Kitobni o'qish: «Бақытты болудың жедел және қарапайым жолы»

Сіздің өміріңіз, проблемаларды шешумен ғана байланысты ма?

Батыста «бақыт этикасы» деп аталатын нәрсе бар. Қарапайым тілмен айтқанда, бақыт этикасы былай дейді: «Қалағаныңды алсаң, қалауыңа жетсең бақытты боласың». Егер біз көп жұмыс жасап, өміріміздегі барлық проблемаларды шешсек, бір күні (бір күні болмаса әйтеуір бір күні) біз бақытты боламыз деген теорияға негізделген. Біздің өміріміздегі ойлар мен әрекеттердің көпшілігі проблемаларды шешуге бағытталған. Біз бәріміз білгеніміздей, біз ойлаған нәрсе біздің шындыққа (өмір шындығына) айналады.

Сонымен, сіз көп жағдайда не туралы ойлайсыз? Әдетте проблемалар туралы ойлайсыз. Шынында да, көпшілігіміз таңертең төсектен тұрғанда ойлайтын бірінші нәрсе – біз сол күні шешуіміз керек барлық проблемалар және біздің сол үшін қанша уақыт жұмсап, не істеуіміз керектігі.

Біз «ЖОҚ» нәрсені ойлауға дағдыланғанбыз, «БОЛУЫ КЕРЕК» туралы нәрселерді ойлауға дағдыланғанбыз, және содан кейін жағдайды қалай «ТҮЗЕТУГЕ», «ШЕШУГЕ» немесе «ЖАҚСАРТУҒА» болатындығы туралы ойлауға дағдыланғанбыз. Және осылайша, енді ғана оянып жатып, сіз барлық проблемаларыңызға автоматты түрде назар аудара бастайсыз, сіз сол күні қарсы тұру керек болатын проблемаларға. Алайда, егер сіз өз өміріңізге шынайы көзқараспен қарасаңыз, сіз сезетін боласыз – проблемаларды шешу, еңбек ету және қалаған нәрсеге ие болу, сіздің өмір сүру сапаңыздың түбегейлі фундаментін жақсартпайды. Шындығында, мұның бәрі, бәлкім, сіздің өміріңіздің сапасын нашарлататын шығар, сіздің өміріңізді қызықсыз, мәнсіз, мағынасыз және өзіңізді басқалардың алдында тартымсыз ететін шығар…

Өмір – бұл шығармашылық процесс

Шығармашылық процесс туралы сөйлесейік. Сіз бен біз өз өмірімізді ең жақсы түрде құрғымыз келеді. Ол үшін, біз өмірмен бірге жүзуіміз керек, өмірге қарсы жүзудің орнына. Өмірмен бірге жүзу үшін бізге өмір заңдылығы бойынша жасау керек:

1) БОЛ 2) ІСТЕ 3) АЛ

Біз БОЛ – ды ұмытып кетіп, бірден ІСТЕ – ге кірісіп, АЛ – уға жанталасамыз.

Жаратылыс заңдылығы бойынша адам өмірі болмыстан нәтежиеге (яғни бір нәрсе істеу, сосын бір нәрсеге қол жеткізу) дейін жалғасады. Болмыс деген сөздің не екенін түсіндіріп өтейін, оны басқаша адамның қазіргі шынайы жағдайы деп атайды. Адамның болмысы (ішкі жағдай) болады және оның тұрмыс-тіршілігі (сыртқы жағдай) болады, бірақ біз өкінішке орай сыртқы жағдайымыздың жақсы болу керектігін білеміз, алайда ішкі болмысымыздың мінсіз БОЛУ керек екенін білмейміз. Біз үшін өмірдегі бақыт тек тұрмыс-тіршілікпен өлшенген. Біз жаратылған сәттен бастап мәңгілік бақытты БОЛУ үшін жаратылғанбыз (ерте ме кеш пе, ол маңызды емес). Ал біз бақытсыздық деп санайтын нәрселердің барлығы иллюзия. Ол бәрібір түбінде ұмытылады, сіз жеңіп шығасыз, екі өмірде де, жалпы бір-ақ қана бақытсыздық бар – ол сыналу (сынақ), бірақ бұның өзі бақытқа апаратын жол, себебі біз бұл Жаратушының методикасы арқылы шыңдаламыз.

Ал нәтежие дегеніміз белгілі бір амал-әрекеттің нүктесі. Бірақ егер біз өз болмысымыздың мінсіз екенін түсінсек, нәтиже біз үшін әдетте сөйлемнің соңында қойылатын нүкте емес, көп нүкте болады. Сол себепті адамның болмысы да, сүрген өмірінің нәтижесі де – мәңгілік, жойылмайтындай етіп жаратылған. Тіпті оны Жаратушының өзі, жаратылып қойған энергияны (жаратылыстарын) жоя алмайды, себебі Құдай бір қабылданған шешімді ешқашан өзгертпейді, өйткені ол оның толық салдарын біледі.

Болу – бұл ішкі тәжірибе, ол сіздің ішіңізден келеді. Сіз сыртқы жағдайларға сіздің болмысыңызды анықтауға мүмкіндік бере аласыз – сіздің бақыт немесе қанағаттану деңгейіңіз – бірақ сіз нақты қауіпке тап боласыз, себебі сізді қоршаған сыртқы жағдайлар, сіздің өміріңізді басқарады және сіздің өзіңізді қалай сезінетініңіз де осыған байланысты. Егер сіз: «Мен бақытты боламын егер де…» деп айтсаңыз, сіз ешқашан бақытты болмайсыз.

Сіз – жаңа жұмыс сіздің өміріңізді өзгертеді деп ойлайсыз делік. Сонымен, сіз жаңа жұмыс табасыз және жақын арада белгілі болады – бұл баяғы ескі, ешнәрсе өзгермеген жұмыс екен, сол баяғы адамдармен сөйлесу керек, жауапкершілікті қолға алу керек, қатаң мерзімді сақтау керек және сіз сияқты дүниеге байланған адамдармен жұмыс жасау керек. Бұл шындық. Сол кезде сіз түсінесіз, бұл жұмыс сіз үшін сапалы өзгерістер әкелмейді, сондықтан сізге тағы басқа бақыт көзін іздеу керек болады, сондықтан сіз өзіңізді бақытты сезіну үшін тағы басқа нәрселер іздей бастайсыз. Мүмкін сіз ойлайтын шығарсыз – жаңа жұмыс, жаңа үй, жаңа көлік, бала табу немесе табыстың артуы сіздің өміріңізді өзгертеді немесе сізді бақытты қылады деп. Алайда соңында, ақырында сіз осының бәрін ІСТЕ – йсіз, қалағаныңызды АЛ – асыз, бірақ сіз әлі де бақытсызсыз. Себебі қарапайым. Бізден тыс ештеңе, бізден тыс орта – бізді бақытты етпейді, өйткені бақыт – бұл іштен сыртқа бағытталған тәжірибе. Бұл ақиқат. Ал көп адамның бойындағы жалған сенім – бақыт, сырттан ішке жиналуы керек уақытша тәжірибе. Шын бақыт ең әуелі шынайы болмыс деңгейінен, БОЛ – удан басталады, себебі адамға бақытты болу үшін өмірде БОЛ – уның өзі жеткілікті, бірақ біз бақытты ІСТЕ мен АЛ арқылы өлшейміз.

Неліктен «бақыт этикасы» жұмыс істемейді?

Біз бұл туралы айтқан болатынынбыз, ақиқатында өмірдің қалай қарай ағып жатқанын – болмыстан <әрекет етуге, әрекет етуден <иелік етуге. Бірақ, өкінішке орай, өз өмірін құру үшін, адамдардың көпшілігі қолданатын бақыт этикасы, әрекет етуден <иелік етуге, иелік етуден <болмысқа қарай ағады. Бақыт этикасы мынаған сендіреді (оның теориясы мынадай): егер сіз, бақытты адамдар сияқты әрекет етсеңіз, сіз бақытты адамдардағы бар нәрселерге ие боласыз, содан кейін ғана сіз бақытты бола аласыз. Бірақ бұл рас па?

Бұл планетаның басқа ұрпақтарына қарағанда, сіз және мен олардан да артық мүмкіншіліктерге иеміз. Біз қалаған нәрсемізді жасай алатын көбірек уақыт бар, қалағанымызға жұмсай алатын көбірек ақшамыз бар және біз технологиялық жағынан жетілгенбіз. Бұл планетаның тарихындағы кез келген өркениетке қарағанда бізде арман болмауы керек еді, бірақ неге олай болып жатқан жоқ? Айналаға қарап, бір байқап қойыңыз, біз рухани шын бақыт пен қанағаттанудан алыспыз. Ақиқат мынада, өмірдің ағысы осылай ағады: болу <әрекет ету <иелік ету.

Егер сіз бақытты болсаңыз, яғни ойыңызбен өзіңізді бақытты сезінсеңіз және сол бақытты іштен сыртқа қарай бағыттай алсаңыз – сіз бақытты адамдар сияқты әрекет етесіз, содан кейін ғана сіз бақытты адамдардағы бар нәрселерге ие боласыз. Сонымен, ең бірінші, бақытты сіз өз миыңызда қалыптастырасыз, яғни БОЛ -асыз, содан кейін іс-әрекеттің нәтежиесінің арқасында шынайы өмірде бақытқа ие боласыз. Бұл өте қарапайым үш тізбектен тұратын «Бақыт Формуласы», бірақ «қандай» және «кім» боласыз ол сіздің жеке проблемаңыз, ол проблемаға сіз мені аралыстырмайсыз, алайда адамның болмыс деңгейін өзгерту, жақсарту, түзету үшін мен «Бақытты болуды үйреніңіз» кітаптар сериясын жаздым және осы кітаппен барлық кітаптардың қысқаша және қарапайым қорытындысын шығарғым келеді.

Будданың философиялық ғылым ретіндегі ең үлкен үлестерінің бірі – шамадан тыс қалау, ішкі күйзеліс әкеледі деген ілімі болды. Бұл дегеніміз, егер сіз, шамадан тыс, сізде ЖОҚ нәрсені алғыңыз келсе немесе ЖОҚ нәрсеге қол жеткіңіз келсе және сіздегі БАР нәрселерді қабылдағыңыз келмесе, сіз зардап шегесіз. Бұл сіздің өміріңізде түк істемеу керек дегенді білдірмейді. Керісінше, біз мақсат қоя білетін, шығармашылыққа ұмтылған жаратылыспыз, себебі өмір сүру – бұл шығармашылық процесс. Бірақ біздің өмірімізде қаншама бақытсыз адамдар бар, қанша әрекет етсе де, қанша дүние-мүлікке иелік етсе де. Себебі біз әрқашан бізде «ЖОҚ» нәрсені қалайтын сияқтымыз, сосын біз қалаған «ЖОҚ» нәрсеге қол жеткізгенде бәрі «Енді әрі қарай не істеймін?» әніндегідей болады. Біз зымырандарды ұшырдық, аспанды толық бағындырамыз деп ойладық, интернет пен роботтарды ойлап таптық, өмір жұмаққа айналады деп ойладық, бірақ содан кейін бәрібір әлі бір нәрсе жетіспейтіндей адамдардың бойында «көңіл толмаушылық» пайда болды. Ол артынан «көңіл тоймаушылық» – қа айналды.

Метафизикалық заңдылық: адамға әлі де бір нәрсе жетіспесе ол көңілсіз болады.

Будданың философиялық ілімі «қалауды» тастау және осылайша жеңілдеу және ішкі соғысты жою болды, осылайша олар адамға жедел әрі бақытты болудың қарапайым жолын ұсынып отыр. Бірақ бұны сіз қазіргі заманның адамдарына айтып көріңіз, олар бұл идеологиядан бірден бас тартып, қарсы болады.

Бұл идеология маңызды болғанымен, бұл толық салынып біткен жол емес. Сіз қабылдау керек маңызды фактілердің бірі – қазір БАР екеніңізді қабылдау және сізде БАР нәрсенің бағасын білу. Сонда сізде жан тыныштығы пайда болады және сіз шын бақытты адамдар сияқты қуана аласыз.

Сіз нені күтсеңіз, ол сізді күтеді, сіз қайда барғыңыз келсе, ол сізге қарай барғысы келеді. Міне осы – толық салынып біткен жол. Бірақ әлі де сапасыз.

Бұл кітаптың идеологиясы қазіргі БАР – ыңызға қанағат етіп, сізде БАР нәрсені ғана қабылдап, өмір сүруді (шығармашылықты) тоқтату керек дегенді білдірмейді. Керісінше сіз қалағанның бәрі сіздің миыңызда (қазіргі болмыс деңгейіңізде) БАР дегенді білдіреді. Ми (болмыс) – сізді бақытқа жеткізе алатын жалғыз меншігіңіз. Жаратылыс деңгейінде сіз өз миыңызбен қазірден бастап өзіңізді бақытты сезіне бастасаңыз болады, әрекет ету мен иелік ету – ді екінші планға қойып. БОЛ, ІСТЕ, АЛ темасына қайта оралайық.

Өмір – бұл тек АЛ – у ғана емес

Көптеген адамдардың өмірінің мәні – өмірден бірдеңе АЛ – у. Ал ақиқатында АЛ – атын ештеңе жоқ. Бізге тек БОЛ – у керек. Түпкі нәтижені беретін болмыс (ми). Сіз міндетті түрде түсінуіңіз керек, сіздің өміріңіздің ІСТЕ мен АЛ дейтін бөліктері – өміріңіздің сапасын анықтамайды. Сіздің өміріңіздің сапасы экзистенциалды аспектімен анықталады. Экзистенциализм – қазіргі философия мен әдебиеттегі иррационалистік (ақылмен ғана шектелмейтін) бағыт, адамның болмысын зерттейтді, ақиқатты түсінудің негізгі әдісі ретінде бейсананы растайды. Сіздің кім екеніңіз – сіздің өзіңіз туралы саналы қабылдауыңыз – сізбен не болып жатқанын басқарады.

Сіз проблемаларды шешуге және жағдайды жақсартуға тырысқанда, өте бір қызық жағдай болады, сіз – БАР нәрсені байқамай, ұмыта бастайсыз. Сондықтан бақыт пен қанағат табудың жалғыз жолы – дәл қазір БАР нәрсеге көңіл толу, көңіл тою. Сонымен сізде не БАР? Біздің ойымыз әрдайым ЖОҚ нәрсені ойлауға дағдыланған. Сіздің БАР – ыңыз өмір (физикалық) және ғайып (метафизикалық) заңдылықтарға сәйкес келе ме? Сәйкес келмесе сіздің өміріңіз жалған, ал бізге бақытты болу үшін ақиқат қажет. Ақиқаттың не екенін мен алғашқы Үш кітапта (Бақытты болуды үйреніңіз!) айттым.

Тағы да қайталайын, мен сізге мақсат қоймаңыз немесе жоспар құрмаңыз деп айтпаймын. Мен сізге қазіргі сәтте көңілді толтыру, тойдыру керектігін айтамын, өйткені бұл сіздің қолыңыздан келеді және бәрі мимен жасалады. Ертеңгі күн үшін әрекет етіңіз, бірақ бүгінгі күн үшін өмір сүріңіз. Сіз үшін бұл өмірде «өмір сүріп жатыр» деген атқа лайық болу үшін сізге осы өмірде БОЛ – у жеткілікті. Бақыт болмыстан бастап құралады.

Өмірде бізде тек екі таңдау бар. Біріншісі – бізде БАР нәрселерге көңілді толтыру, тойдыру, екіншісі – бізде ЖОҚ нәрселерді уайымдау, жақсы болады деп үміттеніп, әлі келмеген ертеңгі күнге барлық назарды аудару және солай уақытты өлтіру. Басқа таңдау жоқ. Енді есіңізде сақтаңыз: қалаған нәрсені АЛ-у сіздің өміріңізді болмыс деңгейінде өзгертпейді, сондықтан сізде ЖОҚ нәрсе сіздің кім екеніңізді білдірмейді. Яғни сіздің шынайы ішкі жан дүниеңіз (ми), сыртқы, дүние атты өмірмен (жағдай) өлшенбейді. Олай болатын болса, жалпы өмірде, ертеңгі мақсаттар орындалмайтын болар еді. Әркім өз жағдайын сылтауратып ешкім қол еңбегімен де, ой еңбегімен де айналыспас еді. Жалқаулық дертіне шалдықпас үшін болмыс деңгейінің (сананың) шекарасын кеңейту керек, сол себепті барлығы болмыстан яғни мидан (шынайы мен – нен) басталады.

Егер сіз бір мақсатқа жетуге немесе бақытқа жету үшін бірдеңе АЛУ – ға байланған болсаңыз, сіз өмір бойы тиін дөңгелегінде боласыз. Сіз жүгіре бересіз, бірақ дөңгелек тоқтамайды, ақыр соңында бұндай өмірден шаршап, бақытсыз болып өтесіз. Тағы да ескертемін: сіз алған нәрсе, сіз жеткен белес, сізді болмыс (сана) деңгейінде өзгертпейді. Сіз сол баяғы қалпыңызда қаласыз. Сіз гипноздық сенімнің негізінде әрекет етесіз: ЖОҚ нәрсе БАР болса жақсы, БАР нәрсе одан сайын көбірек болса тіпті жақсы, жалпы біз ЖОҚ жердің барлығы жақсы. Кейбір адамдар өз үйі бола тұра, сол үйде жүріп өзін бақытсыз сезінеді, ал кейбір адамдардың жеке меншік үйі ЖОҚ, үйім БАР болса мен бақытты боламын деп ойлайды.

Қалаған нәрсеге қарай ұмтылыңыз, өмір атты сапардан ләззат алыңыз, бірақ түбінде өз қалауыңыздан өзіңіз өкініп қалып жүрмеңіз. Өмір – бұл белгілі бір баратын жер емес, саяхат деп елестетіңіз. Біліңіз, егер сіз қалағаныңызға қол жеткізсеңіз, ол сіздің болмыс деңгейіңіздегі адамды, яғни сіздің санаңызды өзгертпейді. Сондықтан көңіліңізді ақиқатпен толтырыңыз, пайдалы ақпаратқа тойдырыңыз, өзіңізді сөзсіз жақсы көріңіз және барлығымен бірге сапарға қатысыңыз, бөлектенбеңіз. Өмірде сый мен марапат АЛ – удан болмайды, ІСТЕ – уден туындайды. Бұл сапарға бәрімен бірге қатысудан туындайды. Өз сценарийіңізді өзіңіз жазу – сіздің сапарыңыз қандай болатынын және баратын жеріңіздің қандай болатынын өзіңіз шешетіндігіңізді білдіреді, басқа ешкім емес.

Әрі қарай біз ниет пен қалау тақырыбына өтеміз. Адамның ниеті мен қалауы дұрыс болу үшін – адам кім БОЛ – ғысы келетінін, не ІСТЕ – гісі келетінін және не АЛ – ғысы келетінін нақты және анық білуі керек.

Сіздің ниетіңіз бен қалауыңыз ғаламды қозғалысқа келтіреді

Өміи сіздің ниетіңіз бен қалауыңызға қарай ағып жатады, сондықтан кез келген жағдайда сіздің нақты ниетіңіз бен қалауыңыз туралы түсініктің болуы маңызды. Егер сіз өзіңіздің мақсатыңызды айқын көре алсаңыз, сіздің бейсанаңыздағы «жетістік механизмі» сізге оған жетуге көмектеседі. Эдисон өзінің өнертабыстарымен жұмыс жасай отырып, қайда жеткісі жететінін үнемі есте ұстайтын, және ол осылай жасау арқылы, кез келген сәтсіздік оның жетістікке жетуін қамтамасыз етті.

Көптеген адамдар проблемаларға тап болады, себебі олар Жаратушы қалаған өмірді емес, тек өзі қалаған өмірді жасайды. Олар қайда жеткісі келетінін нақты анықтамағандықтан, олар қателеседі, адасады, шатасады және сол қалауына жеткен кезде оның қалай және қандай болатынын анық елестете алмайды. Бақытты адамдар бақытты, өйткені олар өздерінің ойларында олардың түпкі нәтижесі қандай болатынын анық бейнелейді. Олардың қиялы мен ақылы шебер жұмыс жасай біледі.

Жаңа жылдық анттар неге орындалмайды деп ойланып көрдіңіз бе? Бұндай аттарды әсіресе жаман әдетке тәуелді адамдар береді. Тіпті мен саусағының ұшынан қан ағызып ант берген, рухани дертке шалдыққан адамдарды білемін. Оларда түзелуге деген сондай жақсы ниет бар, бірақ түпкі нәтиже теріс болып шығады. Біз жиі: «Мен енді тәтті жемеймін», «Балаларға айқайлауды доғарамын», «Мен енді артық тамақтанбаймын» т.б. деген сияқты жалған уәделерді өзімізге айтамыз. Бірақ бұл жаңа жылдық анттар сіздің кім БОЛ – ғыңыз келетіні туралы емес еді. Олар сіздің кім БОЛ – ғыңыз келмейтіні туралы болды. Бұл соңғы нәтиженің бейнесі емес, бұл өзіңізді өзіңіз қабылдамау. Өзіңізді өзіңіз қабылдамау деген – қазіргі уақыттағы жаңдайыңызға теріс реакция, өзіңізбен негативті сөйлесудің бір түрі.

Дәл осы себептен көптеген әлемдік, іскерлік және жеке бас проблемалары жалғасуда – адамдар тек проблемаға ғана назар аударады және олар қаламайтын нәрселерге көп уақыт пен күш жұмсайды, ал нәтиже, дәлел немесе түпкі мақсатқа көбісі уақыт пен күш жұмсағысы келмейді. Себебі адамзат пен табиғаттың құрдымға кетуі бұл метафизикалық (ғайып) заңдылық және оған қарсы ешкім ешнәрсе істей алмайды, себебі Жаратушының жоспары солай – адамдар бұл дүниені жойып, ақырзаманды өздері орнатуы керек, ал бізге «Бас Жоспарға» бағынудан басқа амал қалмайды. Дегенмен бұл үмітсіздік пен шарасыздық емес.

Мақсат қоюға деген жаңа көзқарас

Мақсат қою – бұл сіздің өміріңіздің сәттілігін немесе сәтсіздігін анықтайтын негізгі фактор және бұл – әрекет ету мен иелік етуге тығыз байланысты. Сіз қайда бара жатқаныңызды білмей-ақ іссапарға шыға аласыз ба? Сіз теннис алаңының қай жерде екенін білмей, теннис ойнауға бара аласыз ба? Сіз аптасына бір рет азық-түлік, дәрі-дәрмек сатып алу үшін үйден шығып, бірақ оларды қай жерден сатып алу керек екенін білмей, қалауыңызға жете аласыз ба? Сіз шипажайдың қайда екенін білмей демалу мен емделуге дайын бола аласыз ба? Біздің іссапарлар мақсатқа лайық, демалыстар мен емделу мақсатқа лайық, ойнайтын ойындар мақсатқа лайық, тіпті біздің күнделікті сатып алуларымыз да мақсатқа лайық, бірақ біз үшін ең маңызды өмір атты саяхат мақсатқа лайық емес – біз өз өмірімізде анық және нақты мақсаттарды сирек қоямыз.

Сіз айтасыз: «Жақсы рахмет, бірақ мен белгілі бір жауапкершілікке байланғым келмейді. Мен жайбарақат, тиыштықта, мақсатсыз өмір сүргім келеді» немесе «Мен тек еркін өмір сүргім келеді, қалаған ісімді жасаймын, қалаған нәрсемді таңдаймын, мақсат қою маған кедергі бола алмайды».

Біз кейде еркін болу деген сөз – міндет пен жауапкершіліктен аулақ болуды білдіреді деп қателесеміз. Егер біз мойынымызға жауапкершілік алсақ, ол бізді өз қолына алады, басқарады және бізді таңдау еркіндігінен айырады деп қорқамыз. Сондықтан біз өміріміздің себебі болуға тырыспаймыз және жауапкершілікті қабылдаудан аулақ боламыз. Біз айтамыз: «Мен еркін болғым келеді». Бірақ сізге ескерту – жауапкершілік пен өз міндеттеріңізден құтылуға тырысу, қашу – айналаңыздағы адамдарды тұтқында ұстайды. Мұндай қарым-қатынаста ешкім жеңе алмайды, барлығы жеңіліске ұшырайды. Олар негізінен тұтқында емес, бірақ сізге сенерін білмей, абдырап, шатасып қалады. Сондықтан сіз жауапкершіліктің не екенін түсіну үшін дұрыс шешім қабылдауды үйренуіңіз керек. Еркіндік шын мәнінде дұрыс таңдау жасау мен жауапкершілік алу қабілетінде.

Біз өзімізге «Мен шынымен нені қалаймын?» деген сұрақты жиі қоюымыз керек. Біз өз ниетімізді түсінбейінше, өз-өзімізді тани алмаймыз. Сіз өзіңіздің нақты және анық не қалайтыныңызды білетін позициядан бастаңыз. Мақсат қою дәл футбол ойыны сияқты қай позициядан бастасаңыз да түпкі мақсат қарсыластың қақпасына гол соғу. Сіз ең бірінші қарсыластың воротасы қай жерде екенін біліп алыңыз – білу жеткіліксіз, себебі доппен ұрған он удардың тоғызы воротаға емес, айдалаға кетеді, сондықтан аяғыңызға ие болыңыз, допты дәл воротаға тигізуге тырысыңыз, қазақтың футболистері сияқты болмаңыз…

Күндердің бір күнінде, сізге анық және нақты шешім қабылдауға тура келеді. Егер сіз қазір дұрыс шешімдер қабылдауды үйренбесеңіз, ақыр соңында сіздің тағдырыңызды басқа біреулер шешетін болады. Және олардың шешімдері екі өмірде де өкінішті болуы мүмкін.

Шешім қабылдаудан бастаңыз

Сіз шешімнің жоқтығы шешім екенін естіген шығарсыз. Шешімнің жоқтығының астында қате мақсат жасырынған – әрқашан «менікі дұрыс» деген. Сіз не қалайтыныңызды тек өзіңіз ғана білесіз, сондықтан «сіздікі әрдайым дұрыс», сіз еш уақытта қателеспейсіз, сондықтан өзіңізден ешқашан көңіліңіз қалмайды деп ойлайсыз.

Біз бала кезімізден қателеспеу үшін бағдарламаланғанбыз. Шешім қабылдауды үйренбегендіктен, шешімнің жоқтығынан – біз бала болып қала беруіміз мүмкін. Ондай адамдар көп.

Біз өмірді өз қолымызға алуға шешім қабылдаған сәт – әке мен шешеге деген тәуелділіктен босап, үйден шынымен кететін сәт. Кез-келген аң-құс, жалпы жануарлар максимум балаларына 1-2-3 жыл қамқорлық жасайды сосын бостандыққа жібереді, ұмытады. Сондықтан біз де жануарлардан деңгейіміз жоғары екендігін дәлелдеу үшін маңызды шешімдер қабылдауға кірісу керекпіз, біз өзіміз үшін өзіміз ғана жауап беретінімізді ұмытпауымыз керек.

Мен түсінемін, әрқашан көмектің басқалардан болғанын қалайтын бала болу, пассивті болу – қауіпсіз, бірақ біз осылайша өзімізді өзіміз басқара білу қабілетін жоғалтып аламыз. Шешім қабылдау (мәні бойынша) – бұл үлкен құпияны ашу. Егер сіздің өмірдегі мақсатыңыз, ШЫНАЙЫ кім екеніңізді өзіңізге дәлелдеу, басқаларға көрсету болмаса, онда сіз әрқашан шешімнің жоқтығынан зардап шегесіз.

Шешімнің жоқтығының тағы бір себебі – бір нәрседен бас тарту керек болады деп уайымдау. Мысалы, егер сіз АҚШ – та оқығыңыз келсе, бірақ сізге грант Турциядан бұйырып тұрса, онда сіз АҚШ – та оқимын дейтін арманыңызды біраз уақытқа тоқтатуға тура келеді. Сізде екі таңдау – не күйзеліске түсу не бұйырған оқуды оқу.

Бір мақсатты таңдау басқалардан бас тартуға тура келетінін білдіреді. Егер сіз белгілі бір шешім қабылдайтын болсаңыз, онда басқа жолдардан (әзірше) бас тартуға тура келуі мүмкін екенін ұмытпаңыз. Бұл – сіз бәрі БОЛ – а алмайтыныңызды, бәрін ІСТЕ – й және бәрін бір уақытта АЛ -а алмайтыныңызды білдіреді. Ең бастысы бұл – сіздің бәріне бірдей ұнай алмайтыныңызды білдіреді. Сіз таңдау жасап, шешім қабылдағанда – сіз белгілі бір адамдардың құндылықтарынан бас тарту қаупіне ұшырайсыз. Олар сізді жақтырмауы мүмкін. Сіз олар қалағандай болуға тырыспаңыз, шынайы өзіңіздің қалауыңызды білдіріңіз. Басында айтқанда, оларға ұнамайды. Бірақ сіз өзіңіз де, жақындарыңыз да сіздің шынайы кім екеніңізді қияметті күтіп жатпай, қазірден бастап танып, зерттеулеріңіз керек.

Ешқандай артық күш-қуат пен уақыт жұмсамай, сіз – құндылықтарыңыз бір-біріне қарама-қарсы келетін әр түрлі адамдардың сүйіспеншілігі мен қолдауын сақтай аласыз, ал сіздің дұрыс шешім қабылдай білуіңіз – татулық пен түсіністікті сақтап қалу «мүмкін емес» жағдайлардың өзінде татулық пен түсіністікті сақтап қалуға көмектеседі. Дұрыс шешім қабылдау 30% ортаға байланысты, 70% тек сізге байланысты. Бірақ сіз өз пайыздық үлесіңізді 100% – ға жеткізе аласыз.

Өмірде барлық нәрсені таңдау керек

Өмірде бәрі толығымен адамның өз еркінде. Сол себепті таңдау жасау бұл адамның басты проблемаларының бірі. Таңдау әрдайым адамның өз-өзіне сұрақ қоюы немесе өзімен-өзі іштей сөйлесуі арқылы жасалады. Бізде дауыс беруге құқығымыз жоқ екі ғана таңдау бар, яғни бізбен міндетті түрде БОЛ – уы керек екі нәрсе. Біз қанша тырыссақ та, ол екеуінен қашып құтыла алмаймыз. Біріншісі – біз күндердің бір күнінде өлуіміз керек. Өлім – бұл абсолютті еріксіздік. Ал біз тағы қашып құтыла алмайтын екінші нәрсе – біз өлгенше дейін қалайда өмір сүруіміз керек. Енді мынаны түсініңіз: сіздің өміріңіздегі қалғанының бәрі – сіздің не ОЙЛА – йтыныңыз, не ІСТЕ – йтініңіз, не АЛ – атыныңыз, барлығында таңдау бар. Сіз және мен бірдеңе ІСТЕ – мес бұрын, пайдасын тексеріп алғаннан кейін ғана таңдау жасап, шешім қабылдаймыз.

Біз өлетінімізді немесе өлгенше дейін өмір сүруіміз керек екенін өзгерте алмаймыз. Бірақ адам бұны да өзгертуді үйренді, бірінші проблеманы салауатты өмір сүру салтын ұстанып, өмір сүру жасын максималды ұзарту арқылы, дегенмен өлім атты бір кезең болатыны факт – бірақ бұл жойылып кету, не жоқ болып кету дегенді білдірмейді, Жаратушы адамды мәңгілік өмір сүру үшін жаратқан – бұл метафизикалық заңдылық. Екінші проблеманы адамдар өзіне қол жұмсау арқылы шешуді үйренді, дегенмен бұл депрессияның ең асқынған түрі болып табылады және де бұл ауру. Бұндай адамдардың бірінші өмірді сәл ғана шыдай алмай құрбан еткені әрине өте өкінішті. Осындай жағдайлардың себебін зерттеп және де басқа адамдардың қайталауына жол бермеу керек.

Біз өзгерте алатын нәрсені – таңдау дейміз, себебі туылу мен өлімнен басқаның барлығы біздің таңдау. Өміріңізге барлық жағынан зерттеп қараңыз және өміріңізде не ІСТЕ – йтіндігіңізді нақты және анық шешіңіз, себебі бұл сіздің таңдау еркіңізде, сіз бұл процессті өз қалауыңызша басқара аласыз. Осы уақытқа дейін сіз дұрыс таңдау жасап келдіңіз бе? Бұл өмірде мәжбүрлеу жоқ, бұл өмірде таңдау ғана бар. Қазіргі уақытта сіз өміріңіздің қай жерінде екеніңізге қараңыз. Сіз БОЛ – ғыңыз келген жердесіз бе? Қалай болғанда да, сіз – саналы түрде немесе бейсаналық түрде таңдау жасап келдіңіз.

Қайда барғыңыз келсе, алдымен қазір қайда екеніңізді түсінуіңіз керек. Адамдардың көпшілігі өздерін алдап, өмірде өз орнын жоққа шығарады. Бірақ кез-келген прогресс үшін сіз өзіңіздің қайда екеніңізді және ішіңізде не болып жатқанын дұрыс түсінуіңіз керек. Сіздің өміріңіз сіз қалағандай БОЛ – ып жатыр ма? Сіз БОЛ – ғыңыз келетін жердесіз бе? Сізде АЛ – ғыңыз келген нәрселер бар ма? Егер осы сұрақтардың кез келгеніне жауап «жоқ» болса, біз мұның бәріне шынайы түрде қарауымыз керек.

Өзіңізді жоққа шығарудан, өзіңізге қарсы болудан қандай рахат аласыз? Бақытсыз болудан қандай рахат аласыз? Сізге ыңғайсыздық немесе қолайсыздық сезімі қандай рахат әкеледі? Жетіспеушілік пен шектеу тұрғысынан ойлаудан қандай ләззат аласыз? Өзіңіздің өміріңізде не ІСТЕ – сеңіз де, мейлі ол позитивті болсын, мейлі негативті болсын, пайда мен шығынға байланысты екенін еске түсіру маңызды. Сондықтан шығынды қарастырыңыз. Қазіргі шынайы болмысыңыз үшін сіз қанша уақыт пен күш-қуат жұмсадыңыз? Қанша ақшалай шығын шығардыңыз?

Бақылау – кез келген өзгерістің алғашқы қадамы. Бақылау арқылы сіз бостандыққа бірінші қадам жасайсыз. Өзіңізді көру мен есту арқылы сіз өзіңіздің ойлау үлгілеріңізді сезіне бастайсыз және де әр ойыңызды (есіңізде болса алдыңғы кітаптардан, ой дегеніміз – ішкі сөз) сөзге айналдырып жазып отырыңыз. Ерінбеңіз, бұл өзіңізді бақылау мен танудың ең тиімді тәсілі.

Алдыға қарай жылжымас бұрын қайда екеніңіз туралы шындықты айтуыңыз керек. Егер сіз қиналсаңыз, мойындаңыз. Егер бірдеңе ұнамаса, мойындаңыз. Мойындау – бұл қоғамның негізгі фундаменті. Мысалы: Анонимді маскүнемдер, нашақорлар. Сіз маскүнемдіктен немесе нашақорлықтан айықпас бұрын маскүнем не нашақор екендігіңізбен келісуіңіз керек. Сондықтан қазір қайда екеніңізді қараңыз, содан кейін қайда барғыңыз келетінін шешіңіз. Сіздің ойыңыз жаңа мүмкіндіктерге ашық болсын.

Сіз шынында нені қалайсыз?

Есіңізде болсын: сіз абсолютті күшсіз және сіз қалаған нәрсенің барлығын жасай аласыз. Сізді не «іске қосатыны» туралы ойланыңыз. Сізде соңғы рет қашан шынайы бір іске деген өте катты құлшыныс (азарт) болды? Сізде қашан соңғы рет бір нәрсеге энтузиазм (ынта) пайда болып, соған қызықтыңыз немесе сіз қашан соңғы рет өз миыңызды қозғадыңыз? Ал осыдан он күн бұрын сіз не істегеніңіз есіңізде ме? Егер сіз бұл сұрақтарға ерінбей, адал жауап бере алатын болсаңыз, онда сіз өзіңіздің шынымен де не қалайтыныңызды біле аласыз деген сөз. Егер жауабыңызда, сіз ешқандай алға қарай талпыныс сезінбесеңіз, егер сіз өзіңізге қарсы жұмыс жасасаңыз немесе өзіңізді әлі толық танымасаңыз, онда сіз бұл туралы ойлануыңыз керек. Өзіңді «Бақылаудан» кейінгі ең тиімді тәсіл өзіңіздің шынында нені қалайтыныңыз жайлы «Ойлану». Бұл жерде адамдар көп қателік жібереді, олардың қалаулары Құдайдың қалауымен, Орта қалауымен сәйкес келмей жатады. Сондықтан да осы үш қалаудың арасында үйлесім (баланс) орнату өте маңызды.

Таңдау еркі адамның тек өзінде ғана болғандықтан, сіз жалпы уақытты қалай өткізесіз? Сізді қызықтыратын қандай да бір сала немесе мамандық бар ма? Сіз сол бір саланы немесе мамандықты қандай да бір себеппен (мотив) айналыссаңыз, сіз шынымен нені қалайтыныңызды түсінгеніңіздің дәлелі. Екінші жағынан, егер сіз бос уақытыңызда тек ұйықтап, тамақ ішіп, той тойлап, билеп… немесе теледидар, смартфон, планшет, ноутбук, компьютер арқылы пайдасыз ақпараттарды қарап отырсаңыз, бұл сізге өзіңіз шынында қалаған нәрсені сезінуге мүмкіндік бермегеніңіздің дәлелі.

Егер сіз барлық практикалық (әрекетке сүйенген) ойлардан босатылған болсаңыз – мысалы егер сіз, бай әкеңізден миллион доллар мұраға алсаңыз және егер сізге барлық мүмкіндіктер есіктері ашық болса, сіз бірінші кезекте не істер едіңіз? Осыдан кейін не істер едіңіз? Егер бұл орын алса, сіз өз өміріңізбен жалпы не істер едіңіз? Мұндай сұрақ күлкілі болып көрінуі мүмкін, бірақ бұның барлығы сіздің қиялыңызды оятуға көмектеседі. Мүмкін сіз бұрыннан бері өз арман-мақсаттарыңыз жайлы қиялдап жүрген шығарсыз? Осы қиялдардың барлығына қараңыз және таңдау жасап, шешім қабылдаңыз. Сіз өз арман-мақсаттарыңыз жайлы ойлап, қиядаған кезде ғана олармен бірге боласыз, қалған уақытта олар сізді тастап кетеді. Сондықтан өз таңдауыңызды жасаңыз, нақты шешім қабылдаңыз. Ойыңызбен қалаған нәрсені қиял арқылы жасай бастаңыз. Бүкіл тәжірибе, әрекет, қозғалысқа толы өмірді алдымен ойыңызда өмір сүріңіз. Тек қуанышты сезініңіз, бақытты болыңыз және қалауыңыз дәл сіз қалағандай болып жатқанын елестетіңіз. Бақыт пен жетістік ең әуелі қиял әлемінен басталады және барлық тарихта қалған ұлы тұлғалар осыны нақты білген. Қиял бұл өмірдің яғни шығармашылықтың алтын кілті.

Іс-әрекет «жоспарын» әзірлеңіз

Көбіміз бақытты БОЛ – уға тырысамыз, бірақ бақытты болуды үйренгіміз келмейді, себебі әркім, «бақытты болу» деген абстрактілі ұғымды, әртүрлі түсінеді. Түсініксіз сөзді анық және нақты түсіну мүмкін емес, себебі ол әртүрлі мағына береді. Денсаулық, байлық, жақын адамдарың, немесе «жан құмары» – ЖОҚ нәрсеге қол жеткізу. Сіз үшін бақытты БОЛ – у деген сөз не мағынаны білдіреді? Жай ғана өмірде болу ма, әлде одан да артығы ма? Өмірде, қазіргі кезде ЖОҚ нәрсені АЛУ үшін, біз өзімізде не БАР екенін біліп, оған дұрыс баға беру керектігі жайлы айттық және де мақсат қою бәрінің қолынан келеді деп те айттық. Мақсат қою – бұл тек таңдау жасау ғана, ол әркімнің қолынан келеді, бірақ дұрыс мақсат қою – таңдау жасаудан шешім қабылдауға көшу. Яғни бұл анық және нақты қайда барғыңыз, қайда жеткіңіз келетінін білу. Басқаша айтқанда, егер сіз қайда барғыңыз келетінін білмесеңіз, сіз басқа жерге жетесіз. Егер біз қол жеткізе алатын нәрсеге қол жеткізе алмасақ, бұл біздің мақсаттарымыздың нақты және анық болмағандығынан. Өз сценарийімізді жазу – бұл әрекет етудің нақты, тиімді жоспарын жасауды білдіреді. Кез-келген келген бастамадағы сәттілік сіздің «іс-қимыл жоспарыңызға» байланысты болады.

Өзіңіздің өміріңізге атау беріңіз, дәл фильмдегідей, көп адамдар оны «Тағдыр» деп атайды. Сіз өз өміріңізге қандай атау бересіз? Өзіңізді, өз өміріңіздің сценаристі ретінде қабылдаңыз. Жеке өмірлік сценарий жазу – фильмге сценарий жазу сияқты, бұл дегеніміз ең алдымен сіздің жоспарларыңыз жазбаша түрде көрсетілуі керек дегенді білдіреді. Жазудың кинетикалық (қозғалыссыз) әрекеті сіздің санаңыздың бейсаналық бөлігіне үлкен әсер қалдырады. Сіздің жазбаша жоспарыңыз сізге кедергілерді, алаңдаушылықты және тәртіпсіздікті жоюға, қиын сәтте өз-өзіңізге көмектесуге, тәуекел мен батылдықты, сенімділікті арттыруға септігін тигізеді. Ол сондай -ақ ілгерілеудің, алға жылжудың, биікке самғаудың өлшемі болады. Сіз қаншалықты алысқа жеткеніңізді және әлі қанша жүру керектігін толық білетін боласыз, бұл әдетте шексіз жалғаса беруі тиіс процесс, сондықтан тоқтамау өте маңызды. Көптеген психологиялық зерттеулер көрсеткендей, жеке мотивация жете берген сайын өсе береді, сондықтан жетістік пен мотивация кері байланысқа ие.

Жазу процесі – ойды кристаллизациялайды, ал ой, іс-әрекеттер мотиві ретінде қызмет етеді. Есіңізде шығар әрекет үшін әрдайым бір себеп керек. Ал әрекеттің себебі – мотивация. Жазу процесі – сіздің қалаған нәрсеге жетуге деген ұмтылысты күшейтеді. Ол сіздің мақсаттарыңызды еске салады, және сіз жазғандарыңызды қараған сайын, сіз өзіңіздің қалауларыңызды және не үшін оларды қалайтыныңызды есіңізге түсіресіз. Сіз бұл әрекетті орындағаныңыз үшін жақсы марапатқа ие боласыз. Сіз сондай-ақ уақыт пен энергияны үнемдейсіз, өйткені сіз әрқашан қайда болғаныңызды, қайда екеніңізді және қайда бара жатқаныңызды білетін боласыз. Егер сіз кедергілерге тап болсаңыз, сіздің жазбаша жоспарыңыз қайта бағалауға және бағытты қайта өзгертуге көмектеседі.

Мақсатыңыздың қандай пайда беретінін жазыңыз

Фрейд «мақсаттар көңіл тоймаушылық және алаңдаушылық тудырады» деді және нақты мақсаттар қоюға қарсы болды. Ал Виктор Франкел «біз мақсатсыз өмір сүре алмаймыз, өйткені адам табиғатынан мақсат қоюға бағытталған» деген. Екеуі де дұрыс айтты. Адамдардың ең үлкен қателігі – тым жоғары мақсат қою немесе тым тез мақсатқа жете АЛ – амын деп ойлау. Мен мақсатқа тез жете алмайсыз деп айтпаймын. Менің айтқым келгені, егер сіз теннис чемпионы болғыңыз келсе, ең алдымен ракетканы қалай ұстауды және допты тордан асыруды үйренуден бастағаныңыз жақсы болар еді деп ойлаймын.

Мақсат – уәде емес, міндет пен жауапкершілік. Дұға-тілек емес, нақты және анық болашақты көре білу. Және де ең бастысы – біз, бұл армандар бізді табады деп үміттенбейміз, біз оларды өзіміз іздеп табамыз. Сіздің мақсаттарыңыз мида басталмайды, олар сіздің жүрегіңізден басталады. Яғни басқаша айтатын болсақ олар ойлардан емес, ең әуелі сезімдерден (эмоция) басталады. Мақсаттың пайдасы мен нәтижесі сізге түсінікті болмайынша, сіз мақсатыңызға 100% берік бола алмайсыз. Бұл – мақсат қоюдағы ең маңызды қадам. Пайдасы мен шығыны, тиюі мүмкін зияны анықталмаған мақсат, қағазға түспеген мақсат – шала мақсат, жай бос қиял ғана. Шала мақсат үшін адамда шынайы мотивация еш уақытта болмайды. Мотивациясыз өлі нүктеден қозғалу сізге өте қиын болады. Сондықтан да мотиваторларды батыста қатты құрметтейді. Бірақ сіз өз-өзіңізге мотивация беріп үйренуіңіз керек. Ол үшін сіз интернеттен дофаминнің қалай жұмыс істейтінін және «Мотивация и Поощрение» процесінің ақиқатын түсінуіңіз керек. Пайда, табыс, сый, мақтау т.б. жоқ па, мотивация жоқ.

Егер сіз бір жерде жұмыс жасасаңыз немесе біреумен қарым-қатынаста болсаңыз, немесе сіз өзіңіздің өміріңізде бір арман-мақсаттарыңызға жету үшін біраз күш пен уақыт жұмсасаңыз және пайда мен табысқа сенімді болмасаңыз – мотивация болмаса – сізге қажетті шыдамдылық пен табандылықты сақтау өте қиын болады. Егер сіз пайда мен табысқа сенімді болмасаңыз, бір іске толығымен берілу әлдеқайда қиын екенін түсінесіз. Сіздің күш-жігеріңіз бен уақытыңызды алатын пайда мен табысты анық және нақты анықтауға – жазу арқылы жоспар құру көмектеседі. Егер сізге, пайда мен табысты, анық және нақты анықтау мүлдем түсініксіз болса, сіз ештеңеге қол жеткізе алмайсыз, мақсатыңыздың жоғары деңгейін сақтай алмайсыз. Сіз мақсат қойып және ауыр және күрделі жоспарлау бойынша жұмыс жасай бастағанда, нақты мақсатқа жету үшін не қажет екенін түсінуіңіз қажет.

Психология үйретеді: біздің әрқайсымыз үшін бір іс-әрекет жасауға екі себеп бар. Біріншісі – пайда алу, екіншісі – шығынға жол бермеу. Егер сіз пайда мен табысты, нәтижені нақты және анық көрсеңіз, сіз жоғары бағаны төлеуден бас тартпайсыз.

Жетістікке жеткендер мен жетістікке жете алмай қалғандардың арасындағы маңызды айырмашылық (бұл өте қарапайым) – қатты қалау. Ал пайда, табыс, сый, мақтау – қатты қалауды тудырады. Жеңілгендердің қалауы таусылып қалған, неге? Себебі мотивация жетпегендіктен. Сондықтан пайда мен табысты анықтауға және оларды жазуға уақыт бөліңіз, бұл сіздің мотивацияңызды арттырады. Мақсат қою – мотивацияға тән амал және оған қол жеткізген кезде алынған сый, марапат ретінде бұл процесс әрі қарай дамуы мүмкін. Егер сіздің мақсатыңызда сый, марапат жазылмаса, онда сіздің мақсатыңыз жоқ.

Егер сіз үшін мақсат қою жағдайыңызға байланысты деп ойлайсаңыз сіз қателесесіз, мақсат қою – тек оған деген көзқараспен байланысты. Егер сіздің жазбаша жоспарыңызда мақсатқа жетудің пайдасы мен табысы нақты және анық көрсетілмесе, сіз ең бастысы – әрекет жасауға деген ынтадан айырыласыз. Ынта жоқ – әрекет жоқ. Сіз қалаған нәрсенің нақты нәтижесін жазу, тыңдау немесе айту арқылы өмірдегі кез келген проблеманы шеше аласыз.

Кедергілермен қалай күресуге болады?

Сіз өзіңіз қалаған нәрсені жазғаннан кейін, ең алдымен, бұл «мүмкін емес» екенін сезінесіз. «Мен мұны қалай істеу керектігін білмеймін. Бұл бәрібір көмектеспейді, текке уақыт жоғалтамын. Мен өзімді біртүрлі сезінемін. Мен жындының ісін істеп жатқан жоқпын ба? Ақшаны жұмыс істемей табу мүмкін емес? Егер мен осыны жасайтын болсам, кәпір болып, күнәһар атанып, діннен шығып кететін шығармын? Егер менің арман-мақсаттарым орындалмаса ше, осының барлығы құр босқа зая кетсе ше?». Мұның бәрі ақылдың (нәпсінің, оның ішінде тәннің) фокустары, жан сақтау. Сізді ойдан шығарылған қауіптен қорғауға тырысатын – сіздің бейсанаңыз. Сіз бірдеңе жасағыңыз келетінін бейсана байқаған кезде, оны бағалау және бейтараптандыру үшін сенім мен түсінік фильтрациясынан өткізеді. Егер сіз бейсанадан ақылға көтеріліп, өзіңіз қалаған нәрсеге, кедергіге емес, кім болғыңыз келетініне, яғни мақсатқа назар аударсаңыз, онда сіз міндетті түрде мақсатыңызға жетесіз. Кез келген тапсырманың сәтті аяқталуы болмыс (сана) деңгейінде анықталады, яғни тапсырманы бастамас бұрын, басқаша айтқанда, сіз оны орындамас бұрын жасай алатындығыңызға сенуіңіз керек. Көрмей жатып сену – бұл өнер.

Біз сенімдерімізге сәйкес келмейтін мақсаттың ақыл-ой бейнесін санамызда ұстай алмаймыз. Ықтимал кедергілер мен қиындықтарға шынайы дайын болыңыз не сеніміңізді дұрыстаңыз. Өзіңізге сұрақ қойыңыз: «Бұл мақсатқа жетуіме қандай жағдайлар немесе адамдар кедергі болуы мүмкін?». Бұған сіздің берген жауабыңыз сіз қалаған нәрсені АЛ – у үшін не ІСТЕ – у керектігін көрсетеді. Кейбір кедергілер мен қиындықтар қарапайым болуы мүмкін, басқалары күрделірек болуы мүмкін. Көптеген адамдар мұны жасамайды, себебі олар кедергілер мен қиындықтарға назар аударуды артық жұмыс деп санайды, бірақ мақсатқа жету жолында кім және не тұрғанын білмейінше, сіз бара жатқан жерге жете алмайтыныңызды түсіну маңызды. Сондықтан бұл кедергілерді жазбаша түрде жазып, мүмкіндігінше толық тізім жасаңыз. Кейбір кедергілер сіздің қатысуыңызсыз өздігінен шешіледі. Алайда, адамдардың мақсат қою кезінде жіберетін ең үлкен қателігі – бұл өз мақсаттарына жетуге кіріспес бұрын, алдын алу керек кедергілер мен қиындықтарды ескермеуі. Сіз олардың барлығы туралы білмеуіңіз мүмкін, бірақ сіз қаншалықты дайын болсаңыз, олармен күресу соншалықты оңай болады.

Табиғи үрдіс – бұл процесті аяқтағаннан кейін сіз біршама көңілсіз боласыз және мүмкін сіздің ынта-жігеріңіз жоғалатын шығар, сізді қиындықтар мен кедергілер шошытуы мүмкін. Алайда сіз кедергілер мен қиындықтарды жеңу үшін қажет күш пен уақытқа назар аудара бастайсыз, бірақ егер оған менің күшім мен мүмкіндіктерім жетпейді деп санасаңыз, бірнеше минутқа тоқтап, жазылған пайда мен табысқа қайта оралып, жоспарыңыздың позитивті сөздерімен энергия алып, мотивацияны қуаттап алыңыз.

Нағыз мықты жоспар екі бөлімнен тұрады: позитивті (пайда) және негативті (кедергі). Бұл жеке шығармашылық процесс болғаннан кейін, не жазу керегінің барлығын өзіңіз таңдап, өзіңіз шешуіңіз керек, мен басқа авторлар сияқты дайын асты бергенді ұнатпаймын, себебі сіз өз миыңызды өзіңіз қозғауға міндеттісіз, автордың құлы болуға емес.

Бақытты болуға қарай бірінші қадам жасаңыз

Бақыт жолында жеңуге тура келетін кедергілер мен қиындықтар, сіз қалаған арман-мақсаттың қасында түк емес екендігін біліңіз және бақыт жолын бастаңыз. Сіздің жоспарыңыз бойынша жұмысты тоқтату немесе жалғастыру туралы әрқашан таңдауыңыз бар екенін біліңіз. Сіз кез келген уақытта ойыңызды (жазбаша түрде) өзгерте аласыз. Бірақ әзірше бастау керек.

Түпкі мақсатқа қадалып алыңыз. Бірақ әрбір жазылған қадамдарға назар аударыңыз. Бір уақытта бір қадамға жылжитын болыңыз. Көптеген адамдар түпкі мақсатқа шамалы ғана қалған кезде (бір қадам) бас тартады және өмірде өз орнын таба алмай қиналады. Сол себепті нұсқаулық ретінде соңғы нәтижені, түпкі мақсатты қолданыңыз. Бірақ тағы қайталап айтамын, әрбір жазылған қадамдарға назар аударыңыз. Мақсатқа жету үшін бір уақытта бір ғана қадам жасау өте маңызды, сонда өзіңізге сенімді боласыз. Ең үлкен мақсаттарға ұлы тұлғалар біртіндеп қол жеткізген. Олар жүгіріп емес, жүріп жетті. Жүгіргендердің бәрі орта жолда сүрініп, құлады.

Кедергілер туралы білгеннен кейін, сіз білудің өзі шешім табуға әлдеқайда жақындатқанын көресіз, өйткені білім – бұл күш. Кедергілерді жеңудің шешімдері мен бағасы өте айқын болады. Әр кедергінің шешімі бар және ол әрқашан қол жетімді, себебі жауаптар жеке адамның ішінде. Жауапты сырттан іздеудің қажеті жоқ. Білетініңізге көз жеткізіңіз, сонда сіз өзіңіздің кедергілеріңізді жеңуге көмектесу үшін дұрыс адамға, керекті жерге, дұрыс кітапқа немесе дұрыс жағдайға бағытталасыз.

Мынадай сенім жүйесін дамытыңыз: «Мен білуім керек нәрсені білемін». Сіз не істеу керектігін білесіз және оны қалай жасау керектігін білесіз, өйткені сіздің «Жоғары Мен» немесе «ішкі басшылық жүйесі» сізді бір қадамнан келесі қадамға бағыттайды, әсіресе егер сіз ашық, өзіңізге жауап беретін және өзіңізден (бейсанадан) жауаптарды қабылдайтын адам болсаңыз. Осылайша сіз енді кедергілерді шектеулер ретінде көрмейсіз. Өйткені сіз кез келген кедергіден мықты екеніңізді білетін боласыз. Егер сіз өзіңіздің қалауыңызды, артықшылықтарыңызды, кедергілер мен шешімдерді біріктіріп, оларды жазсаңыз, сізде керемет күш пен толқу сезімі пайда болады. Бұл сонымен қатар сіздің шектеулеріңіздің көпшілігі, өзіңіздің өзіңізге босқа жүктегеніңіз екенін көруге көмектеседі.

Уақытты тек өз пайдаңызға пайдаланыңыз

Уақытты дұрыс басқару – кез келген мақсатқа жетудің маңызды факторы болып табылады. Паркинсон заңында «жұмысқа бөлінген уақыт, барлық жұмысты толтырмайынша өседі» делінген. Осы себепті, басқалармен қатар, біздің әрекеттерімізге де уақыт шеңбері немесе уақыт лимиті қажет, безлимит деген өмірде жоқ. Өкінішке орай бұл сөзді естігеннен кейін, көптеген адамдар саналы түрде немесе бейсаналық түрде өздерінің іс-қимыл жоспарынан бас тартады. Оның себептері – уақыттың шектеулі екенімен келіспеу, мәңгілік өлмейтіндей өмір сүре беру. Менің ойымша уақытты барлығына тең үлестіру үшін қатаң іс-әрекет ету мерзімін құру өте маңызды. Бұл мотивацияның маңызды механизмі. Сондықтан мотивацияны одан сайын арттыру үшін уақыт кестесін (график) құру артық болмайды.

Егер сіз мақсатыңызға қатаң мерзімді белгілесеңіз, сіз сол кестеге сәйкес әрекет етіп қана қоймай, сонымен қатар кесте сізге де әсер етеді. Сондықтан кез келген мақсатыңыз үшін, оған жететін күнді анықтауыңыз керек. Мысалы: «алдағы алты айда жиырма килограмм жоғалтамын деп үміттенемін» деген мәлімдемені түзету керек: «Мен дәл (х) килограмм салмақ тастаймын және белгілі бір күнге дейін». Бұл мәлімдеме сізге «нені» және «қашан» орындағыңыз келетінін көрсетеді. Ол ешнәрсені жоғалтуды емес, нақты мақсатқа жетуді (яғни, нақты килограмм мен күнін) баса көрсетеді. Егер сіз белгілі бір уақыт аралығында жұмыс жасасаңыз, сіздің ойлауыңыз, әрекеттеріңіз бен реакцияларыңыз айқын болады және сіз табандылықпен әрекет етесіз. Бұл сізге алаңдаушылықтан арылуға, нақты ойлауға және шығармашылықпен айналысуға мүмкіндік береді. Себебі қарапайым. Сізге маңызды емес әрекеттер туралы алаңдауға уақыт болмайды.

Қатаң мерзімдермен жұмыс істеу кезінде тепе-теңдік, үйлесім, баланс сақтау маңызды. Сіздің белгілеген мерзіміңіз, сіздің қожайыныңыз емес, сіздің құлыңыз болуы керек. Егер күтпеген жағдайларға байланысты сіздің уақыт кестеңіз сақталмаса немесе өзгертуге тура келсе, демалыңыз, реттеңіз және мерзімді қайта орнатыңыз. Кейде сіз уақытша сәтсіздікке ұшырауыңыз мүмкін, бірақ сәтсіздік пен жеңілістің арасындағы айырмашылықты айыра білуді үйреніңіз. Сәтсіздік – уақытша, жеңіліс – мәңгілік. Егер сіз сәтсіздікпен күресуге дайын болсаңыз, жеңіліс сізді алаңдатпауы керек.

Неліктен бұл сізге шынымен көмектеседі?

Көптеген адамдар мақсатты сәтті қоя алмайды, өйткені олар пайданы, сый мен нәтижені, кедергілерді, шешімдер мен шығындарды өлшемейді, қарастырмайды. Егер сіз осы қадамдардың барлығымен жұмыс істеуді таңдасаңыз, сіз дұрыс жолда БОЛ – асыз және сіздің мақсатыңызға жету үшін қажет баға мен егжей-тегжейге басты ауыртпайсыз. Сіз мақсатыңызға толық жетуге мүмкіндік беретін, қағазға жазылған нақты қадамдарға ғана назар аударуды үйренесіз.

Мақсатты қолданудың негізгі факторы – оң кері байланыс. Онсыз сіз жоспар жазуды жалғастыра алмайсыз. Сондықтан сіз әрқашан аяқтаған мақсаттарыңыздың тізімін жүргізіңіз, соның ішінде сіздің мақсатқа жету жолындағы жеңген кедергілер. Осының барлығын жоспар дәптеріне түсіріп және де оны жиі қараңыз, себебі біздің кез келген ақпаратты тез ұмытатынымызды ұмытпаңыз. Мақсаттарға қол жеткізген кезде, оларды дәптердің соңына жазып, оларды мезгіл-мезгіл қарап отырыңыз. Қол жеткізілген мақсаттар тізімін үнемі жаңартып отырыңыз. Бұл бақылау тізімін (жоспарды) қараған сайын, біз талқылаған процесс арқылы қалағаныңызды АЛ – у мүмкіндігіне тағы қосымша сенімділік пен мотивация пайда болады.

Сырттай қарағанда, бұл артық жұмыс пен текке кеткен уақыт сияқты көрінеді. Дегенмен, мен сізді сендіріп көрейін, сіз қалауыңызды, арман-мақсаттарыңызды жүзеге асыра алмай өмір сүру – одан да артық жұмыс істеп, уақыт жұмсау қажет болады дегенді білдіреді.

Бұл процестің қарапайымдылығына алданып қалмаңыз және оның артындағы күшті бағалауды ұмытып кетпеңіз. Олай ету сіздің әлеуетіңізді төмендетеді. Жоспарлауды бастаңыз және өзіңіздің сценарийіңізді жазыңыз. Өз сценарийіңізді жазу арқылы өзіңіздің өмірлік тарихыңызды жазасыз. «Іс-әрекет жоспарыңызды» жазып, оны орындау – сізді өмір бойы марапаттайтын, сый-құрметке бөлейтін әдет.