəfn etmiş Arslan üçün hislərə qa-pılmaq yad idi, amma yenə də qəlbinin dərinliklərində anasını düşünməyə bilmir, getdiyi bu yolun sonunu dü-şünməkdən azad ola bilmirdi. Ərtoğrulla söhbəti isə onu bu düşüncələrdən uzaqlaşdırdı.

Ərtoğrulun gərginləşdiyini görən Arslan dedi:

– Qardaş, mənim, də sənin kimi bu hərəkətimizdən xoşum gəlmədi, amma bu bir şans idi ki, biz fikirləri ya-yındıraq. Əgər pulları götürməyib, xəzinədarı yuxuya versəydik, ayılan kimi hamımızdan danışacaq və beləlik-lə, hara getdiyimiz haqqında ilkin də olsa, bir fikir forma-laşacaqdı. Amma indi bütün Azərbaycan elə biləcək ki, bu hərəkəti pul üçün etmişik və gizlincə başqa yerə qaçmışıq. Beləcə, Ermənistan tərəfə xəbər verməyəcəklər də. Dövlət də bundan narahat olduğu üçün bu məlumatı mətbuatda yay-mayacaq, bizi isə başqa yerdə axtaracaqlar. Düzdür, ailələri-miz, bəlkə də, xeyli əziyyət çəkəcək, missiyamız bitənə qə-dər hörmətsizliyə məruz qalacaq, alçaldılacaq da, amma niy-yətimiz ali olduğu üçün bizi bu yoldan döndərmək və bu əməliyyatı dayandırmaq mümkün olmayacaq. Pulları da yolda ocaq-zad qalayanda kağız kimi istifadə edərik.

Ərtoğrul eşitdiyi söhbətdən bir az rahatlanmış, Arslanın izahını az da olsa, qəbul etmişdi. Sərt xasiyyətə malik oldu-ğu üçün Arslanın düzgün etdiyini birbaşa etiraf edə bilmir-di.

Birdən komandir asta səslə əmr verdi:

–Uşaqlar, bu təpəni sürünə-sürünə keçməliyik, ehtiyatlı olun! Ermənilərin axırınxı postlarından görünə bilərik. Düz-dür bu saatda yuxulu olmalıdır, amma yenə də diqqətli ol-malıyıq. Mən sizi snayperlə müşayiət edəcəyəm, siz bir-bir aşmalısınız bu təpəni. Əgər nəsə şübhəli tərpəniş görsəm, postdakı əsgəri götürəcəyəm. O Bu zamana qədər siz təpəni aşaraq, aşağıdakı qayanın dibində sığınacağa yığışarsınız. Bir az cəld olun!

6

“Z” planı

Artıq Heyvalı kəndinə yaxınlaşmışdılar. Dağın yama-cı ilə üzüyuxarı qalxaraq Heyvalının cənubundakı meşə ilə örtülmüş yüksəkliyə çıxacaqdılar.

“Z” əməliyyatının təqribən mərkəzində idilər. Əmə-liyyata adı Arslan vermişdi. Yola çıxmamışdan bir gün əvvəl komandir Arslanı evlərinə dəvət edərək, xəritə üzə-rində gizlincə işləmişdilər.

– Arslan, mən düşünürəm ki, biz bu xəritə ilə hərəkət etməliyik. Təpəkənddən üzüaşağı düşərək Tərtərçayı ke-çib, Sərsəngin qabağından – Uluqarabəyin altından birba-şa Heyvalıya çıxaq.

Kəşfiyyatçılara məxsus 50 minlik miqyaslı topoqrafik xəritəyə baxan Arslan bir an duruxdu. Çünki həmişə söh-bət etdikləri mövzu olsaydı da, heç vaxt xəritə üzərində bu cür ciddi işləməmişdilər. Əslində, yolun Heyvalıya qədər olan hissəsi onlara aydın idi. Çünki bura dəfələrlə gəlib, stansiyanın vəziyyəti ilə bağlı materiallar toplamış-dılar. Demək olar ki, onların kəşfiyyatçı cığırları hazır idi. Nə minaaxtarana, nə də ciddi bir nəzarətə ehtiyac vardı. Arslanın da cibində xəritə vardı. Ona elə gəlirdi ki, özü-nün xəritəsi ondan mükəmməl olar. Amma komandirin yanındakı topoqrafik xəritənin tam hazır olduğunu, hətta hansı gün harda duracaqları yerin işarələnməsi Arslanı düşündürsə də, bu haqda heç nə soruşmadı. Heç öz xəri-təsini də cibindən çıxarmadı. Amma bəzi məqamlarla ra-zılaşmadı:

– Niyə Sərsəngin şimalı ilə getmirik? Axı, oraları da-ha yaxşı tanıyırıq. Həm də burdan getdiyimiz zaman yolu çox uzatmış oluruq.

– Arslan, öncə mən də sənin kimi düşünmüşdüm. Bax bu xəritəyə, görürsən, əvvəlcə sən dediyin kimi gəl-mişdim. Hətta yadımdadır ki, bizim bir əməliyyatımızda bu məsələdən danışarkən bu yolu unutmamağımız barə-də dəfələrlə söhbət etmişdik. Amma mən çox düşün-düm… Həsənrizdəki erməni batalyonu bizə əngəl ola bi-lər. O ərazi daha təhlükəlidir. İkinci bir tərəfdən, Həsən-rizdə az da olsa, erməni yaşayır. Amma Mehmana ilə Heyvalının arasındakı sıx meşələr bizə yardımçı olar. Bir də ki, qardaş, Murovun ətəklərindəki hündürlüklər bizi çox yorar. Axı biz on günə yaxın yol gedəcəyik. Arslanın fikrə daldığını görən komandir davam etdi: – Sonra da Yayıcının cənub hissəsi ilə birbaş Vəngliyə çıxarıq. Bir Heyvalıda, bir də Vənglidə istirahət edərik. Xocayurdun ətəkləri dincəlmək üçün ən münasib yerdir. Orada daha çox istirahət edə bilərik.

Arslan xəritədəki qırmızı xəttin sonuna fikir verdikcə gözünün qabağına Xocayurdun, Giləz dağın, Dəli dağın keçilməz aşırımları, qayalıqları, sıx meşələri gəlirdi. Ko-mandirdən fərqli olaraq o, yaşayış yerlərinə yaxın ərazi-lərdən keçməyə üstünlük verirdi. Ona görə də komandirə Meşəlinin şərqindən birbaşa Cəmilliyə çıxmağı məsləhət gördü. Bu dəfə bunu deyərkən əmin idi ki, komandir bə-yənəcək. Amma onunla mübahisəyə ona görə girmirdi ki, komandir buraları addım-addım gəzmişdi.

Komandir yenə məğrur bir görkəm aldı. Bığaltı Ars-lanın üzünə gülümsünərək karandaşı qulağının dibindən çıxardı: – Səninlə razı, amma nəzərə al ki, biz ora döyüş-məyə yox, kəşfiyyata gedirik. Əgər rəhmətlik Mübariz ki-mi edəcəyiksə, gəl birbaşa Həsənrizdəki batalyona girək, qırdığımızı qıraq, qalanını da əsir götürək. Axı bizim məqsəd Şuşaya qədər səssiz-səmirsiz getməkdir. Onun üçün də mümkün qədər qan tökmədən, iz buraxmadan irəliləməliyik. Ən son ana qədər atəş açılmamalıdır. Axı buradan qayıtmaq da var. Komandir bunu dedikdə sanki özü də inanmadı. Bir anlıq Arslanla göz-gözə gəldilər. Gözlərdə yanında nidası olan bir sual görünürdü. Məhz nidaya görə heç biri cavab vermək istəmədi. Bir müddət hər ikisi də susdu. Geriyə dönüb-dönməyəcəkləri ilə bağlı fikrindən daha çox, onları ora sağ gedib çıxmaq düşün-dürürdü. Onun üçün də yaxşısı sonu düşünməmək idi. Elə buna görə də kəşfiyyatın ən önəmli işi olan qayıtma planını işləməmişdi.

– Cənab komandir, bəs o yüksəkliklərdə həm aşırım-ları aşmaq, həm də ərzaq məsələsi bizə çox əziyyət olma-yacaq? – deyə Arslan komandirlə razılaşmaq üçün sanki bu sualı verdi.

– Əşşi, ova nə gəlib? Kəlbəcər dağları bizi ac qoy-maz. O dağlar mərd və səxavətlidir. Bu dəqiqə dağkeçiləri qayadan-qayaya, yarğandan-yarğana tullanaraq dağda-daşda gəzirlər. Hələ ayıfındığını, moruğu, çiyələyi demi-rəm. Əsl yeməli vaxtlarıdır indi. Biz əgər bu plan üzrə getsək, Qaragovdan Yiyəli dağını keçib Kosalarda kəndə yaxınlaşarıq. Əgər məcburiyyət qarşısında yolu dəyişməli olmasaq, Başkənd, Mıxtökən dağı, Mirzəli, Xəlfəli kəndlə-rini keçəndən sonra həbsxana tərəfdən, Əjdaha bulağının yanından Şuşaya giririk. Hətəmxan dağından ətrafı yaxşı-ca müşahidə etmək olar. Olsa-olsa bir az Şuşada problem-lərimiz ola bilər. Allahın köməyi ilə bu da həll olar. Prob-lem yaranarsa, ikimiz gedərik, uşaqlar şəhərə girməzlər. Bircə ora girib üçrəngli, ay ulduzlu bayrağı o yeni təmir etdikləri alban kilsəsinin kəlləsinə sancsaydım, dərdim ol-mazdı, Arslan. Bunu dedikcə gözləri yaşaran kapitan san-ki bayrağı sancıb onun dalğalanmasına tamaşa edirdi.

Arslan daha soyuqqanlı davrandı. O, müharibə gör-müş komandirinə çox inanırdı. Bir də, Arslanın ondan da-ha soyuqqanlı olması özünü büruzə verirdi. Hər ikisi yax-şı bilirdi ki, çıxdıqları bu yol xəritədə göründüyü kimi asan deyil. Amma inamları olduğu üçün şübhə etmədən, yazdıqlarını pozmadan, yeni xətlər cızmaq arzusu ilə yola çıxırdılar.

Arslan komandirin qələmini Şuşanın üzərinə qoy-maqla “Z” əməliyyatı başa çatdı,” – dedi.

– Niyə “Z?”

– Axı bunu sən özün hazırlamısan?

Söhbətin nədən getdiyini anlamayan komandir: – Bəs adını kim qoyub? – dedi.

Arslan gülümsünüb komandirin cızdığı xəttin üstün-dən qələmlə gedərək, “Bu da sənə “Z“ əməliyyatı”, – de-di.

– Hə, belə de… Doğrudan ha, maraqlı alınıb. Z…Əlifbanın sonuncu hərfi… Sonluq… bitib tükənmə… Z… Bu hərfin səslənməsində o qədər kədər, o qədər dərin məna var idi ki, adam onun çəkdiyi aha dərindən bir ah çəkməyə bilmirdi. Onu anlamamaq mümkün deyildi.

– Yaxşı da, komandir, niyə belə könülsüz danışırsan? Əslində, bitmə nöqtəsi yoxdur. Sadəcə, başlanğıc var, am-ma başqa formada. Nəsə bitirsə, hökmən ordan yeni nəsə başlayır. Gəl, biz buna inanaq! Axı biz HƏQİQƏT İŞİQ-LARIYIQ! İşığın başlanğıcı nə qədər nazik və zəif olarsa, başlanğıcdan uzaqlaşdıqca məsafəsi bir o qədər böyük olur. Günəş də bəzən batıb, sonra yenidən çıxır, amma qa-ra buludların arxasından çıxdığı zaman göz qamaşdırır və daha parlaq görünür.

Komandir hiss edirdi ki, Arslan bu mücərrəd fikirlər-lə bir növ özünə də təsəlli verirdi, çünki o, danışdıqca səsi gizlincə titrəyirdi. Hətta gözləri də mənasını dəyişmişdi.

Gözlər toqquşdu… Bir anlıq soyuq baxışlarla bir-biri-lərini seyr etdilər. Gözlənilmədən bu iki cüssəli, cəsur ər qolboyun oldular. Bir-birilərini elə sıxdılar ki, elə bil neçə illərdir görüşməyib, ayrı düşmüş qardaş həsrəti ilə qovru-lurdular.

Arslan digər məsələləri də müəyyənləşdirib ayrılmaq istəyəndə komandirə İPadu yox etməyi unutmamağı xa-tırlatdı. Komandir də öz növbəsində “baş üstə, cənab ko-mandir!” – deyərək zarafat etdi. Komandirin bir dəfə əs-gərin “baş üstə” deməsinə “Bu boyda oğlansan, baş üstə niyə? Ayaqlara nə olub ki?” cavabı uşaqların heç vaxt ya-dından çıxmazdı, elə buna görə də komandirə heç vaxt “baş usta” deməzdilər…

Dədə Əfəndinin ikinci söhbəti

Hə, oğul, onu deyirdim axı, qədim türklər həqiqəti dərk edən, düzgünlüyə qiymət verən xalqdır. Bizim ma-yamız belə yoğrulub. Türklər görəndə ki, bunların yaşam tərzi ilə Məhəmmədin təklif etdiyi yaşam tərzi eynidir, Dədəmizin məsləhəti ilə bu dini – İslamı tanıdılar. Yenə deyirəm, tanıdılar ha, qəbul etmədilər. Ondan bəhrələn-məyə başladılar. Çünki onların sahib olduqları dinin tö-küntüləri idi bu. Digər dinlərdən fərqli olaraq, Tanrının insanı yerə endirdiyi zaman onun üçün təqdim etdiyi qaydalar, yaşam tərzi məhz sonuncu kitabda qismən də olsa, digərlərindən dolğun verilmişdi. Amma yenə tam deyil. Digər dinlər, sadəcə, Tanrının ilk dediklərini uc-dan-qulaqdan eşidib nəsə uydurmuş və din adı altında yayılmağa çalışılmışdı. Dünyanın insanlarını qul kimi idarə etmək arzusunda olanlar, elə buna görə də zaman-zaman peyğəmbərlər yaradıb, Tanrının elçisi kimi təqdim etmiş, insanlara əmr etməyin yollarını araşdırmışdılar. Amma əsil kitab heç zaman tam olaraq onların əlinə keç-mədi. Sadəcə, onun bəzi qalıqlarından yararlandılar və türkün yaşadığı ərazilərdə o kitabları axtardılar. Sonda isə vərəsənin nümayəndəsi olan Məhəmmədin kitab haq-qındakı biliklərindən istifadə edərək, onu öz tərəflərinə çəkdilər. Çünki Məhəmməd də türk əsilli idi. Ona da bu kitab haqqında danışılmışdı. Və beləcə sonuncu, mükəm-məl adlandırdıqları din yarandı. Amma o kitabda İnsan və Tanrı haqqında dolğun bilgi verə bilmədilər, çünki heç nə bilmirdilər, bilməycəklər də. Nəsimi az qalmışdı ki, qaydaları pozub vərəsənin ən gizlin silahını dünyaya bə-yan etsin. O, deyirdi ki, sonuncu kitabda bir neçə cüz giz-lədilib. Amma ona da məlum deyildi ki, onu axtaranlar kimlərdir, gizlədənlər kimlər. O sirləri almaq üçün soydu-lar o bədbəxti. Yaxşı ki atalarımız hələ də onu insanlıq ta-rixində gizlin saxlaya biliblər. Təəssüflər olsun ki, həmin kitablar bizim əlimizdə deyil.

Amma türk qövmü də uzun müddət aralı düşdü öz tarixindən. Yunanların, çinlilərin əli ilə param-parça oldu. Ənənələrindən yayındılar. Sonra da türklərin sahib ol-duqları bilgini ələ keçirən qüvvələr beşguşəli ulduzu öz-lərinə rəmzi atribut seçdilər. Tanrının mukafatlandırdığı bir millət kimi özlərini təqdim etdilər. Bunlar olmasaydı, bəlkə də, bu baş verənlər o qədər faciəyə çevrilməzdi. Bu bilgiləri bizdən oğurlayanların da əlindən oğurlayanlar oldu. Bu oğrular isə beş güşəli yaradılış simvolunu tərsinə çevirərək özlərinin atributu etdilər. Beləliklə Tanrının qoyduğu bütün qaydaları pozdular. Halbuki, beşguşəli ulduz yaradılışı əks etdirən simvoldur. İnsanın yaşadığı Olamın simvoludur, yəni var oluşun göstəricisi. Bu gün pentoqram kimi tanınan simvol dünyanın yaranmasını özündə daşıyır. Əslində, bu beşguşəli ulduz insana oxşa-yır. Axı Yaradan insanı yaradılışın əşrəfi sayır. Beşguşəli ulduzun aşağıdakı iki ayağı su və torpağı, insan qolu kimi yanlara açılan iki guşə od və havanı, baş isə Yaradanı özündə gizlədir. Bu beşlik tamdır. Fikir verirsən, Tanrı başdır, birincidir, təkdir, idarə edəndir. Bütün əzalara siq-nallar başdan, beyindən gəlmirmi? Elə buna görə Nəsimi deyirdi də, “haqq mənəm”, Tanrının adı insanın sifətində yazılıb. Çünki Tanrının dərki insan beynindən keçir. Orda hər şey kodlaşdırılıb və gizlədilmişdir. İnsan o kodları aç-malı, həqiqət mərhələsinə çataraq Tanrısına qovuşmalı-dır.

 Beş rəqəmi Tanrının insan vasitəsilə özünü maddədə təzahür etdirməsi mənasına da gəlir. Ən qısa tərifi ilə mü-qəddəs evliliyə işarədir. Bu xüsusi və əhəmiyyətli rəqəm Tanrıya birlikdəlik və inteqrasiya arzusunu ifadə etdiyi kimi, adama aid bəzi təməl məlumatları da ifadə etməsi baxımından da xeyli əhəmiyyətlidir.

Diqqət etsən, görərsən ki, bugünkü yarımçıq dinlərin hamısında beşguşəli ulduz, beş rəqəmi simvol kimi istifa-də edilir. “Quran”da yazılıb ki, Tanrı bu dünyanı 6 günə yaratdı. O nə deməkdi, niyə altı günə? Bunlar da dediyi-miz bu beş rəqəmi ilə bağlı idi. Bəs niyə həftənin beşinci günü müqəddəs gün hesab edilir? Bunları düşündünmü heç? Bu, Tanrı başda olmaqla torpaq, od, su, havadan iba-rət olan dünyanın yaradılışıdır. Bütün bunların vəhdəti hazır olandan sonra kainat yaradılmışdı. Beş günə bitirilib və altıncı gün bu vəhdətin fəaliyyəti başlamışdır.

Ağacların çiçək tacı, meyvəsinin daxili quruluşu, barmaq-larımızın sayı və dünyanın 5 günlük olması deyimi. Bu kimi həqiqətlər və deyimlər xalqın mifoloji anlayışıyla bağlıdır. Türk dövlətlərindən birinin paytaxtının adı Beşbalıqdı, Bişkek sözü də bununla bağlıdır. Türk dünyasında Beşalma adında bir çox yer adı vardır. Koroğlu da deyir:

Göydən uçan beş durnalar

Bizim ellər yerindəmi?

Bir birindən xoş durnalar

Bizim ellər yerindəmi,

Çənlibellər yerindəmi?

Niyə üç, dörd, on yox, “beş” durnalar sözü işlədilib? Bu sualın cavabı mifin özündədir. Bu xalqın müqəddəs inamlarıy-la bağlı olduğunu göstərir. Bunların hamısı əsərlərə edilən dü-zəlişlərdən sonra ortada qalan sözlərdir. Bu beş rəqəminin altın-da çox sirlər gizlənir.