Kitobni o'qish: «Rəhbərliyi idarə etmək»

HARVARD BİZNES MƏKTƏBİNİN NƏŞRLƏRİ

RƏHBƏRLİYİ İDARƏ ETMƏK

Məsləhət kitabı

Hər gün qarşılaşdığınız

problemlərə mütəxəssis baxışı

İÇİNDƏKİLƏR

Məsləhətçinin mesajı: rəhbərliyi nə üçün idarə etməlisiniz?..........

Rəhbərliyi idarə etmək: əsas məlumatlar........

Rəhbərliyi idarə etmənin yararlı cəhətləri........

Rəhbərliyi idarə etmənin təhlükəli cəhətləri............

Rəhbərliklə əlaqə yaratmaq..............

Güc fərqini qəbul etmək...............

Əlaqə qurma müddətini necə yönləndirə bilərsiniz?.....

Rəhbərliyi başa düşmək..........

Özünü dərk etmək.........

Gözləntiləri idarə etmək..............

Rəhbərinizin hədəflərini dəstəkləyin..........

Müdirinizlə əlaqə qurmaq üçün atılacaq addımlar.....

Müdirinizlə əlaqə qurmaq.......

Rəhbərliyin ünsiyyət tərzini anlamaq........

Məhsuldarlığı artırmaq üçün ünsiyyət qurmaq

Problem, ya da fürsətləri müdirinizə anladarkən atacağınız addımlar

Dinləmək və sual vermək

Rəhbərliyə qarşı çıxmaq

Müdirinizlə müzakirə etmək

Etibarlılığınızı göstərmək

Strateji müzakirələr aparmaq

Belə edə bilərsiniz

Rəhbərliyi idarə etmək üçün vasitələr

Özünüzü sınayın

Test suallarının doğru cavabları

MƏSLƏHƏTÇİNİN MESAJI:

RƏHBƏRLİYİ NƏ ÜÇÜN İDARƏ ETMƏLİSİNİZ?

Bir dostunuzla danışarkən ondan işinin necə getdiyini soruşursunuz. “Rəhbərliyi idarə etməyə başlayandan bəri hər şey daha yaxşıdır” – deyə cavab verir. Bunu eşitdikdə utanırsınız. Sizin fikrinizə görə, “rəhbərliyi idarə etmək” sözü yaxşı səslənmir. Siyasi manevr təsiri bağışlayır.

Ancaq “rəhbərliyi idarə etmək” siyasi oyun deyil. Əksinə, bu, müdirinizlə birlikdə hər ikiniz üçün vacib olan hədəfləri əldə etməyə və bu işə öz gücünüzü də əlavə etməyə imkan verir. Rəhbərliyi idarə edərkən patronunuzla məhsuldar iş əlaqəsi qurmaq və şirkətinizə dəyər qatmaq üçün hər ikinizin xarakterinin güclü tərəflərinin bir-birini tamamlayacağı şəkildə işləyin.

Rəhbərliyi idarə etməyi bacarmaq üçün onunla müsbət, məhsuldar iş əlaqəsinin necə qurulacağını, uğurlu bir münasibətin necə inkişaf etdiriləcəyini (müdirinizin fikirlərinə və təkliflərinə qatılmamağınız da daxil olmaqla) bilməli və işə başlamamışdan əvvəl bunu müdirinizlə necə müzakirə edəcəyinizə bir mütəxəssis kimi hazır olmalısınız.

Bu bələdçi sizə öz bacarıqlarınızı inkişaf etdirmək üçün lazımi tövsiyələr, bəlli hədəflər, praktik vasitələr təklif edir. Beləliklə, sizin kimi, müdiriniz və işlədiyiniz yerdə rəhbərliyin idarə olunmasının bütün vasitələrindən yararlana biləcək.

Katye Karlon və Linda E.Hill

məsləhətçilər

Katye Karlon satış və bazarlama professionallarının öz hədəflərinə çatması üçün vasitə və təlimlər təqdim etmək sahəsində iyirmi illik təcrübəsi olan məsləhətçidir. Təhsil ehtiyaclarını təhlil edən, lazımi zamanda təlim imkanı təqdim edən və yeni məhsulların bazara verilməsini tənzimləyən məlumatı idarəetmə vasitələri və praktik həll yolları sahəsində mütəxəssisdir.

İyirmi il bir sahədə ixtisaslaşmış Linda A.Hill isə dövrümüzdə inkişaf edən və get-gedə çeşidlənən şirkətlərdə idarəçilərə effektli idarəçilik şərtləri yaratmaq üçün kömək göstərir. Harvard İdarəçilik Məktəbində professordur və Liderlik Təşəbbüs qrupunun rəhbəridir. Əlavə olaraq, “Rəhbər olmaq” (“Becoming a Manager” – Harvard Business School Press) adlı çox satılan kitabın müəllifidir və Harvard Business School Pressin dərc etdiyi “Nəticə almaq üçün rəhbərlik etmək və işçilərinizi idarə etmək” adlı təsirli proqramların məzmun üzrə mütəxəssisidir.

RƏHBƏRLİYİ İDARƏ ETMƏK:

ƏSAS MƏLUMATLAR

RƏHBƏRLİYİ İDARƏ ETMƏK NƏDİR?

Rəhbərliyi idarə etmək sizin, müdirinizin və təşkilatınızın xeyrinə olan, razılaşdırılmış hədəflərin əldə edilməsində rəhbərliklə birlikdə işləməyinizi tələb edən şüurlu bir davranışdır. Bu, siyasi manevr deyil. Əksinə, şirkətinizə, sizə və müdirinizə xeyir gətirəcək qərarlar almaq baxımından rəhbərinizə təsir göstərmə vasitəsidir.

RƏHBƏRLİYİ İDARƏ ETMƏYİN YARARLI CƏHƏTLƏRİ

Rəhbərliyi idarə etmək: Çox insana bu termin manipulyasiya etmək, şirkətə “yaxınlaşmaq”, ya da karyera pilləsində irəliləmək üçün yaltaqlıq etmək kimi görünə bilər. Amma “rəhbərliyi idarə etmək” bunların heç biri deyil. Əksinə, bu bacarığın böyük əhəmiyyəti var və o, sağlam təmələ söykənməlidir. Rəhbərliyin idarə edilməsi sahəsində mütəxəssis olanlar işin yüksək səviyyədə həyata keçirilməsi məqsədilə yalnız özləri üçün deyil, müdirləri və şirkətləri üçün də ehtiyac duyulan qaynaqları əldə edirlər. Eyni zamanda müdirləri ilə qarşılıqlı hörmət və anlayışa əsaslanan sağlam, məhsuldar iş münasibəti qururlar. Özlərinin də, müdirlərinin də güclərini, zəif yerlərini, hədəflərini, iş tərzlərini və nəyə ehtiyacı olduqlarını yaxşı bilirlər.

Rəhbərliyi idarə edən insanlar özləri ilə müdirlərini qarşılıqlı olaraq səciyyələndirir və bir-birilərinə çox bağlı olduqlarını anlayırlar. Yaxşı, bəs bu bağlılıq nəyə bənzəyir? Əmin olun ki, müdiriniz sizin iş birliyinizə, etibarlılığınıza və dürüstlüyünüzə ehtiyac duyur. Siz də müdirinizin şirkətin yerdə qalan əməkdaşları ilə münasibət qurmasına, hadisələri qabaqlamasına və kritik qaynaqları (istər işçi heyəti, istər maliyyələşmə, istərsə də inventarlaşdırma ilə bağlı məsuliyyətlərin öhdəsindən gəlməniz üçün lazım olan digər qaynaqlar) əldə etməsinə yardımçı olacaqsınız.

Rəhbərliyi idarə etməyin ustalıqla həyata keçirilməsi üçün problemlər haqqında danışmaq, onları yox saymaq, ya da ört-basdır etmək yerinə problemlərin həlli üçün mütəxəssis məsləhətindən və qaynaqların bütün imkanlarından istifadə edərək idarəetməni kompleks şəkildə inkişaf etdirmək olar.

Müdirinizlə qurduğunuz güclü münasibət təsir dairənizi artıra və iş həyatınızı asanlaşdıra bilər. Bunun üçün sizə aşağıdakı addımların atılması da kömək edəcək:

• Aranızda açıq münasibət qura və beləcə, müdirinizin fikir və düşüncələrinizə daha dəqiq şəkildə bələd olmasına imkan yarada bilərsiniz.

• Təşkilatı dəstəkləyərək, rəhbərinizlə birlikdə çalışaraq öz işçi qrupunuzdan kənarda da uğurlu nəticələr əldə edilməsinə yardım edə bilərsiniz.

Müdirinizi idarə etməyin faydalı cəhətlərini bu nümunədə daha yaxşı görə bilərsiniz: rəsmi iş tərzinə malik yeni gələn müdir Sem, məsuliyyətsiz və daha “sərbəst” işçisinin yerinə başqasını gətirdi. Sem yazılı hesabatları və planlaşdırılmış toplantıları daha çox sevirdi. İşçilərdən biri olan Karla rəhbərliyi idarə etməyin əhəmiyyətini anlayırdı. Semin tələb etdiyi informasiya müxtəlifliyini və sıxlığını təsbit müəyyənləşdirib, onun iş tərzini müşahidə etdi. Semlə iclasdan əvvəl keçmiş hesabatları və toplantıların gündəliyini ona göndərdi. Nəticə – bütün komandanın yaradıcılıq qabiliyyətini artıran məhsuldar toplantılar və problemlərin yeni həll yolları oldu.

İki şəxsin qarşılaşması iki kimyəvi maddənin təması kimidir:

əgər reaksiya baş verərsə, ikisi də istənilən hala çevrilə bilər.

Karl Yunq

RƏHBƏRLİYİ İDARƏ ETMƏYİN TƏHLÜKƏLİ CƏHƏTLƏRİ

Rəhbərliklə aranızda güclü münasibət yoxdursa, bu, bir-birinizi yanlış anlamağa, ünsiyyət əskikliyinə, qrupunuzun müştərilərə xidmət etmək və ticarət hədəflərinizə çatmaq üçün sərf etdiyi zaman və diqqətinin tamamilə başqa səmtə yönəlməsinə səbəb olar. Əgər bu münasibətə diqqət etməsəniz, sizinlə rəhbərliyin hədəf və prioritetləri arasında hər ikiniz, yaxud biriniz üçün peşmanlığa və məmnuniyyətsizliyə səbəb olan uçurum yaranar. Ən yaxşı halda sizinlə müdiriniz arasındakı ünsiyyət pozular və ya bu ünsiyyət istənilməz məcraya yönələr. Dəyər itirən yaradıcılıq qabiliyyətiniz isə maaş artımı, karyera yüksəlişi imkanları yarandıqda şansınızı azalda bilər. Müdiriniz ətrafınızda dolanaraq sizin işinizi çətinləşdirə, tabeliyinizdəki insanları idarə etməyə cəhd göstərə bilər.

Sizinlə rəhbərliyiniz arasındakı zəif əlaqənin təşkilat üçün də mənfi təsirləri ola bilər. Rəhbərliklə aranızda ortaq hədəf və məqsədlər üçün ümumi öhdəlik götürülməzsə, departamentinizin, komanda və ya təşkilatınızın bütün balans hesabatları zərər görər. Münasibətin pozulması komandanızda uğurlu işdən tamamilə uzaq olan yaradıcılıq prosesini ortaya çıxarar, yanlış nəticələrə və mənəvi çöküşə səbəb olacaq. Unutmayın ki, əhval-ruhiyyənin aşağı olması həm də müştəri münasibətlərini zədələyər.

Rəhbərliyi idarə etmək bacarığının olmamasının nələrə səbəb olduğuna dair bir misal çəkək: Semin iş tərzini anlamaq və ona uyğunlaşmağı təmin etmək üçün əlindən gələni edən Karlanı xatırlayırsınızmı? O çalışdı, amma onun əksinə olaraq qrupdakı başqa bir işçi – Larri heç bir bacarıq sərf etmədi. Semin iş tərzini öz üzərində həddindən artıq kəskin nəzarət sistemi kimi qəbul etdi. Bir toplantıdan və ya problemin həllinə yönəlmiş bir iclasdan əvvəl Semə nadir bir informasiya göndərdi. Semlə görüşdükdəsə onun verdiyi gözlənilməz sualları lazımi şəkildə cavablandıra bilmədi. Toplantıların səmərəsiz və faydasız olduğunu görən Sem nəticədə Larrinin istefasını tələb etdi.

İş mövzusunda yazan Debora Singer Dobson (De-borah Singer Dobson) “Rəhbərliyi idarə etmək” adlı kitabında insanların çoxunun müdiriyyəti idarə etməyi “nümunəvi evlilik münasibəti” hesab etməyi əlverişli saydığını yazır. Dobson, “Davranışlarınızı həyat yoldaşınıza görə lazımi qədər dəyişdirdiyinizi söyləyərək bu şəkildə ortalıqda gəzə bilməzsiniz, – deyir, – Hamımız bizim üçün vacib olan münasibətlər zamanı davranışlarımızı hər gün dəyişməklə məşğuluq”. Ancaq əmin olun ki, müdirinizlə bir dəfə etibarlı və qarşılıqlı fayda gətirəcək əlaqə qurdunuzsa, yaratdığınız sağlam şərait bu əlaqəni yenidən nəzərdən keçirmək və onu inkişaf etdirmək üçün lazım olan vaxtı konkretləşdirəcək.

Rəhbərliyi idarə etməyin vacibliyini anladıqdan sonra müdirinizlə sizə qarşılıqlı fayda gətirəcək bu əlaqəyə başlamağın ən yaxşı yolu nədir? Sonrakı bölümlər çox əhəmiyyətli üç tətbiq vasitəsini əhatə edir: müdirinizlə müsbət, məhsuldar bir münasibət qurmaq, rəhbərliklə uğurlu əlaqə yaradaraq anlaşılmazlıqlara strateji nəzarət etmək və müzakirələr aparmaq.

İşə rəhbərliklə yaxşı əlaqəni necə quracağınıza dair danışmaqla başlayacağıq. Amma əvvəlcə rəhbərliyi idarə etmək mövzusunda mövcud vəziyyəti yoxlamaq üçün “Müdirinizi nə qədər yaxşı idarə edirsiniz?” başlıqlı fərdi dəyərləndirmə formasını doldurun.

RƏHBƏRLİYİ İDARƏ ETMƏK

Müdirinizi nə qədər yaxşı idarə edirsiniz?

Sizə uyğun olub-olmadığını müəyyən edərək aşağıdakı ifadələrin hər biri üçün “bəli”, ya da “xeyr” xanasını işarələyin.

Bəli                                    Xeyr

1. Rəhbərliyin məndən nə gözlədiyinin fərqindəyəm və mən də öz gözlədiklərimi açıq şəkildə ifadə etdim.

2. Müdirimlə müzakirə zamanı “biz” və “mən” kəlmələrindən istifadə edirəm.

3. Nə üzərində işlədiyim haqda müdirimə mütəmadi olaraq məlumat verirəm.

4. Problemləri rəhbərliyə gecikmədən bildirir və həll üçün çıxış yolları təklif edirəm.

5. Müdirimlə birlikdə anlaşılmazlıqlar ortaya çıxan kimi, onları nəzarət altına alırıq.

6. Müdirimlə aramdakı əlaqənin sarsılmazlığını təmin edən inam və təhlükəsizlik hissidir.

7. Müdirimin üzərindəki təzyiqi və onun prioritetlərini anlayıram.

8. Müdirim tabeliyimdəki işçilərdən birini, ya da bir çoxunu idarə etmək üçün heç bir addım atmaz.

9. Müdirimə idarəetmə tərzi, sevdiyi və sevmədiyi məsələlər haqda açıq suallar verir və öz iş üsulumu mümkün olduqca onunla uyğun hala gətirirəm.

10. Mühüm məsələlər haqda rəhbərliklə əlaqə qurmaq üçün lazım olan zamanı ayırıram.

11. Rəhbərliyin hədəflərini dəstəkləmək üçün digər departament müdirləri, müştəri və tədarükçülərə təsir gücümü hiss etdirməyə çalışıram.

Toplam

Xalların qiymətləndirilməsi:

• Bu ifadələrin çoxu və ya hamısı üçün “bəli” xanasını işarələmisinizsə, deməli, rəhbərliyi idarə etmək bacarığınız yaxşıdır. Ancaq bu mühüm bacarıqla bağlı nələr öyrənə biləcəyinizi bilmək istəyirsinizsə, kitabı oxumağa davam edin. “Xeyr” xanasını işarələmisinizsə, onda həmin fikri kitabı oxuyarkən yadınızda saxlayın.

• Bu cümlələrin əksəriyyəti və ya hamısı üçün “xeyr” işarəsi qoysanız, rəhbərliyi necə idarə edəcəyinizə dair daha çox şey öyrənmək faydalı olacaq. Bu kitabdakı digər bölümlər də sizə yararlı olacaq təklif və strategiyalar təqdim edəcək.

RƏHBƏRLİKLƏ ƏLAQƏ YARATMAQ

Rəhbərliklə əlaqəni yoluna qoymağın əsas məsuliyyətini öz üzərinizə götürmək sizin xeyrinizədir. İnkişafa xidmət edəcək belə bir yanaşma ilə inam və uyğunlaşma üzrə təməl yaradacaq, öz iş üslubunuz və ehtiyaclarınızla üst-üstə düşən bir münasibət qurmaq üçün uzun yol qət edə biləcəksiniz. Başlanğıc üçün müdirinizin onunla münasibətə verdiyiniz dəyəri bilməsinə çalışın. Sizi hərəkətə gətirmək üçün böhranlı vəziyyətin yaranmasını gözləməyin.

GÜC FƏRQİNİ QƏBUL ETMƏK

Professional həyatınızdakı hər əlaqə – istər mühüm müştərilərlə, istər tədarükçülərlə, istərsə də dillerlərlə olsun – iş prinsipiniz üçün vacibdir. Müdirinizlə münasibət də bu vacib əlaqələrdən biridir.

Amma müdir-işçi əlaqəsi xüsusi vəziyyətdir, çünki burada güc fərqi məsələsi var. İş mövzusunda məqalələr müəllifi Liz Simpsonun dediyi kimi: “Doğrusunu desək, müdiriniz sizi qova bilər, amma siz onu qova bilməyəcəksiniz. Bu güc fərqi onunla qarşılıqlı münasibətinizə hər zaman təsir göstərəcək”.

İdarəçilik üzrə mütəxəssislər olan Con Qabbaro və İohan Kotterin fikrinə görə, hərəkətləriniz müdiriyyətin verdiyi qərarlar sayəsində məhdudlaşdırılan zaman bu, yəni müdirlə işçi arasındakı güc fərqi bəzən sizdə məyusluq yarada bilər. Qabbaro və Kotter, “Bir idarəçinin bu cür məyusluqları yaratmaq üsulu əksər hallarda onların öz avtoritetlərinə bağlılıq meylinə əsaslanır” – deyə açıqlayır.

Bu mütəxəssislər rəhbərliklə işçi arasında güc fərqi reallığına verilən iki geniş yayılmış reaksiyanı bilməyinizi və bundan qaçmağınızı tövsiyə edir:

• Asılılıq əleyhdarlığı. Asılılıq əleyhdarı olan idarəçilər şüursuz şəkildə müdirlərinin hakimiyyətinə daxilən əsəbiləşərlər. Onlar müdiri az qala quruluş düşməni elan edərək, yalnız dalaşmaq üçün mübahisəyə başlaya bilərlər (xüsusilə də avtoritar müdirlərə qarşı).

• Asılılıq. Qabarro və Kottera iddia edir ki, asılı idarəçilər, “əsəblərini öz içlərində saxlayaraq müdirlərinin verdiyı qərarın zəif olduğunu bilsələr belə, itaətkar davranarlar”.

Əgər avtoritarizmə qarşı yuxarıdakı rəftarlardan biri sizin üçün keçərlidirsə, dəyişməyiniz çətin ola bilər. Ancaq bu iki-üç nöqtənin və onlar arasındakı uçurumun fərqinə varsanız, meyillərinizin nəyə bərabər olduğunu və onların müdirinizlə əlaqənizə necə mənfi təsir edəcəyini daha yaxşı anlayarsınız.

ƏLAQƏ QURMA MÜDDƏTİNİ NECƏ YÖNLƏNDİRƏ BİLƏRSİNİZ?

Aşağıdakı qaydalar müdirinizlə məhsuldar əlaqə qurmağınıza kömək edə bilər:

• Əlaqəni ortaqlıq kimi düşünün və ortaq hədəflərinizin fərqinə varın.

• Qarşılıqlı gözləntilərinizə, məsuliyyətinizə, yaradıcılıq standartlarınıza və qabiliyyət imkanlarınıza dair ortaq məxrəcə gəlin.

• Müdirinizdən öz məqsəd və hədəflərini sizinlə bölüşməsini istəyin. Beləliklə, təşkilatınız üçün götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməsinə yardımçı ola bilərsiniz.

• Müdirinizin onun üçün nə edə biləcəyinizi bilməsinə şərait yaradın.

• Müdirinizə onun qəbul etdiyi şəkildə informasiya verin.

• Rəhbərliyin ehtiyac duyduğu nəticələri təmin edin. Mümkün olduqca bu ehtiyac həddini aşın.

• Dürüst və etibarlı olun.

• Əlaqə qurarkən və tövsiyə edərkən özünümüdafiə mövqeyi tutmaq yerinə açıq və anlayışlı davranın.

• Böhranı ortaya çıxmazdan əvvəl, ola biləcək problemləri zamanından qabaq görməyə çalışın və müdirinizi xəbərdar edib onunla bu problemləri bölüşün. Problemlərin qarşısını almaq üçün onlar ortaya çıxmazdan əvvəl həll yollarının tapılması ilə bağlı rəhbərliklə birlikdə çalışmağa cəhd edin.

• Rəhbərliyin vaxtından effektli şəkildə istifadə edin. Lazımsız məsələlərlə bağlı onun vaxtının və qaynaqlarının xərclənməsinə imkan verməyin.

SİZ OLSAYDINIZ, NƏ EDƏRDİNİZ?

Cozefi tanımaq

Cenna bir qədər əvvəl Almaniyada qlobal bazar araşdırma agentliyi olan “Nimbus Korporeyşn”da bölmə rəhbəri kimi işə götürülmüşdü. Cenna İsveçdən gəlmişdi, bu səbəbdən hələ yeni rəhbərini – bölümün müdir müavini Cozefi yeni-yeni tanımağa başlayırdı. İşdə bir neçə həftə keçirdikdən sonra Cenna Cozef haqqında bir neçə şey öyrəndi. Məsələn, Cozef Cenna ilə hansısa problemlə bağlı detalları müzakirə etməzdən əvvəl ondan yazılı hesabat istəmək kimi bir vərdişə malik idi. Bundan başqa, bazar ertəsi günləri səhərlər ondan işlə bağlı nəsə soruşduqda əsəbiləşirdi.

Cenna müdirini hələ yaxşı tanımadan onunla müsbət əlaqə qura bilməyəcəyini bilirdi. Ancaq bundan başqa daha nələri bilməli olduğunu aydınlaşdıra bilmirdi.

Siz olsaydınız, nə edərdiniz? Təlimçiniz “Belə edə bilərsiniz” başlığı altında bir nümunə tərtib edib.

––

İpucu: Rəhbərinizi tərəf müqabilinizə çevirin.

Ona düşmən rolu verməyin.

––

RƏHBƏRLİYİ BAŞA DÜŞMƏK

Rəhbərliklə münasibətlərinizin inkişafı üçün dünyanı onun gözləri ilə görməyiniz lazımdır. Qarşılaşdığı təzyiqləri müəyyənləşdirməyə çalışın. Onun baxış bucağını anlamaq və ortaq nöqtə tapmaq sizin üçün vacibdir. Eyni zamanda rəhbərinizin gücü və zəif tərəfləri, şəxsi və təşkilatla bağlı hədəfləri, əlaqə sahəsi və üstünlük verdiyi iş üslubu haqqında bacardığınız qədər çox şey öyrənin. Görünməz nöqtələrin və onu qıcıqlandıran anların fərqində olun. Bunlar ortaya çıxdığı təqdirdə vəziyyətə uyğun hərəkət edə bilərsiniz.