Kitobni o'qish: «Птицей я стану. Повесть / Ҡошҡа әйләнермен мин…»

Name: Птицей я стану. Повесть / Ҡошҡа әйләнермен мин…
Author: Айгиз Баймухаметов

Айгиз Баймухаметов

Shrift:

* * *

Ҡошҡа әйләнермен мин…

Пролог

Осрашыуҙан һуң яныма оло йәштәге ҡатын килде. Йөҙө йонсоу күренә.

– Мин һеҙҙе күптән көттөм, улым, – тип башланы һүҙен. Беҙҙең йолаға ярашлы ҡуш ҡуллап иҫәнләштек. Әбейҙең ҡулдары ҡалтыранғанын шунда ғына һиҙеп ҡалдым. Күпме тырышып ҡараһам да, был инәйҙе хәтергә төшөрә алманым. Таныш түгелбеҙ, шикелле, ә ни эшләп мине шулай көттө икән? Етмәһә, күптән ти… Бик сәйер күренде.

– еҙҙең менән һөйләшәһе һүҙ бар ине, – тип дауам итте ул. – Әйҙәгеҙ ситкәрәк китеп һөйләшәйек. Бында кешенең ишетеүе бар…

Ышығыраҡ ергә үттек. Әбей һүҙен башлар алдынан, берәү ҙә тыңлап тормаймы икән тип, тирә-яғына ҡаранып алды.

– Клара әбей булам. Ғүмер буйы почтала эшләнем, – тип үҙе менән таныштырҙы. – Күптән пенсияламын инде. Йәшемде әйтеп тормайым. Йәшәрен йәшәнем, ашарын ашаным, тигәндәй.

Әбей йылмайырға тырышҡандай итте. Тик килеп сыҡманы. Мин иғтибар менән тыңлай бирҙем:

– еҙҙе көтөүемдең сәбәбе шунда: йомош тиергәме, тәҡдимме, үтенесме… Нисек әйтергә лә белмәйем. Бына ошо төргәктә документтар күсермәһе, хаттар, суд ҡағыҙҙары ята. Әгәр иғтибарлап уҡып сыҡһағыҙ, барыһын да аңларһығыҙ. – Әбей һәлмәк кенә төргәкте миңә һуҙҙы. Мин өнһөҙ ҡалдым. Әбейҙең күҙенә ҡарағас та, йөрәкте семтеп алғандай булды: ҡарашы шул тиклем һағышлы ине. Донъянан йонсоған, йәшәүҙең бар йәмен юғалтҡан кешенең күҙ ҡарашы ғына шулай булалыр.

– Бер нәмә лә һөйләп тормайым, балам. Иҫләһәм, ҡыйын булып китә. – Ҡарсыҡ бына-бына илап ебәрер төҫлө. – Һеҙгә тип йыйған ҡағыҙҙарҙы уҡып сыҡһағыҙ, аңларһығыҙ.

– Ярай, инәй. Мотлаҡ уҡып сығырмын. Аҙаҡ һеҙҙең менән нисек бәйләнешкә инә алам һуң? Яуапты ҡайһы адресҡа яҙырға?

– Рәхмәт, улым, яуап яҙмаһағыҙ ҙа була. Хәҙер бер нәмәне лә үҙгәртеп булмай. Ниәтем шул ғына: ошо хәлгә таянып, бәлки, берәй нәмә яҙырһығыҙ? Бүтәндәргә һабаҡ булһын. Ошо хатаны ҡабатламаһындар ине…

– Аңлашылды.

– Үҙегеҙ ҡарарһығыҙ. Тик исемемде үҙгәртерһегеҙ инде. Берәүгә лә һөйләгәнем юҡ ине. Ә эстә, бына йөрәктә, ауыр таш булып ята. Кем ғәйепле икәнен төбәп әйтә лә алмайым: минме, улыммы, киленемме… Ошо үкенес йөрәгемде тырнай, теге донъяла ла йәнем тынғы тапмаҫ инде, моғайын. – Хистәренә ирек бирә башлаған ерендә генә, әбей тыйылып ҡалды. – Ярай, бөгөнгө матур осрашыу кисәһен шулай йәмһеҙләмәйем әле. Берүк ғәфү итегеҙ. Ғәйепкә алмағыҙ ҡарт кешене…

Беҙ хушлаштыҡ. Өйгә ҡайтҡас та әбей тапшырған ҡағыҙҙар менән танышып сыҡтым. Суд ҡарарҙары, хаттар, төрлө документтар күсермәһе… Ябай ғына ғаиләнең кисергәндәре мине бик ныҡ тетрәтте. Ошо хаҡта уйланып йөрөй торғас, ике йыл да үтеп киткән. Әбейҙең әйткән һүҙҙәре бер ҙә хәтерҙән сыҡмай: «Бәлки, берәй нәмә яҙырһығыҙ. Бүтәндәргә һабаҡ булһын. Ошо хатаны ҡабатламаһындар ине…»

Мин – әсәй

Тирә-яҡ әйләнә. Аҡты-ҡараны күрмәйем. Тыным быуыла, аяҡтарым тотмай. Ә мин йән көсөмә йүгерәм дә йүгерәм.

– Баламды күрмәнегеҙме? Күрмәнегеҙме баламды?..

Юлда осраған һәр кемгә ошо һорауҙы бирәм. Тик… шатландырырлыҡ яуап юҡ. Башыма ниндәй генә уйҙар килмәй. Ҡайҙа ғына булды икән? Имен-һау ғына булһа ярай ине. Бер бөртөккәйем. Йөрәккәйем. Ауыртынып ҡына тапҡан бәпкәм бит ул. Ҡайҙа булды икән? Әллә… Ҡәһәр һуҡҡыр бәндә! Шуның ғына эше. Сәсрәп киткере! Шул урлаған! Тәким үҙенекен иткән, бәдбәхет. Башыма ҡайғы ғына булды бит шул ир ишараты. Бапаҡ! Эйе, эйе! Һуҡыр күрәҙәсе лә кәрәкмәй – шуның ғына эше.

Полиция бүлегенә нисек барып еткәнемде лә һиҙмәй ҡалдым. Кабинетҡа атылып индем дә, погонлы кешене күргәс, сараһыҙҙан һығылып илап ебәрҙем:

– Баламды урланылар! – тинем, быуылып. Башҡаһын аңлатып торорға хәлем юҡ ине.

Телефондан һөйләшеп ултырған полиция хеҙмәткәре әллә ни әһәмиәт бирмәне, шикелле. Ул һөйләшеүен тамамлап, миңә боролдо ла, тыныс ҡына һүҙ ҡушты:

– Нимә булды?

– Баламды урланылар! Иртәнсәк уйнарға сыҡҡайны, күҙ менән ҡаш араһында юҡ булды!

– Әле нисә көн үтте?

– Дүрт сәғәт элек. Туғыҙҙа уйнарға тип сығып киткәйне.

– мм. Ҡыҙыҡ ҡынаһығыҙ. – Полиция асыулы ҡарап ҡуйҙы. – Шуның өсөн килдегеҙме?

– Нисек инде – шуның өсөн! – Ирҙең һүҙҙәренән асыуым ҡабарҙы ла китте. – Аңлайһығыҙмы, минең баламды урланылар?! Балам бер ҡасан да дүрт сәғәткә юғалмай торғайны. Йорт тирәһен, уйнаған майҙансыҡты аҫтын-өҫтөнә әйләндереп эҙләп сыҡтым. Юҡ! Ер упҡанмы ни?!

– Бәлки, ул берәй дуҫына ингәндер? Компьютер уйнап ултыралыр? Кис еткәс, ҡайтыр әле. Юҡҡа борсолаһығыҙ.

– еҙ ҡалай ҡыҙыҡ ҡына ул! Үҙегеҙҙең балағыҙ юғалһа, шулай көтөп кенә ултырыр инегеҙме?! Ласын ундай бала түгел. Минән рөхсәтһеҙ бер аҙым да ситкә баҫмай! Күрше-тирәнән һорашып сыҡтым: таныштары ла, гел бергә уйнаған дуҫтары ла күрмәнек ти. Ул бит көпә-көндөҙ юҡ булырға энә түгел!

– Нисә йәш уға?

– Ун!

– Бындай йәштәге баланың башында нимә булғанын белеп булмай. Тынысланығыҙ. Бына минең номер – кисен ҡайтмаһа, шылтыратырһығыҙ. Шунда ғаризағыҙҙы ҡабул итербеҙ, – ти полиция хеҙмәткәре, бер ни ҙә булмағандай тыныс ҡына. Ә минең эстә ут ҡайнай, үҙемә урын тапмайым. Закон кешеһе булмаһа, яғаһына барып йәбешер инем! Саҡ үҙемде тыйып торам.

– Нисек инде – кисен?! – тип ҡысҡырып ебәрҙем. – Бала бит ул! Мин һеҙгә тиктомалдан ғына урланылар тимәйем. Бында эш ныҡ ҡатмарлы. Теге һәүерек уны тартып алам тип йыл буйына минең менән судлашты. Килеп сыҡмағас, тәким урланы!

– Ниндәй суд? Ошо урында анығыраҡ һөйләгеҙ әле…

– Теге әҙәм аҡтығы менән бер йыл элек айырылыштыҡ, – тинем. – Йәшәп булмай бит, йәшәп булмай! Ир тип әйтһәң, артыҡ булыр. Сибайҙа йәшәй ул. Шул хәсистең йөҙөн күрмәҫ өсөн генә Өфөгә күстек. Кешесә йәшәрмен тигәйнем, юҡ, һаман тынғы бирмәй. Әсәһе менән икәүләшеп талайҙар. Баламды тартып алабыҙ тип судлашып ҡаранылар. Барыбер, уларҙыҡы килеп сыҡманы. Үлһәм – үләм, барыбер уларға баламды бирмәйем. Кеше өсөн йөрәк ярып тапҡан артыҡ балам юҡ!

– Шунан, шунан… Тыңлайым.

– Шул ике аяҡлы ишәк тәким Өфөгә килеп тапты беҙҙе. Өйгә лә килеп аптыратты, мәктәпкә барып та баламдың ҡотон алған. «Барыбер балаңды тартып алам» тип ҡурҡыта. Йөрөр-йөрөр ҙә, тынысланыр тип уйлаһам, юҡ инде, кешесә йәшәргә бирмәй. Теге ҡарға ла ҡоторта инде! Шуның һүҙенән китмәй бит, һәүерек! Тәким үҙенекен эшләне. Ҡалайтайым, икән, Аллаҡайым?! – Хәлемде аңлаған кешене күреп, тағы илап ебәрҙем.

– Ҡарғаһы кем ул? – ти, аптырап полиция.

– Кем булһын, шул ишәктең әсәһе. Үҙе лә эт нәмә. Яуызлығы менән үҙ ирен йәшләй теге донъяға оҙатҡан…

Мин бәйнә-бәйнә һөйләйем, ә полиция ауыҙын йыра. Әйтерһең, мин бында ҡайғы менән түгел, ә кеше көлдөрөргә килгәнмен.

– Нимәһе көлкө? – тим асыуланып. – Үҙегеҙҙе минең урынға ҡуйып ҡарағыҙ!

– Үҙегеҙҙең ҡайҙа икәнегеҙҙе онотмағыҙ. Мин дәүләт кешеһе. Үсекләшмәй генә, һәр һүҙҙе үлсәп әйтегеҙ. Бында бөтәһе лә яҙылып бара. Закон барлығын да онотмайыҡ, – ти ҡәтғи генә. Шунан уҫал итеп күҙемә ҡараны: – Нимә өсөн айырылыштығыҙ һуң?

– Әйттем бит инде баяғы: йүнле ир түгел! Әсәһе һүҙенән сыға белмәй. Эштән ҡайта ла диванда һуҙылып тик ята. Әсәһе көнө буйына мейемде ашай. Аш бешерһәм, оҡшатмай. Йә тоҙо әҙ, йә ҡуйы булған. Кер йыуһам, тағы бәйләнә. Күршеләргә сығып, мине һөйләй. Бөтөн нәҫелемде тикшерә, гелән етешһеҙлегемде эҙләй. Варисҡа айырым сығайыҡ, тип әллә күпме тылҡыным, ҡолағына ла элмәй. Белмәйем, үлгәнсе әсәһенең итәгенә йәбешеп йөрөргә уйлай микән?! Мин бала хаҡына түҙҙем, барыһына ла күҙ йомдом. Ә теге ҡарға… то есть ҡәйнә, малайын ҡотортоп, мине туҡматты! Ана, мин сығып киткәнгә бер йыл. Йүнле әҙәм булһа, күптән башҡа ҡатын алыр ине. Ә уға, ғазраил әсәһе менән йәшәгән кешегә, этем дә ҡарамаясаҡ!..

– Инде аңлашылды. Ғариза яҙығыҙ! – Полиция алдыма ҡағыҙ һуҙҙы. – Тағы малайҙың фотоһы кәрәк буласаҡ.

Мин – атай

Хоккейҙың иң ҡыҙыу урынын ҡарап ятҡанда, ишек ҡыңғырауы шылтыраны. Ярай, бер-икене баҫыр ҙа, китер тип ята бирҙем. Көткән кешем юҡ. Ә ҡыңғырау йәнде көйҙөрөп һаман шылтырай бирҙе. У-ухх! Күп булһа, малай-шалай шаяралыр! Асыу килеп, ишеккә йүнәлдем. Ҡапыл асып ебәрһәм, полиция хеҙмәткәре тора.

– аумыһығыҙ. Шаһиев Варис һеҙ булаһығыҙмы?

– Мм-ин, – тинем, ҡапылда ҡаушап. – Нимә булған?

– Ласын һеҙҙең улығыҙмы?

– Эйе.

– Улайһа, һеҙҙең менән һөйләшәһе һүҙ бар. Әйҙәгеҙ эскә үтәйек.

– Әйҙәгеҙ.

Полицейский залға үтте. Үҙе нимәлер эҙләгәндәй алан-йолан ҡаранды. Әсәйем был ваҡытта баҙарға киткәйне. Ул өйҙә булһа, һөйләшеү башҡасараҡ булыр ине. Бәлки, суд эше буйынса килгәндәрҙер?! Малайҙың исемен дә юҡҡа һорамайҙыр тигән уй үтте баштан.

– Улығыҙ әле ҡайҙа? – ти, аптырамай ҙа.

– Нисек инде – ҡайҙа! Әсәһендә!

– Иптәш, әйҙәгеҙ башығыҙҙы иҫәргә һалмағыҙ. Беҙ бөтәһен дә беләбеҙ. Бала урлау өсөн – закон ҡаты! Төрмәлә урын етерлек!

– Ни-нисек инде, урланым? – Башыма эҫе булып китте. – Әсәһе менән йәшәй бит. Беҙҙе аралаштырмай ҙа.

– Алдан иҫкәртеп ҡуям, иптәш Шаһиев, ялған хәбәр өсөн дә айырым статья бар!

– Мин һеҙҙе бер ҙә аңламайым. Нимә булды һуң?

– Нисек инде – нимә булды! Улығыҙ юғалған. Элекке ҡатынығыҙ ғариза яҙҙы, бөтә шик һеҙгә төшә!

– Минең балам юғалғанмы?! – Көтөлмәгән хәбәрҙән йөрәгем атылып сығырҙай булды. – Ух, был шайтандан тыуған бисә! Тағы ниндәй ғәйеп тағырға уйлай икән, йылан?! Был ысын хәбәрме? Әгәр балаға берәй нәмә булһа, үҙем уның муйынын борам!

– Бормай тороғоҙ әле, – тине ҡәтғи полицейский. – Тимәк, һеҙ, ысынлап, теймәнегеҙме балаға?

– Ҡайҙан тейәйем! – Асыуым ҡабарҙы ла китте. Ҡулдар ҡалтырай. Үҙемдең нимә эшләгәнемде белмәнем. Ярһып, тәмәке тоҡандырҙым. – Тәким башына еткән, аждаһа! Бында рәхәтлеккә сыҙамай, ҡысынып Өфөгә сығып китте бит! Айырылышыу өсөн мең сәбәп тапты! Миңә үс итеп кенә эшләне бит ул! Шул баланы күрәм тип күпме Өфөгә барҙым. Мәктәптә, Ласын минең менән бер күрешкәне өсөн, шул йылан уҡытыусыларҙың йәнен ала яҙған! Хәҙер мәктәптәге һаҡсы мине ишеккә яҡын да ебәрмәй. Алдан судҡа ла биреп ҡарағайным. Судья былай аҡыллы ғына кеше, хәлде аңлай. «Бәлки, бала хаҡына ҡабаттан йәшәп ҡарарһығыҙ», – ти. Теге бисә судты тыңлаймы ни?! Уның үҙ туҡһаны туҡһан!.. Мине ниндәй генә этлектәрҙә, ниндәй генә әшәкелектәрҙә ғәйепләп бөтмәне!.. Ә бала «атай» тип өҙөлөп тора! Тәс миңә оҡшаған!

– Етте! – тип бүлдерҙе полиция. – Былай булғас, эштәр хөрт. Эҙләп ҡарайбыҙ инде. Ә һеҙҙән аңлатма алыр кәрәк…

Ҡатыным менән хәлдәр нисегерәк булғанын, баламды ҡасан һуңғы тапҡыр күргәнемде бәйнә-бәйнә яҙып алды ла, имза ҡуйҙыртып, һаубуллашып сығып китте.

Мин – бала

Их-х, ул көндө-ө-ө! Барыһы ла һәйбәт башланғайны бит! Шатлығымдың сиге булмаҫ төҫлө ине. Ул бәхетле мәлде иҫләһәм, күңелгә рәхәт булып китә. Хәл былайыраҡ булды…

Дәрестә ултырһам, кемдер ишек шаҡыны. Завуч апай икән.

– Шаһиев Ласын бындамы? – тип һораны ул.

– Эйе, бына ултыра, – тип минең яҡҡа ымланы уҡытыусым.

– еҙгә атайығыҙ килгән! – ти завуч, йылмайып.

– Ата-йы-ым? Минекеме?! – Ишеткәнемә ышанмай, урынымдан ҡалҡынып ҡуйҙым.

– инеке, – тине. Шунан уҡытыусыма өндәште. – Биш минутҡа ғына сыҡһа, мөмкинме?

– Ярай, ярай…

– Киттек минең арттан, – тигәс, башым күккә тейгәндәй булды. Ауыҙ йырылды. Атайымды күптән күргән юҡ. Яман ныҡ һағындым. Уның менән күрешәм икән тип төштәремдә күреп бөттөм. Был хәбәрҙе мин күптән көттөм! Завуч шаяртмаһа ғына ярар ине.

Аҫҡа төшһәм, ауыҙы йырылып, ҡоласын йәйеп атайым тора. Ҡулында ҙур пакет.

– Ата-а-ай! – тип йүгереп, ҡосаҡлап алдым. Уны ныҡ итеп ҡыҫтым, тыным быуылды, башҡа бер һүҙ ҙә әйтә алманым. Атайымдың ҡосағында шундай йылы, рәхәт икән! Үҙемде ошо мәлдә донъялағы иң бәхетле кеше итеп тойҙом. Шатлығымдан күҙҙән йәштәр аға ла аға…

– Йә, етәр инде, улым, илама! Һин бит ыласындар затынан! – ти, башымдан һыйпап атай. – Инде барыһы ла һәйбәт буласаҡ.

– Мин һине ныҡ итеп көттөм, атайым…

– Мин дә һине һағындым, улыҡайым. Әйҙә ултырып һөйләшеп алайыҡ…

Атайҙан ҡарашты алырға ла ҡурҡам. Һаман ышанып бөтә алмайым. Был төш түгел микән? Бына хәҙер күҙемде асырмын да бөтә шатлыҡ селпәрәмә килер төҫлө.

– Хәтәр ҙурайып киткәнһең! – ти атай, арҡамдан һөйөп. – Йә, һөйләп ташла, уҡыуҙар нисек?..

Мин гел «биш» кә уҡыуым тураһында, йүгереү буйынса ярышта беренсе урын алыуым хаҡында теҙеп алып киттем. «Шәп», «маладис», «уңғанһың», «аҡыллыһың да инде» тип һәр әйткәнемә ул баш ҡаға бирҙе. Атайҙың һәр һүҙе миңә ҡанат ҡуйҙы, ошо мәлдә үҙемде бер башҡа үҫкәндәй тойҙом…

– Мин ебәргән кейемдәр һиңә яранымы? – тип кинәт һорап ҡуйҙы ул.

– Ниндәй кейем?! Миңә бер нәмә лә бирмәнеңсе.

– Нисек инде бирмәнем?! Яңыраҡ ҡына таныштар аша спорт костюмы ебәрҙем бит. Иң матурын һайлап алғайным.

– Юҡсы, миңә бер ниндәй ҙә кейем алып килмәнеләр.

– Аңлашылды-ы-ы. – Әле генә балҡып торған атайымдың йөҙө үҙгәрҙе. – Үс итә, тимәк!

Шунан ул пакетынан бер ҡумта сығарҙы ла миңә һуҙҙы:

– Бына һиңә нимә алып килдем! Тыуған көнөң менән, бөркөтөм!

Ялтлап торған телефонды күргәс, иҫем китте. Бындай нәмә әле класыбыҙҙа берәүҙә лә юҡ. Хәҙер мәктәптә бөтәһенең дә күҙе дүрт була инде.

– Бына быныһы менән класташтарыңды һыйларһың! – тип бер пакет кәнфит, тағы әллә ниндәй тәмлекәстәр бирҙе. Ҡыуанып атайымды тағы ҡосаҡланым.

Шул саҡ теге завуч апай эргәбеҙгә килеп баҫты:

– Ҡалай атайыңа оҡшағанһың! – ти ул. – Ласын – беҙҙең мәктәптең ғорурлығы. Яҡшы уҡый, спортты ярата… Исемен белеп ҡушҡанһығыҙ! Уның күҙҙәренән нур бөркөп тора, йөҙөнән йылмайыу китмәй…

– Рәхмәт, рәхмәт! – тип ҡәнәғәтлек менән йылмая атай.

– Тик ваҡыт сикле. Уҡытыусыһынан һорап алып сыҡҡайным. Дәрескә барыр кәрәк…

– Ярай, – ти уңайһыҙланып атайым. – Өфөгә командировка менән килгәйнек. Юл ыңғайы ғына инеп сығырға булдым…

Беҙ оҙаҡ ҡына айырылыша алмай торҙоҡ. Их, гелән генә атай менән бергә булһаң ине!..

– Атай, әйҙә беҙгә йәшәргә кил. Һинһеҙ ҡыйын, – тинем кинәт, ҡурҡыуымды еңеп. Ялбарыуымдан уның йөҙө үҙгәреп китте. Бер аҙ шым торҙо ла башымдан һыйпап алды:

– Саҡ ҡына көт, йәме. Барыһы ла һәйбәт буласаҡ.

– ин тағы киләңме, атай?

– Киләм, киләм! Һин бит минең бер бөртөгөм.

– Мине онотма, атай. Мин һине ныҡ итеп көтәсәкмен. Миңә тәмлекәстәр ҙә, телефон да кәрәкмәй. Үҙең генә эргәмдә бул, яраймы?.. – Күптән эстән генә уйлап йөрөгәндәремде, әллә ҡайҙан батырсылыҡ итеп, теҙҙем дә киттем. – Бергә булырбыҙ тип һүҙ бирәңме, атай?

– үҙ бирәм!..

Ул көндө минән дә бәхетлерәк кеше булмағандыр! Класташтарымды атайымдың күстәнәсе менән һыйланым. Ә телефонды бөтәһе лә тотоп-тотоп ҡараны. «Ҡалай атайың шәп икән!» – тип маҡтап ҡуялар. Ә мин унан да нығыраҡ ҡыуандым. Атай һүҙ бирҙе! Бергә булабыҙ тип! Көн шулай төштәге кеүек тиҙ генә үтте лә китте.

Әсәйҙе һуңғы ваҡытта танырлыҡ түгел. Әллә ниндәйгә әйләнде ул. Гелән кемделер әрләй, юҡ-барға ҡыҙып китә. Атайым менән мәктәптә күрешкәнде белгәс, бөтөнләй туҙынды ла китте. Телефонды шатырҙатып тапаны ла ҡуйҙы! Был бит атайымдың тыуған көнөмә бүләге! Әле яңыраҡ ҡына булған бәхетле мәлем шулай күҙ менән ҡаш араһында юҡҡа сыҡты. Етмәһә, әйберҙәрҙе бәреп-бәреп енләнде. Үҙе илай, үҙе ҡысҡыра:

– атлыҡйән! Бер тәтәйенә алдандыңмы?! Һине бәхетле итәм тип кенә, юҡ аҡсаны бар итеп, кеше фатирына инеп, кеше көнлө булып йөрөйөм! Ә һин!..

Атайҙан күсеп киткәс, әсәйем бер ҙә әрләшмәҫ тип уйлағайным. Талашырға бында атай ҙа юҡ, өләсәй ҙә юҡ. Нимәгә шулай енләнә икән: аңламаҫһың. Күңелгә шул тиклем ауыр. Үҙемде ҡайҙа итергә лә белмәйем. Төнө буйына уйланып ятҡандан һуң, ҡасырға булдым. Атайыма барам! Әсәйем юҡҡа әрләй уны, атайым яҡшы кеше ул. Миңә ҡул күтәргәне юҡ, һуғышмай. Ана бер класташымдың атаһы эсеп ала ла, төнө буйына йоҡлатмай икән. Юҡ, инде түҙер хәлем ҡалманы. Сибайға йәйәү булһа ла барып етәсәкмен…

И-их, ниңә генә мин ҡош түгелмен икән?! Атайыма осоп ҡына барып етер инем. Ҡоштар бәхетле, улар күктә, улар ҡанатлы… Бөтә күк йөҙө улар иркендә.

* * *

Төнө буйына эстән генә план ҡорҙом. Былай Өфөнө яҡшы беләм. Миңә тәүҙә аэропорттың боролошона барып етер кәрәк. Шунда ҡул күтәреп торһам, моғайын, берәйһе ултыртасаҡ.

Шулай килеп сыҡты ла. Аэропорт боролошонда оҙаҡ та торманым, бер «Лада» машинаһы килеп туҡтаны. Руль артында ултырған ағай яңғыҙы ғына ине. Мине алыр өсөн туҡтаған икән тиһәм, ул кафеға инергә итә. Ишеген бикләне лә ашарға инеп китте. Тышта уны оҙаҡ көтөп торҙом. Ә ул һаман сыҡмай ҙа сыҡмай.

Оҙаҡ көткәндән һуң теге ағай күренде. Унан ғына ярҙам буласағын тойоп, ҡаршыһына барҙым:

– Ағай, һеҙ Сибайға бармайһығыҙмы?

– Сибай?! Юҡ, мин унда нимә эшләйем… Белоретҡа китеп барам. – тине. Мин юлды яҡшы беләм: Белорет ҡалаһы Сибайға юл ыңғайы бит. Әгәр унда барып етһәм, атайға күп ҡалмай. Шуға ла ныҡыша бирҙем:

– Әтеү, Белоретҡа булһа ла алығыҙ инде.

– Әйҙә һуң…

Юлда шофер ағай менән һөйләшеп киттек. Ул минең яңғыҙ китеп барыуыма ғәжәпләнде:

– ин Сибайға тинең инде… унда нимәшләйһең?

– Унда атайым йәшәй. Уға китеп барам.

– Ә әсәйең ҡайҙа?

– Өфөлә.

– мм… Нисек йөрәге етеп, алыҫ юлға бер үҙеңде сығарып ебәрҙе?

– Рөхсәт итте! Мин юлды беләм бит ул. Беренсегә йөрөмәйем, – тип алданым.

Ағай музыка ҡуйҙы. Арыу ғына араны һөйләшмәй, йыр тыңлап барҙыҡ. Шунан шофер тағы төпсөнөргә тотондо:

– Мин уны-быны уйламай һине ултыртып алдым да… Хәҙер бына аптырайым әле. Белоретта һине ҡалдырһам, артабан нисек барырға уйлайһың?

– Автобусҡа ултырам да ары китәм!

Шофер шикләнеп ҡарап ҡуйҙы:

– Бик мутҡа оҡшағанһың! Ҡайҙа әсәйеңә шылтыратайыҡ әле. Номерын әйт әле миңә.

– Ә мин телефонымды юғалттым…

Ағай машинаны кинәт туҡтатты ла асыулы итеп миңә ҡараны:

– Ай Аллам! Бәлә генә булдың бит. Бала кешене нишләп мин ярты юлда ҡалдырып китәйем?! Башым ике түгел! Һинең менән берәй хәл булһа, кем ғәйепле – мин!

– Бер нәмә лә булмаясаҡ, ағай. Белоретта ҡалдырһағыҙ, еткән.

– Юҡ инде… Хәҙер берәй нәмә уйлармын!

Йоҡлай-йоҡлай бара торғас, Белоретҡа килеп еттек. Ул бейек тауҙар, һомғол ҡарағайҙар араһында урынлашҡан ҡала. Ағай автовокзал эргәһендә туҡтаны ла, «хәҙер киләм» тип тышҡа сыҡты. Мин ҡасмаһын өсөндөр, ишеген тыштан бикләне. Нимә эшләргә уйлай икән тип иғтибарлап күҙәтә башланым. Эргәһенән үтеп барған бер кешене туҡтатып, ағай ниҙер һорай башланы. Тегенеһе ҡулын болғай-болғай ниҙер аңлата. Ҡыҙыҡһыныуымды еңә алмай, тәҙрәне саҡ ҡына асып, тыңларға булдым.

– Эйе, эйе! Автовокзалда полиция бүлеге әле асыҡ! – тип ят кешенең яуаплауын бик асыҡ итеп ишеттем. Был һүҙҙәрҙән терт итеп ҡалдым. Тимәк, шофер мине полицияға тапшырырға булған. Тоҙаҡҡа килеп эләккән йәнлек итеп тойҙом үҙемде. Нимә эшләргә?!

Шофер теге кеше менән ҡул бирешеп хушлашты ла автовокзал эсенә ҡарай атланы. Инде шул тиклем араны үтеп, бер ҙә тотолғо килмәй! Ағай күҙҙән юғалғанын көттөм дә, йән көсөмә ишекте типкеләй башланым, тик ул асылманы. Харап булам икән хәҙер! Бер минутты ла юғалтырға ярамай. Тәҙрәнән булһа ла сығасаҡмын. Ҡалтырана-ҡалтырана тотҡаны өйрөлткәйнем, тәҙрә тулыһынса асылды. Башымды тыҡтым да ҡулым менән йән көсөмә үҙемде алға этәнем! Мин – иректә!..

Мин – әсәй

Бер ҙә һөйләшмәҫмен тип үҙемә ант итһәм дә, шул бапаҡҡа шылтыратмай булдыра алманым. «Бер нәмә лә белмәйем, юҡты һөйләмә!» – тип трубканы ташлаған була мәхлүк. Яра-ай, күрһәтермен әле мин һиңә! Сәсрәгер нәмә! Асыуым килгәндә, бөтә уйлағанымды СМС аша ебәрҙем. Миңә генә ҡайғырырға тимәгән! Белһендәр Варистың кем икәнен! Бөтә туғандарына, таныштарына яҙып сыҡтым. Әсәһенә лә вис әйттем! Дөрөҫ эшләгәнмен бит?! Әтеү, улар ғына һылыу ҙа, улар ғына матур. Ә мин яман, имеш. Былай ғына баланы урлап, тыныс йәшәйем тиһәләр, күпкә яңылышалар. Әле минең кем икәнемде белмәйҙәр!..

Баламды ғына кире ҡайтарайым әле. Имандарын уҡытасаҡмын мин уларҙың! Шуларҙан үсемде алмаһам, исемем Таңһылыу булмаһын!

Тормошомдағы иң ҙур хатам шул ир ишараты булды! Иҫәр… Артымдан бит егеттәр көтөүе менән йөрөнө. Байҙары ла булды, ҙур түрәнең малайы ла артымдан илап йүгереп йөрөнө! Шуның береһенә сыҡһам, бөгөн май эсендәге бөйөр кеүек йәшәр инем. Ә мин тот та, шуның татлы һүҙенә алданып, ус аяһындай Сибайға сыҡ та кит. Ҡала тиһәң, хәтерең ҡалыр. Ҡайҙан ғына осраны ул юлыма, ҡайҙан ғына!

Юҡ, мин үҙем дә ҡала ҡыҙы түгел. Күп балалы ғаиләлә үҫтем. Ата-әсәйем дә – ябай крәҫтиәндәр. Әле Өфөлә лә туйып һикергәндән йөрөмәйем бит. Бында эш бар, кеше фатирында йәшәһәк тә, үҙебеҙгә ашарға ҡала. Бәхетем асылмаҫмы тип Өфөгә ҡасып ҡараным. Юҡ инде… һаман шуның этлеген күрәм.

Анау көндә һуң, таныштар аша Ласынға кейемдәр биреп ебәргән бит әле! Мин шуның сепрәк-сапрағына мохтажмы? Тотоп та ҡараманым, сығарып сүплеккә быраҡтырҙым. Кәрәкмәй миңә уның хәйере! Бер бөртөк баламды үҙем дә ҡарайым!

Шуның менән бөттө икән тиһәм, юҡ инде, ҡәйнә ишараты бер пакет итеп тороп ҡатып бөткән кәнфиттәрен ебәргән. Нисек тамағыңа барыр шуның ҡаты-ҡотоһо?! Ғәрләнмәй шуны ашап ултырмам инде! Кем белә, бәлки, сихырлап та ебәргәндер. Хәҙер кеше ҡулынан әйбер алыу ҙа ҡурҡыныс. Әллә ниндәй заман китте. Бәләһенән баш-аяҡ. Уныһын да сүплеккә һелтәнем.

«Етәр! Күп түҙҙем! Улар минең өсөн хәҙер үлгән», – тинем үҙ алдыма. Шуларҙы хәтерләткән бөтә фотоларҙы йыртып ташланым. Яңынан тормош башлайым! Алла бирһә, аҫыл егетенә сығырмын әле! Ана, эштә ҡайһы-бер ҡатындар үҙенән ун-ун биш йәшкә кесерәккә сыға. Ике балаһы булып та! Модаһы шулай!

Төрлө хәйер менән ялҡытҡанына, ярай күҙ йомдом. Ә инде мәктәпкә барып, шул Варистың малайымды телефон менән әүрәткән булып, үҙенә яҡынайтырға тырышыуы, сығырымдан сығарҙы. Уныһын белмәҫ тә инем, ҡараһам, Ласын мәктәптән ҡайтҡан да телефонда уйнап ултыра.

– Ҡайҙан алдың? Урланыңмы әллә? – тим, аптырап. Малай шыма. Ахырҙа беләгенән тотоп алдым да елтерәтергә тотондом. – Әлүк баштан урлаша башланыңмы? Атайыңдар яғына оҡшаһаң, белмәйем, кем булырһың…

– Урламаным! – тине, илай яҙып улым.

– Улай булғас, ҡайҙан алдың?

– Атайым бүләк итте.

– Ке-е-ем? Атайым, тиһеңме?! Уны ҡайҙа күрҙең?

– Бөгөн ул миңә мәктәпкә килде. Мин ебәргән кейемдәр яранымы, тип һорашты…

Ярһыуымдың сиге юҡ ине. Ах, суҡынсыҡ! Тапҡан бит юлын. Судлашып йөрөгән көндәрҙе иҫемә төшөрһәм, сәсем үрә тора. Әсәһе ҡоторталыр шуны, әсәһе! Башҡа этем дә түгел.

– Ул һиңә атай түгел! – тип телефонын тартып алдым да иҙәнгә бәрҙем. – Тағы шуның ҡулынан берәй нәмә алһаң, миңә үпкәләмә!

Әйтерһең, ошо телефон теге ҡотһоҙ ирҙең үҙе кеүек енемде ҡабартты. Йән көсөмә шуны тапарға тотондом.

– Әсәй, нишләйһең ул?! Атайға әйтәм!.. – Улым ҡысҡырып илап ебәрҙе.

– Бик кәрәк инең һин уға! Һине уйлаһа, бергә йәшәп ятҡан булыр инек! Уға һин түгел, болғаҡ әсәһе кәрәк!..

Мин – бала

Ныҡ итеп асыҡтым. Эсем эскә йәбеште, шикелле. Атларға ла хәлем юҡ. Теге ағайҙан көскә ҡасып ҡотолғас, тыныслана алмай бер булдым. Һаман асыу килә шул кешегә! Ҡалай хәйләкәр булып сыҡты! Мине алдатып полицияға тапшырмаҡ булған. Ярай әле ҡасып ҡотолдом. Инде был яғына һағыраҡ булыр кәрәк. Бөтәһенә лә ышанып барырға тимәгән.

Белорет – ҙур булмаған, ыҡсым ғына, матур, таҙа ҡала. Әлбиттә, был Өфө түгел, ҡырмыҫҡа иләүе кеүек гөжләп тормай. Бында тыныс, кешеләр ҙә ашыҡмай ғына, яй итеп атлап йөрөй. Ут ҡапҡандай аҡты-ҡараны күрмәй йүгермәйҙәр. Бында йәшәгән кешеләр ҡалай бәхетле икән. Ҡаланың бер яҡ осонан икенсе яғына йәйәү атлап етеп була. Быны мин теге машинала ҡала эсенән үткәндә тоҫмалланым. Автобуста тығылып йөрөргә лә кәрәкмәй. Ярай, эстә бүреләр олоғанда ҡала менән һоҡланыу ҡайғыһы юҡ. Ҡараңғы төшһә, булыр шунда. Ҡайҙа барырға һуң? Кинәт келт итеп башҡа бер уй килде. Баҙарҙы табыр кәрәк! Унда бөтә ашамлыҡ! Берәй нәмәһе табылыр әле. Осраған тәүге кешенән юлды һораштым. Туп-тура кинотеатрға тиклем бараһың да, уң яҡҡа боролоп аҫҡа төшәһең, тинеләр. Биш минутлыҡ юл.

Баҙар гөжләп тора. Әсәй менән мин дә гел баҙарға йөрөргә яратам. Унда нимә генә юҡ! Донъяның бөтә байлығы ошо ергә йыйылған тиерһең. Төрлө тәмле еҫтәр танауҙы ҡытыҡлай… Тик был баҙар бүтәнсәрәк булып сыҡты. Тышҡы яғында кешеләр төрлө кейемдәр, көрәк-балталар, велосипедтар, мотоциклдар, тағы әллә күпме кәрәк-яраҡтар һата. Уныһы миңә ҡыҙыҡ түгел. Әкиәттәге кеүек балтанан бутҡа бешереп булмай ҙа инде. Баҙарҙы шулай ике мәртәбә урап сыҡтым, тамаҡ туйҙырырлыҡ бер урын да тапманым. Их, хәҙер эргәмдә атайым менән әсәйем булһа!.. Шул саҡ алдымдан таныш кеше үтеп китте. Йөрәгем жыу итеп ҡалды. Бәй, был бит минең атайым түгелме? Эйе, сәсе лә уныҡы һымаҡ, атлауы ла таныш. Был минең атай! Минеке! Күҙҙән юғалмаҫ борон кешеләрҙе этә-этә уның артынан йүгерҙем. Ә атай туҡтарға ла уйламай.

– Ата-а-а-ай! – тип ҡысҡырҙым йән көсөмә. – А-та-ааа-ай!

Ул мине ишетмәй, күрәһең. Тағы нығыраҡ йүгерҙем. Тамаҡҡа төйөр килеп тығылды, тыным быуыла. Ҡыуып еттем дә, түҙмәй, кейеменә йәбештем:

– Ат-та-ай! – тип ҡысҡырып ебәрҙем. Ул боролдо. Аптырап, ебеп төшкәндәй булды. Мин яңылышҡанмын.

– ин атайыңды юғалттыңмы әллә, балаҡай? – тип йәлләгәндәй ҡарап ҡуйҙы.

Күңелгә шул тиклем ҡыйын булып китте. Саҡ илап ебәрмәнем. Үҙемде тыйҙым.

– Ғәфү итегеҙ… – Башымды түбән эйеп, кире боролоп киттем.

…Бына «Үҙәк баҙар» тип яҙылған бина алдына килеп төртөлдөм. Үҙе бер ҡатлы, бейек тәҙрәләре, төрлө яҙыуҙары балҡып тора. Кешеләр инеп тора, сығып тора. Сыҡҡандарының муҡсайы тулы ризыҡ. Етмәһә, ишек асылғанда, унан тәмле еҫ пырх итеп ҡала. Бына ҡайҙа ул ысын баҙар! Мин шул ашамлыҡтар һатылған баҙарҙың сит яғынан йөрөгәнмен икән. Ҡыйыу ғына эскә үттем. Күргәндәремдән күҙ бәзләп китте. Әл-лә-ләәәй! Нимә генә юҡ! Алма, сейә, икмәк, колбаса, балыҡ, ит, һөт, ҡаймаҡ… Рәт-рәт булып теҙелеп киткәндәр. Ғүмерҙә аш күрмәгәндәй шул рәттәр буйлап еҫкәнеп йөрөй башланым.

Тәүҙә сәтләүектәр һатылған урынға туҡтаным. Бер ни ҙә булмағандай йәшниктән таҙартылған сәтләүекте алдым да ҡабып ебәрҙем. Һатыусы һиҙмәне. Тағы берәүгә үрелдем.

– Малай, һин нимә алаһың? – Һатыусының ҡәтғи тауышынан ҡаушап ҡалдым.

– Әле һайлайым… – тигән булдым.

– Аңлашылды. Бар бүтән ерҙән һайла!

Емеш-еләктәр һатылған кибеткә барып туҡталдым. Кеше күрмәгәндә бер сливаны алдым да йотоп ебәрҙем. Иғтибар итеүсе булманы. Дәртләнеп китеп, усыма тултырып виноград алдым. Кеҫәгә һалып та өлгөрмәнем, дәү кәүҙәле һатыусы үлә яҙып ҡысҡырып ебәрҙе:

– Нимә эшләйһең ул?!

– атып алырға килдем. Тәүҙә тәмләп ҡарайым.

– Кеше шулай услап тәмләйме? Мине банкрот итергә уйлайһыңмы?

– Мин бит…

– Виноградты кире һал да кит бынан!

Хәҙер баҙар эсенән иркенләп йөрөү ҙә ҡурҡыта. Бөтәһе лә миңә тексәйеп ҡарағандай. «Ана, бур килә. Һағыраҡ булығыҙ» тигәндәй улар миңә ҡарап ҡала. Баҙар эсен бер нисә тапҡыр урап сыҡҡас, бөтәһе лә мине таный кеүек тойола.

Мөйөштә генә бер бәләкәй өҫтәлдә симешкә һатып ултырған әбей алдына барып баҫтым. Юҡҡа түгел. Ул шул тиклем рәхәтләнеп, тәмле еҫ сығарып колбаса менән икмәк ашай ине. Шунан кефир эсеп ебәрә. Бөтә ҡарашым әбейҙә түгел, шул бутербродта ғына. Әбейҙән ситтәрәк буш урын бар ине, шунда ултырҙым да уның ашағанын күҙәтә башланым. Бына әбей ҙур итеп тешләне, эсеп ебәрҙе. Ауыҙын һөрттө. Бутерброд ике ҡабыуҙа юҡ булды. Сумкаһынан тағы берәүҙе сығарҙы. Унан күҙемде лә алмайым, нимәлер өмөт иткән тоғро эттәй күҙәтәм. Ул ҡабам тип ауыҙын асһа, минең дә ауыҙым үҙенән-үҙе асыла. Ул кефирҙы эсһә, мин дә ҡулым менән ҡабатлап, эскәндәй булам. Үҙем дә аңламайым ниңә улай иткәнемде: әллә әбейҙе эләкләйем, әллә ашайым тип үҙемде ышандырырға теләүем. Ул кефир эсеп, ауыҙын һөртһә, мин дә уның кеүек ауыҙымды һөртөп ҡуям.

Әбей кинәт ашауҙан туҡтаны ла күҙҙәрен аҡайтып миңә ҡарап ҡуйҙы. Мин дә унан ҡарашымды алманым. Теге күҙен минән алмай тағы ашай башланы, мин дә ашағандай ауыҙымды асып уны ҡабатланым. Әбей йәне көйөп саҡ ҡарлығып ебәрмәне.

– иңә етешмәйме әллә? – тине асыулы ғына.

– Ашайым!

– Мине эләкләйһең бит!

– Юҡ. Һеҙҙең кеүек ашайым.

– ы-ы-ы… Ҡулыңда бер нәмә лә юҡ бит.

– Булмаһа ла. Һеҙҙе ҡабатлайым да туйған һымаҡ булам.

– Үәт, йүләр. Улайһа, алыҫыраҡ китеп аша. Минең эргәлә торма!

– еҙҙән китһәм, колбаса еҫе юғала.

– Аптыраттың әле. Ата-әсәйең ҡайҙа?

– Улар алыҫта.

– Асарбаҡмы әллә һин?

– Юҡ! Атайыма китеп барам…

– Атайың ҡайҙа һуң?

– Сибайҙа.

– Сибайҙа?! Ә әсәйең?

– Өфөлә.

– Атаҡ… Бигерәк аптыраттың мине. Өфө ҡайҙа ла, Сибай ҡайҙа! Ә һин бында нисек килеп эләктең?

– Юл ыңғайы ғына…

– Әллә алдайһың, әллә ысын. Бик сәйер балаһың. Асыҡтыңмы әллә?

– Эйе, иртәнсәктән бирле ашаған юҡ.

– Кил һуң эргәмә. Мә, һыйлан. – Әбей бер бутербродты сығарҙы ла миңә һуҙҙы.

Әбейҙең бите сырышып, уҫал булып күренһә лә, бик алсаҡ икән. Ул һөйләй бирә, мин, ауыҙым буш булмағас, «эйе» тигәндәй баш һелкәм. Һөйләшеү ҡайғыһымы ни?! Тиҙерәк тамаҡ туйҙырыр кәрәк!

– Пенсиям әҙ. Газға, һыуға, утҡа түләһәм, үҙемә ашарға етмәй, – тине ул. – Шуға симешкә ҡыҙҙырам да ошонда килтереп һатам. Ике банка ҡайнатма ла алып сыҡҡайным, уныһын алып киттеләр. Пенсионерҙарға бында буш урын бирәләр, һатыу итеү өсөн. Әле хәл барҙа, сығам. Аҡмаһа ла, тамып тора…

Мин артыҡ үҙем тураһында һөйләмәҫкә булдым. Былай ҙа бая артығын ысҡындырып ташланым, шикелле. Быныһы ла теге ир һымаҡ полицияға тапшырырға булһа! Кем белә әбейҙең уйында ни барын? Шуға ла, әбей һорау алыуға күсмәһен өсөн, һөйләшеүҙе бөтөнләй икенсе яҡҡа борам:

– Баҙар ҡалай ҙур икән. Бында сусҡа баштарын да һаталар. Һеҙ сусҡа ите яратағыҙмы?.. Ҡайнатманы күп итеп әҙерләнегеҙме?.. Һеҙ бик йәш күренәһегеҙ. Һәр саҡ йәш булып ҡалыр өсөн нимә эшләргә кәрәк…

Бына шундайыраҡ һорауҙар яуҙырҙым. Һөйләшеүгә әүрәй торғас, өс бутербродты ялп иттергәнмен икән. Тамаҡ туйғандай булды.

– Ярҙам кәрәк булһа, әйтегеҙ, – тип әбейгә рәхмәтемде белдергем килде.

– Килеп сығып шәп иттең әле. Мин ҡулымды йыуып килгәнсе әйберҙәремде ҡарап тор әле.

Ул эше менән китеп торғансы, мин симешкә сиртә бирҙем. Әбей оҙаҡ йөрөмәне.

– Тиҙҙән баҙар ябыла, һин ҡайҙа бараһың инде? – тип һорап ҡуйҙы.

– Барыр ерем бар, – тинем, кинәт кенә алдап. Баҙарға ингәс тә, бик шәп уй башҡа килгәйне. Шуға үҙемде ышаныслы тотам. Икенсенән, яңы ғына танышҡан кешегә эйәреп бармайым да инде. Үҙе саҡырманы ла былай…

– Ярай, балаҡай, матур йөрө, – тип ҡалды әбей. Хушлашҡанда кеҫәмә тултырғансы симешкә һалды. Рәхмәттәремде әйтә-әйтә, баҙарҙың бүтән рәттәре буйлап китеп, уның күҙенән юғалдым.

Ә бараһы урыным, ысынлап та, бар! Шәп урында йоҡлаясаҡмын бөгөн. Бүтәндәрҙең башына ла инмәҫ әле бындай уй. Туҡмын да, йылыла ғына буласаҡмын.

Мин был урынды баяғы уҡ үҙемә билдәләп ҡуйғайным. Баҙарҙың запас сығыу ишеге алдында ҡатырға йәшниктәр тау булып өйөлөп ята. Һатыусылар буш йәшниктәрҙе ошонда өйә. Минең алда ғына бер нисә һатыусы ошо өйөмгә буш йәшниктәрен килтереп ырғытты. Баҙар эсендә кешеләр кәмегәндән-кәмей барҙы. Иғтибарлап ҡарап сыҡтым, эстән һаҡсы ултыра торған урын юҡ. Күрәһең, бөтәһе лә сығып ҡайтып киткәс, кемдер баҙарҙы тыштан бикләй. Ә мин эстә ҡаласаҡмын!

Кешеләр күрмәгәндә генә теге йәшниктәр аҫтына шыуышып индем дә яттым. Әйтерһең дә, ҡыуыш эсендәмен. Өҫтән дә, сит яҡтан да мине йәшниктәр уратҡан. Ятҡан ерем дә йомшаҡ, ҡараңғы. Тағы бер нисә кеше «тауға» йәшниктәрен ырғытты. Ошо өйөм аҫтында кеше ятҡаны баштарына ла инмәйҙер әле. Хәҙер кешеләр сығып бөткәнен көтөр кәрәк. Шунан башланасаҡ байрам! Көтөп ята торғас, йоҡлап киткәнмен…

Ҡулым ойоғанға уянып китһәм, тирә-яҡта тып-тын. Тимәк, бөтәһе лә ҡайтҡан, баҙар бикле. Бер кемдең дә тауышы ишетелмәй. Шулай ҙа һағыраҡ булыу кәрәк. Йәшниктәр араһынан ипләп кенә башымды сығарҙым. Ҡараңғы икән. Тәҙрәләрҙән төшкән ай нурҙары ғына эске яҡты яҡтырта. Бинаның икенсе яҡ осонда беленер-беленмәҫ кенә ут янып тора. Бер аҙ ҡурҡыныс та булып китте.

Эргәмдә әллә нәмәләр ҡытыр-ҡытыр килә. Ҡомаҡтар, күрәһең. Эргәмдә генә сипылдашалар. Ҡот осоп, тоноҡ ҡына янған ут яғына йүгерҙем. Ысынлап та, баҙарҙа минән башҡа берәү ҙә юҡ. Мин бер үҙем. Ҡомаҡтарҙы иҫәпкә алмағанда. Ярай, хәҙер утты яҡтыртһам, улары ҡасыр. Ошондағы бөтә байлыҡҡа мин хужа! Бер төнгә булһа ла! Мин бөгөн иң бәхетле кеше икән! Күптәр бер төнгә булһа ла минең урында ҡалырға хыялланғандыр. Нимәне теләйһең – аша! Аҡса ла кәрәкмәй. Һатыусылар ҙа ризыҡ тулы кәштәләрен аҡ сепрәк менән генә ябып киткән. Һыуытҡыстар ҙа бикле түгел. Бик яҡшы. Минең өсөн шулай тырышҡандар. Тәүҙә теге емеш-еләктәр һатылған урынға килдем. Хужаһы көндөҙ минең менән ҡалай эре генә һөйләшә ине. Һи-и! Сепрәкте күтәреүем булды, бөтә байлыҡ минең алда. Тәүҙә ҙур ғына ҡыҙыл алманы ҡулыма алдым да ныҡ итеп шатырлатып тешләнем. Икенсе ҡулыма грушаны алдым. Грушаны мин нығыраҡ яратам. Шуға алманы ашап бөтөп торманым. Уныһын иҙәнгә бәрҙем дә супылдатып груша ашай башланым. Шунан персикты, бананды һоғондом. Һатыусыһы көндөҙ бик дорфа булғанға, кире сепрәкте ябып торманым. Банан ҡабығын иҙәнгә бәрҙем дә рәт буйлап ары киттем. Һыуытҡысты асып ебәрҙем. Ҡараһам, әллә нисә төр колбаса ята! Иң оҙонон һайлап алдым да ҡап уртаға һындырып, ашай башланым. Колбаса булғас, икмәк тә кәрәк. Ҙур булканы киләһе кәштәнән алдым. Колбаса менән икмәкте ашай торғас, тамаҡ кибеп китте. Һут эсер кәрәк. Төрлө эсемлектәр теҙелеп торған ерҙән матур һауытлыһын астым да эсеп ебәрҙем. Уныһы томаттан булып сыҡты. Томат һутын ситкә ҡуйҙым да башҡаһын астым. Алманан.

Сәтләүектәрҙе ярып ашаным. Сей йомортҡаларҙы һытып ҡараным. Ҡыҙыҡ өсөн. Шулай рәт буйлап китә барҙым. Юлда осраған һәр нәмәне тәмләп ҡарайым, йә берҙе тешләйем дә ташлайым. Печеньены йә кәнфитте саҡ ҡына ҡабам да кире һалам. Кефирҙы бер уртланым да асыҡ көйөнә ҡалдырҙым. Бешкән балыҡ, киптерелгән балыҡ, повидло, сыр, ҡыяр, сосиска, эремсек… Тәмләмәгән ризыҡ ҡалманы. Йөрөй торғас, эсем туп һымаҡ ташты. Хәҙер ашағым да килмәй. Атлауы ла ауыр. Саманан тыш ашап ташланым, шикелле…

Инде теге йәшниктәр араһына ятып, таң атҡанын көтөр кәрәк. Иртәнсәк, баҙар яңынан гөжләй башлаһа, һиҙҙермәй генә «өңөмдән» сығырмын да, ҡасырмын. Тик тыныс ҡына ятып булманы. Эсем үлтереп ауырта башланы. Сыҙап булмай. Етмәһә, уҡшыта. Ята биргәс, үтер тип уйлағайным да. Юҡ шул. Хәлем хөртәйгәндән-хөртәйҙе. Әллә ысын, әллә төштә кеүек: күҙемде йомһам, бөтә ер шары әйләнгән кеүек. Үҙем ниндәйҙер соҡорға осоп барған һымаҡмын. Тәнгә берсә эҫе, берсә һыуыҡ булып китә. Ҡалтыранам, тиргә батам. Нимә булды икән? «Әсәй! Атай! Ҡотҡарығыҙ!» – тип ҡысҡырыр инем, мине берәү ҙә ишетмәҫ шул. Әллә үлеп барам инде?!

Мин – атай

Йөрөгән саҡта ғына ҡыҙҙар шәп икән. Төҫкә һылыу, һүҙҙәре татлы, үҙе тәрбиәле, итәғәтле. Имеш, шул ярамай, был ярамай. Өйләнешеп, бала тыуғас, ен алмаштырҙы тиерһең – үҙгәрҙе лә ҡуйҙы. Ҡайҙан килә бындай яһиллыҡ?! Минең дә бит матур итеп баламды үҫтереп, тәрбиә биреп, йәшәһе килә ине. Ә уға бер нәмә лә оҡшамай. Дуҫтарым килһә – талаш, әсәйем берәй кәңәш әйтһә – ҡысҡыра, теләһә кемдән көнләшә. Хатта тәмәке тартырға сыҡҡан арала ла, теләһә кемдән көнләшеп, юҡ-бар уйлап хәлде ала. Телефонды ҡалдырыр әмәл юҡ, соҡона. Берәй кем шылтыратһа, «кем менән һөйләштең» «нимә тине» «һин уға нимәгә кәрәк булдың» тип һорашып, ҡаҡ быуынға төшә. Шофер булып эшләгәс, ниндәй генә хәлдәр булмай, эштә һуңға ҡалырға ла тура килә. Был бисә аңын-тоңон белмәй, эшкә шылтыратып, мине таптыра, етәксе менән талаша. Хәҙер шул арҡала кешегә күренергә ғәрләнәм. Ошо булдымы тормош?!

Бына әле лә телефон тынғаны юҡ. Беренсе шылтыратҡанында уҡ иҫәнлек-һаулыҡ һорашыу юҡ, йыртыла яҙып ҡысҡыра башланы:

– Хәҙер үк баланы ҡайтар! Әгәр тыңламаһаң, минең кешеләр килеп үҙеңде ҡанға батырасаҡ! Аяғыңа ла баҫа алмай, инвалид коляскаһында ултырырһың!..

– Таңһылыу, ишет мине! Балаға теймәнем. Әле үҙем эштән бушаған юҡ…

– Алдама! Һинең генә этлегең! Яҡшылыҡ менән әйткәнде тыңла! Аҙаҡ үкенерһең! Әсәйеңә лә, үҙеңә лә йәшәргә бирмәйәсәкмен! Минең менән шаярмағыҙ!

– Етәр тинем! Юғалғас, бергәләп эҙләйек. Ул да бит минең берҙән-бер балам!

– Ул һинеке түгел! Һин тапманың! Суд баланы миңә бирҙе! Ниңә генә үлмәйһең икән?! Сәсрәп киткере! Бөтә бәхетһеҙлегем һинең арҡала! Уйларға бер сәғәт ваҡыт бирәм! Аңламаһаң, минең кешеләр килеп аңлатырҙар! Ныҡ итеп аңлатырҙар! Аяғымды үберҙәй булырһың да!..

– ин мине ҡурҡытма, Таңһылыу!

– Ҡарарбыҙ әле… Мин шаярта тип уйлайһыңдыр.

Шул ғазраилдың тауышын ишетмәҫ өсөн һөйләшеүҙе өҙҙөм. Юҡ инде, барыбер тынғы бирмәй. Телефон аша бер-бер артлы ҡурҡыныс һүҙҙәр яҙа: «Ҡатын төҫө күрмәһәң ярар ине! Аяҡ-ҡулдарың тартышып, ауыҙыңа бер тамсы һыу ҙа һалырлыҡ кешең булмаһын! Минең хәсрәттәрем һиңә меңләтә әйләнеп ҡайтһын! Ләғнәт яуғыры!»

«Эшеңдән ҡыуҙыртам! Һине фаш итеп телевидениеға интервью бирәм! Мин һиңә устрою!»

«Һин ир түгел! Бисәкәй! Мин һине ҡарғайым. Үлһәң ярар ине!»

«Минең күҙ йәшем төшәсәк. Әле мине илатып, берәүҙең дә бәхетле булғанын күргән юҡ. Ҡайтар баланы. Ҡайтармаһаң, үҙеңде иртәгә аяғың менән алға өйөңдән алып сығасаҡтар. Минең кешеләр юлда. Көт…»

«Үҙеңә зыяраттан урын эҙләй тор!!!»

Шундай береһенән-береһе әшәке хәбәрҙәрҙе уҡып өлгөрөп булмай. Ҡалғанына күҙ йоморға була. Тик үлем менән ҡурҡытып әллә нимәләр яҙа бит. Был яһил бисәнең башында нимә икәнен белеп булмай. Бәлки, ысынлап, минең менән берәй нәмә эшләтергә уйлайҙыр… Юҡ, былай ғына ҡалдырырға ярамай. Полицияға барып, бөтәһен дә әйтеп ҡуйыуым яҡшыраҡ. Үҙен генә аҡыллы тип уйламаһын. Үлем менән ҡурҡытҡаны өсөн дә закон бар! Әйҙә үҙ һүҙҙәре өсөн яуап бирһен!..

Мин – бала

Тау итәгендә – атай менән әсәй тора. Ҡулға-ҡул тотошҡандар, йөҙҙәре шат, ихлас йылмаялар. Мин икеһен күптән шул килеш бергә күргәнем юҡ ине. Уларҙы ошондай ҡиәфәттә күреп, үҙемде лә сикһеҙ бәхетле тойҙом. Ә мин тау башында торам. Шатлығымдан ҡолас йәйеп уларҙың ҡаршыһына йүгерәм. Улар минең ҡаршыға йүгерә. «Балаҡайым! Ҡайҙа юғалып йөрөнөң?» – ти иламһыраған тауыш менән әсәйем. «Инде өсәүләп бергә йәшәйәсәкбеҙ», – ти атайым. Был һүҙҙәрҙе ишеткәс, мин талпынып тағы нығыраҡ сабам. Күптән көттөм бит ошо татлы минуттарҙы. Юҡ, сапмайым, ҡулдарымды йәйеп осам, шикелле. Әйтерһең дә, мин ике ҡуллы кеше түгел, ә ҡанатлы ҡош! Бына, хәҙер, хәҙер атай-әсәйемдең ҡосағында буласаҡмын! «Мин һеҙҙе яратам» тип ҡосаҡлайым тигәндә генә, ике ҡулым – ике ҡанатҡа әүерелеп, күккә остом да киттем. Нисек инде улай?! Мин ҡошҡа әйләндемме хәҙер?! Ата-әсәйем иларҙай булып, ерҙә аптырап тороп ҡалды. Уларҙың мине ҡосаҡларға тип һонолған ҡулы ҡапыл һулып төштө. Ә мин тағы бейекә осам, осам, осам…

– Малай, уян, уян… – тип һаҡ ҡына кемдер еңемдән тартҡанға уянып киттем. Күҙҙе асһам – тирә-яҡ ап-аҡ. Аҡ карауаттар, бүлмә уртаһында аҡ өҫтәл, ҡорғандар ҙа аҡ төҫтән. Мин ятҡан карауаттағы мендәр ҙә, түшәк тә аҡтан. Аҡ халат кейгән апай ҡаршымда баҫып тора ине.

– О – о – о, терелде, – тине ул, шатланғандай. – Нисек эсәгең әйләнеп сыҡмаған. Үлә яҙғансы ашап…

Бер һүҙ ҙә әйтмәй, башымды ситкә борҙом. Инде аңланым – мин дауаханала ятам. Тик бында нисек килеп эләккәнемде асыҡ ҡына хәтерләмәйем. «Скорыйҙа» китеп барғанда ныҡ итеп өшөгәнемдән берҙе уянғаным хәтерҙә. «Тиҙерәк булығыҙ! Ул күгәрә башланы!» – тип ниндәйҙер ҡатындың ҡысҡырғанын иҫләйем. Шунан тағы аңымды юғалттым. Икенсе тапҡыр ауыҙыма оҙон трубка тығып, шуның аша ниндәйҙер тоҙло һыу ҡойғандарын да иҫләйем. Трубка тамаҡты шул тиклем ҡыра, мин ауыртыуға тыпырсынам, тик ысҡына алмайым. Ике ҡулымды кемдер ныҡ итеп артҡы яҡтан ҡосаҡлап тотҡан да ебәрмәй. Тағы аңымды юғалттым.

Әле палатала ятам. Битемде, ҡулымды тотоп ҡараным. Үҙемде тоям. Тимәк, теремен. Юрғанымды ситкә алып, торорға маташтым.

– Юҡ, юҡ! Әле торорға ярамай! – тип тыйҙы апай. – Һиңә хәл йыйыр кәрәк. Башың әйләнмәйме?

– Юҡ, – тинем ишетелер-ишетелмәҫ.

Палатаға тағы бер аҡ халатлы апай килеп инде. Уныһы йәшкә олораҡ. Ҡулына папка тотҡан. Яңы ингән апай усын маңлайыма ҡуйҙы:

– Температураһы төшкән. Быныһы яҡшы.

Шунан миңә һынамсыл ҡарап ҡуйҙы.

– инең картаңды тултырыр кәрәк. Ней бер документың да үҙең менән юҡ. Йә, һөйлә – исемең, фамилияң, нисә йәш…

Был апай нимәгә төпсөнә икән? Әллә теге полиция эҙләй микән? Баҙарҙа урлашып йөрөгәнем өсөн, билдәле, башымдан һыйпап ҡуймаҫтар. Моғайын, әле хәлем яҡшырғанын ғына көтәләрҙер. Хәҙер дөрөҫөн әйтеп бирһәм, үҙемә насар эшләйәсәкмен. Әллә бөтөнләй иҫләмәгәнгә һалышырға микән? Шулай дөрөҫөрәк булыр.

– Ну, аҡыллым… тыңлайым.

– Иҫләмәйем, – тинем ҡыйыу ғына.

– Нимәне иҫләмәйең?

– Бер нәмәне лә иҫләмәйем.

– Исемеңде генә әйтә алаһыңдыр. Беҙгә артығы кәрәкмәй.

– …

– Ҡайҙа йәшәйһең һуң?

– Белмәйем. Баҙарҙа башым менән иҙәнгә ҡоланым. Шунан бер нәмә лә иҫләмәйем.

– Ата-әсәйең бармы һуң? – тип һүҙгә ҡушылды икенсеһе.

– Бар!

– Бик яҡшы! – Икеһенең дә йөҙөндә йылмайыу сағылды. – Исемдәре нисек?

– Атайым – Варис, әсәйем – Таңһылыу.

Ике апай ҙа көлөп ебәрҙе:

– Бик ҡыҙыҡ икән. Ата-әсәйеңдең исемен иҫләйһең, ә үҙеңдекен юҡ.

Тотолғанымды һиҙмәй ҙә ҡалдым. Хәҙер апайҙар алдағанымды аңланы, күрәһең. Асыуымдан ирендәремде ҡымтыным.

– Ярай, – тине олорағы. – Әлегә ятып тор. Палатанан сығып йөрөмә. Хәл йый. Медсестра дарыуҙар алып киләсәк, һин уларҙы ташлама, эс, тиҙерәк төҙәлерһең. Төшкөгә бутҡа ашарһың. Әлегә күп ашарға ярамай, үҙеңә ҡыйын булыр. Аңлашылдымы?

– Эйе, – тинем ғәйепле генә. Ике апай ҙа палатанан сығып китте. Мин палатала бер үҙем генә түгел икән, әле генә шуға иғтибар иттем. Минең йәштәге тағы өс малай ята. Һәр кеме үҙ эше менән була. Береһе китап уҡый, икенсеһе – телефонында соҡона, өсөнсөһө ҡолаҡсындар кейеп, музыка тыңлай. Улар миңә бер нәмә лә тимәгәс, һүҙ ҡушып торманым. Дөрөҫөн әйткәндә, әле уларҙың ҡайғыһы юҡ. Башымда мең төрлө уйҙар ҡайнаша. Артабан нимә эшләргә? Миңә бит нисек тә булһа атайым янына барып етер кәрәк. Әсәйем дә мине эҙләй башлағандыр. Әгәр ошондағы табиптар әсәйемә тапшырырға булһалар?! Эш улайға китһә, шәп түгел. Ҡасҡаным өсөн әсәй кәрәкте бирер…

Уйланып ята торғас, тағы йоҡлап киткәнмен. Кемдеңдер ипләп кенә еңемдән тартҡанына уянып киттем. Алдымда полиция кейемендә ағай тора! Терт итеп ҡалдым! Төрмәгә алып китергә килдеме икән?!

– Бына ошо малай була инде. Нисек килеп эләккәнен беләһегеҙ, – тип миңә ымланы табип. – Үҙенең исемен иҫләмәйем, ти. Ата-әсәһенең исемен белә. Асарбаҡ тиһәң, йолҡошҡа оҡшамаған. Өҫ-башы ҡараулы, кейеме таҙа…

– Дә-ә… – Полиция ағай карауат янындағы ултырғысҡа ултырҙы. Ҡара портфеленән ҡағыҙҙар, ручка сығарҙы ла, нимәлер яҙа башланы.

– Ҡурҡма, малай. Беҙ һиңә бер нәмә лә эшләмәйбеҙ. Киреһенсә, һиңә ярҙам итергә тырышабыҙ. Йә, һөйлә, нимә булды. Тик дөрөҫөн генә. Полиция кешеһенә алдашырға ярамай. – Был һүҙҙәрҙән ирендәрем ҡалтырап китте. Оятымдан ер тишегенә инеп китерҙәй булдым. Был ағайҙың һәр әйткән һүҙе шул тиклем ҡурҡыта. Дөрөҫөн әйтмәһәң, тағы ҡурҡынысыраҡ.

– Исемең нисек әле? – тип дауам итте ул. – Әсәйең менән атайың һине юғалтҡандарҙыр, уларға ла хәҙер ҡыйын. Бәлки, ошо ваҡытта әсәйең һине эҙләп, илап йөрөйҙөр. Атайың да үҙенә урын тапмайҙыр…

Ағай үҙәккә үтерлек итеп әйтте, түҙмәнем, илап ебәрҙем.

– Ярай, бөттө, бөттө, тыныслан! – Табип башымдан һыйпап алды. Бер аҙ тыныслана биргәс, барыһын да һөйләп бирергә булдым.

– Әйҙә яңынан башлайыҡ. Исемең нисек? – тип күҙемә ҡараны ағай.

– Ласын.

– Хәтәр исем! Ыласындар – көслө ҡоштар ул! Бейектә осалар, – тип маҡтап ҡуйҙы ул. – Фамилияң?

– Шаһиев.

– Бик шәп! Әйҙә ата-әсәйең тураһында, үҙеңә нисә йәш – һөйләп ебәр.

– Атайымдың исеме – Варис, әсәйемдеке – Таңһылыу. 10 йәштәмен.

– Бик яҡшы, Ласын. – Полиция барыһын да яҙып барҙы. – Ә ҡайҙа йәшәйең?

– Өфөлә, әсәйем менән.

– ммм. Ә атайың?

– Атайым айырым йәшәй, Сибайҙа.

– Бына нисек! Ә Белоретҡа нисек килеп эләктең?

– Атайыма китеп барам. – Ирендәр ҡалтырай, иламайым тип саҡ үҙемде тыям. – Һағындым.

– Күрерһең атайыңды, күрерһең. Борсолма. – Табип тынысландырырға тырышты.

Полиция ағай портфеленән бәләкәй фотоаппарат сығарҙы. Теге малайҙар айыу бейеткәндәй тексәйеп миңә ҡарай.

– Ҡурҡма, был фото яҡындарың өсөн кәрәк, – тип бернисә мәртәбә мине төшөрҙө. – Хәҙер бит балалар күп юғала. Фото буйынса һине әсәйең таныр ҙа килеп алыр.

Ағай фотоаппаратын кире һалды ла табип менән сығыу яғына ыңғайланы.

– Әйҙә, бөркөт балаһы, төҙәл. Тиҙҙән әсәйең һинең артыңдан килер, – тип ҡул болғаны ла сығып китте.

Полиция сығып киткәс, тынғылығымды юғалттым. Хәҙер минең менән нимә булыр икән? Моғайын, тиҙ арала әсәйемде табырҙар. Ул минең арттан килеп етер. Дөрөҫөн әйткәндә, әсәйемде лә ныҡ итеп һағындым. Мин өйҙән сығып киткәндә был тиклем бәләгә тарырмын тип көтмәгәйнем. Берәй машинаға ултырып, атайыма еңел генә барып етермен тип уйланым. Беҙҙең осрашыу нисек буласағын да күҙ алдына килтерҙем: мин ҡыңғырауҙың төймәһенә баҫам, шунан атайым ишекте аса, мине күреп, аптырап ҡала, беҙ ныҡ итеп ҡосаҡлашабыҙ. Өләсәй тәмле итеп аш бешерә. Аҙаҡ туйғансы һөйләшәбеҙ, уйнайбыҙ, алыҫ араны ҡурҡмай үтә алыуыма икеһе лә аптырайҙар, маҡтап башымдан һыйпап алалар…

Әсәйем – насар кеше түгел ул. Тик атайым менән аралашырға ҡушмай. Шуныһы иң ҡыйыны. Бер йыл элек атай менән нимәгәлер талаштылар ҙа, ул мине алып, Өфөгә күсеп китте. Атайҙы ныҡ итеп һағынғас, әсәйҙән гел уның тураһында һораша башланым. Тик атайҙың исемен ишетеү менән, әсәйҙең ҡобараһы оса, әрләшергә тотона:

– Шул әҙәм аҡтығын бүтән иҫемә төшөрмә! – ти ул, асыуланып. – Ҡәһәр һуҡҡырҙы күргем дә, ишеткем дә килмәй. Ул һиңә башҡаса атай түгел! Ишетһең ҡолағың! Йыбытҡы, хөрәсән, әсәһенең бәпәйе! Шуға кейәүгә сығып әрәм булдым. Ҡайҙан юлыма осраны икән шул мәхлүк! Мин дә иҫәр – шуға кейәүгә сығып барам бит әле. Башыма тай типте тиерһең. Бөгөн килеп, һинең өсөн генә донъяла иң һуңғы ир ҡалды тиһәләр ҙә, боролоп ҡарамаҫ инем…

Шулай итеп, әсәй оҙаҡ тыныслана алмай әрләшә бирә. Мине атай менән ҡабат күрештермәҫ өсөн дә икенсе ҡалаға күсереп алып китте. Телефоным да юҡ. «Атайың менән һөйләшкәнеңде белһәм, муйыныңды борам!» – ти. Берәй ҡырын эш эшләһәм, гел бер төрлө әрләй: «У-ух, атайыңа оҡшап! Уның бөтә этлектәре һиңә күскән! Нәҫелдәре менән хаслыҡлы бит улар!»

Уның һөйләгәндәрен тыңлап торһаң, атайҙан да насарыраҡ кеше юҡ донъяла! Ә атай ундай кеше түгел! Әсәйем уны ниңә шул тиклем күрә алмайҙыр, белмәйем.

Әгәр әсәй иртәгә артымдан килеп етһә, ҡолаҡты бороу менән генә сикләнмәҫ. Атайҙы күрер өсөн ҡасҡанымды белһә, бөтөнләй үлтерәсәк. Нимә эшләргә?

Уйлап ҡараһаң, Сибайға тиклем ярты юлды үткәнмен. Әллә артабан юлды дауам итергә инде? Тик кеҫәлә бер тин дә аҡсам юҡ. Шул саҡ ҡулымдағы елле генә сәғәткә күҙем төштө. Был электрон сәғәтте әсәйем алып биргәйне. Бик шәп нәмә ул! Көнөнә күпме аҙым үткәнемде күрһәтә, йөрәк тибешен иҫәпләй, ҡараңғыла экраны яна, уятҡысы ла бар.

– Кем һатып алырға теләй? – тип күрһәттем бүлмәләштәргә. Сәғәтте күргәс, малайҙарҙың күҙҙәре бәзләп китте. Ҡулдан ҡулға йөрөтөп ҡарап сыҡтылар. Тик үҙҙәре менән аҡсалары юҡ тинеләр. Берәүһе рюкзагына алыштырам тип ныҡышҡайны, риза булманым:

– Миңә аҡса кәрәк, – тип ҡырт киҫтем.

Гел телефонында уйнап ятҡан малай (исемен дә һорашып торманым) сәғәтте яман ныҡ оҡшатты.

– Ике йөҙ һум ғына аҡсам бар. Бүтән юҡ. Әгәр риза булһаң, алам, – тине.

Был сәғәттең хаҡын яҡшы беләм. Ул ике меңдән дә кәм түгел. Һатырғамы, һатмаҫҡамы тип оҙаҡ икеләндем.

– Ярай һуң, ал әйҙә, – тип ҡул һелтәнем, ахырҙа. Теге малай сәғәтте эләктергәс, ауыҙы ҡолағына етте. Саҡ сәғәттең эсенә инеп китмәй, ян-яғына әйләндереп ҡарай, «бына, күрегеҙ» тигәндәй бүтән малайҙар алдында күрһәтеп ала.

– Шә-ә-әп сәғәт! – тип маҡтай бүтәндәр.

– Ә һин ниңә осһоҙға һаттың ул? – тип төпсөндө китаптан айырылмаған малай.

– Кәрәк шул. Бик кәрәк, – тинем дә, артығын һөйләп торманым. Ниәтемде бүтәндәр белергә тейеш түгел…

Мин – әсәй

Икенсе көн үҙемә урын тапмайым. Йоҡо ҡайғыһы бөттө. Ҡайҙа ғына шылтыратманым, кемдәргә генә ярҙам һорап инәлмәнем. Ер упты тиерһең! Балам тураһында уйлана торғас, аҡылдан яҙыр сиккә еттем. Полицияның да аҫтын-өҫкә әйләндерҙем. Тик ятмаһындар, әйҙә эҙләһендәр, уларҙың эше шул! Юҡҡа аҡса алып ятырға тимәгән! Сәғәт, минут һайын ҡош телендәй генә булһа ла хәбәр көттөм. Тик бер ниндәй ҙә яңылыҡ юҡ. Түҙмәнем. Инде үҙем Сибайға барып, теге бирәндең алҡымынан алам тип йөрөгәндә генә телефон шылтыраны:

– еҙҙең балағыҙ табылды. Белоретта. Дауаханала ята… – тигән һүҙҙәрҙе ишеткәс, йөрәгем атылып сыға яҙҙы. Нисек инде Белоретта?! Бер тин аҡсаһыҙ! Кем ҡотортто икән?! Етмәһә, дауаханала тисе. Юҡ, мин бер нәмә лә аңламайым. Башым уйларлыҡ хәлдә түгел ине.

– Нимә булған һуң балама? Иҫәнме? – полиция хеҙмәткәренә тотлоға-тотлоға һорауҙарымды яуҙырҙым.

– Иҫән! Бер нәмә лә булмаған. Һеҙҙе көтә. – тине полиция. Күңелде аңлата алмаҫлыҡ еңеллек биләне. Йә Хоҙай! Имен генә булһын инде бәпкәм! Берҙән-берем! Йәшәүемдең мәғәнәһе. Тормошомдоң дауамы… Тиҙ генә такси ялланым да, таулы-урманлы яҡҡа һыпырттым.

…Юл буйына күҙемдән йәш кипмәне. Таксист «һеҙгә ҡыйынмы?» тип ҡат-ҡат һораны. Юҡ тигәндәй өнһөҙ генә баш ҡаҡтым. Баламды барып ҡосаҡламайынса, йөрәгем урынына ултырмаҫ инде. Ниңә генә шулай бәхетһеҙмен икән?! Кешесә йәшәйем тиһәң, берәй нәмәһе сығып ҡына тора. Юл оҙон. Юлдан да оҙонораҡ уйҙар тынғылыҡ бирмәй. Әллә нисә йыл элекке көндәргә әйләнеп ҡайтам да уфтанып ҡуям.

…Варис менән осрашыуыбыҙ көтөлмәгәнсә килеп сыҡты. Мин Өфөлә училищела бухгалтерға уҡып йөрөйөм. Бер көндө әхирәтем тыуған көнөнә саҡырҙы. Бармаҫҡа тырышып, мең төрлө сәбәп уйлап сығарып маташтым. Дөрөҫөн әйткәндә, бик теләп барыр инем, бүләк алырға кеҫәлә бер тин аҡса юҡ. Буш ҡул менән барыу оят бит! Етмәһә, диплом эше менән баш ҡатҡан. Тик әхирәтем ай-вайына ҡуйманы:

– Киләһең! Башҡа яуапты ишеткем дә килмәй! Бер ниндәй ҙә бүләк кәрәкмәй, һин үҙең бүләк! – тип ҡырт киҫте. Ахырҙа, ризалаштым. Оят булһа ла, курсташ ҡыҙҙан аҡса һорап торҙом да, магазиндан матур ғына ваза һатып алып, киттем.

Фатирға барып инһәм, байрам гөрләй. Миңә таныш булмаған ҡыҙҙар, егеттәр йыйылған. Өҫтәл туйға шикелле йәйелгән. Китте мәжлес. Төрлө көләмәстәр һөйләп көлдөрөргә яратҡан, яғымлы ғына һөйләшкән, аҡ йөҙлө, ҡуйы ҡара сәсле егет шундуҡ эргәмә килеп ултырҙы. Бейеү көйө башланһа ла, саҡырып бер булды. Өҫтәлгә ултырһам да, эргәмдән китешмәне. Үҙе автотранспорт колледжында уҡый икән. Ғаиләлә бер бөртөк малаймын, әсәйем почтала эшләй тип һөйләп алып китте. Варис менән тәүге күрешеүем шулай булды. Был егет әллә ни иҫ китерлек тә түгел, шулай ҙа әҙәплелек һаҡлап һүҙ ҡушҡан булдым.

Тыуған көн үткәндән һуң, иртәгеһе көнөнә мине эҙләп ятаҡҡа килеп еткән. Ҡулына сирень сәскәһе тотҡан бит әле! Бындай иғтибарҙы күреп өйрәнмәгәс, ебенем дә киттем. Уҡыу менән былай ҙа баш ҡатҡан ваҡытта егеттәр менән йөрөргә ваҡыт та юҡ ине. Варистың күңелен ҡыймайым тип кенә ике-өс тапҡыр паркка йөрөргә сыҡтым. Һиҙмәҫтән шулай үҙем эҫендем дә киттем. Йәйҙең матур көнөндә туй үткәрҙек!..

…Дауаханаға атылып тигәндәй барып индем. Баламды күрһәтегеҙ тип талап итһәм дә, медсестра ашыҡманы, тәүҙә бүлек мөдире менән һөйләшергә тип уның кабинетына индереп ебәрҙе.

– Шаһиев Ласын ошо бүлектә ята бит! Мин уны алырға килдем, – тинем инеү менән.

Мөдир мине күргәс, ағарып китте. Нимә әйтергә белмәй ыҡ-мыҡ итте.

– Ней бит әле… ханым, ул… Нисек шулай килеп сыҡҡандыр…

– Нимә булды?! Әйтегеҙ асыҡ ҡына. – Үҙем ҡаты ғына һөйләшергә тырышам, эстән йөрәк тулап сығып килә.

– Ул иртәнсәк кенә палатаһында ине. Аҙаҡ ҡараһаҡ…

– Йә, нимә булды?! Иҫәнме ул? Палатаһында булғас, күрһәтегеҙ! Мин улымды алам тип Өфөнән килеп еттем!

– Малайығыҙ ҡасҡан, – тине аҡ халатлы ханым, ғәйепле башын эйеп. – Тәҙрәнән сығып тайған…

– Нимә-ә-ә?! Һеҙ нимә һөйләйһегеҙ ул?! Күрһәтегеҙ баламды!

– еҙ борсолмағыҙ. Беҙ уны эҙләйбеҙ. Бәлки, ҡалаға йөрөп килергә генә сыҡҡандыр… Ундай хәлдәр булғылай.

Көсһөҙлөктән саҡ үкереп илап ебәрмәнем. Инде баламды таптым тигәндә генә юғалтыуҙан да ауыр тойғо юҡтыр. Ошо көндәрҙә эсемдә йыйылып килгән бөтә ярһыуым йырылды ла китте:

– Нисек инде ҡасты?! Минең йәнде көйҙөрмәгеҙ! Баламды хәҙер үк тапмаһағыҙ, былай ғына ҡалдырмайым! Мин һеҙҙең башығыҙҙы төрмәлә серетәсәкмен! Һеҙгә бала ғына түгел, этте лә ҡарауға тапшырырға ярамай!

– Зинһар, тынысланығыҙ. Табыласаҡ балағыҙ.

– Тынысландырмағыҙ мине! Ә һеҙ ҡайҙа ҡаранығыҙ! Хәҙер үк прокуратураға барам! Президентҡа хат яҙам! Һеҙ… беләһегеҙме кем: лжеврач! Был балалар бүлеге түгел – шарашкина контора! Шундай йүнһеҙ кешегә кем бала ғүмерен тапшырған? Нисек инде уны көпә-көндөҙ күҙҙән яҙҙырғанһығыҙ? Бында нимә – тәртип юҡмы?

– Әйҙәгеҙ ипләп һөйләшәйек… Беренсенән, беҙгә балағыҙ өйҙән килеп эләкмәне, һеҙ бит уны үҙегеҙ юғалтҡанһығыҙ. Икенсенән, беҙ уны былай ҙа ауыр хәлдән ҡотҡарҙыҡ.

– Шулайтҡан тей! Судта һөйләрһегеҙ был әкиәтегеҙҙе! – Асыуым килеп мөдирҙең өҫтәленә шапылдата һуҡтым. – Мин эште былай ғына ҡалдырмайым. Ғәфү үтенмәгеҙ ҙә! Аңлағыҙ: бала ғына бит ул! Бала-а-а! Нисек уның ғүмере менән шулай шаярырға мөмкин?

– Беҙгә эләккәндә уның хәле яман насар ине. Ярай әле…

– Етә-ә-әр! – тип бүлдерҙем мөдирҙе. – Һеҙҙең арҡала баламдың башынан бер бөртөк кенә сәсе төшһә, башығыҙҙы ашайым!

Ишекте шапылдата ябып сығып киттем.

Мин – бала

Хәлем яҡшырып алғас та, иртә менән дауахананан ҡастым. Палата беренсе ҡатта ине, бүтәндәр укол эшләтергә киткәндә, тәҙрәне астым да – һикерҙем… Сәғәтемде һатҡан аҡса Белореттан – Магнитогорск ҡалаһына барып етергә генә етте. Ярай әле Белореттан автобустар йыш йөрөй, документ та һорап тормайҙар. Автобусҡа инеп ултыраһың да шофер аҡса йыйып алғанын көтәһең. Бер сәғәтлек юл.

Тегендә табиптар хәҙер мине эҙләп бер булаларҙыр! Әй, ярай ҙа! Дөрөҫөн әйтәм, оҡшаманы миңә ул дауахана. Ауырттырып укол эшләйҙәр, тәмһеҙ дарыу бирәләр. Етмәһә, башҡа палаталағы бәләкәй балалар туҡтауһыҙ сырылдап илай. Уларҙың илауын ишетеп, күңелгә тағы ҡыйын булып китә. Бынау полицияһы ла килеп ҡотто осорҙо! Ярай, бөтәһе лә артта ҡалды. Мин әле ауыҙ йырып автобуста елдерәм! Магнитогорскиға барып етһәм, Сибайға әҙ генә юл ҡала. Артабан нисек барырға берәй яйы сығыр әле. Атайымды күрәм тигәс, күрмәй ҡалмайым!

Магнитогорскиҙа вокзал алдына килеп туҡтаныҡ. Был ҙур ғына ҡала икән. Тик ниңәлер ул миңә ҡырыҫыраҡ күренде. Башҡа ҡалалағы кеүек ялтыр төҫтәр бында ул тиклем күп түгел. Тирә-яҡты төтәтеп завод торбалары һерәйеп тора. Вокзал алдында «Даешь магнитострой!» тигән яҙыулы боронғо паровозды һәйкәл итеп ҡуйғандар.

Автобустан төшкәс, ҡайҙа барырға икән тип ян-яҡҡа ҡаранып алдым. Вокзалдың мөйөшөндәге «Касса» яҙыуын күреп, шунда индем.

– Сибайға автобус ҡасан була? – тип һораным, сиратым еткәс.

– Ике сәғәт һайын. Иң һуңғыһы – киске унда.

– Күпме тора?

– Йөҙ һум.

Буш кеҫәмде ҡапшап ҡараным да, күңел төшөп, сығып киттем. Ҡайҙан шул йөҙ һумды табырға икән? Берәй нәмә осрамаҫ микән тип тегеләй-былай йөрөй бирҙем. Ашағы ла килә. Иртәнсәк ҡасҡанда ашап тормағайным. Шул саҡ «Закусочная» тигән яҙыу күҙемә салынды. Поезд вагонына оҡшаған кафе ине ул. Танауҙы ҡытыҡлап, тәмле еҫ сыға. Ҡыуанып киттем. Үҙем дә әсәй менән кафеға ингәнем бар. Унда тәүҙә ашайһың да, аҙаҡ түләйһең. Быныһы бик һәйбәт!

Кафеға индем дә буш өҫтәл артына ултырҙым. Башҡа өҫтәлдәргә күҙ йүгерттем. Кафела гелән оло-оло ағайҙар ашана. Улар стакандарын сәкәштереп эсәләр, нимәлер һөйләп, шарҡылдашып көләләр, шапылдатып ашайҙар. Берәүһе өҫтәлдән тормайса ғына тәмәке борхолдата. Тиҙ арала эргәмә блокнот тотҡан йәш егет килеп баҫты:

– еҙ нимә ашайһығыҙ? – тине ул, йылмайым.

– Миңә берәй төрлө аш, чебурек, компот.

– Икмәй кәрәкмәйме?

– Бирегеҙ биш телем.

– Хәҙер.

Күҙ асып-йомған арала алдымда ризыҡ тулы батмус тора ине. Ғүмерҙә аш күрмәгәндәй, йыпырырға тотондом. Их, тәмле шул! Чебуректы бигерәк яратам. Ниңәлер әсәйем бешергәне барыбер ул тиклем тәмле килеп сыҡмай… Был тиклем хәйлә башҡа килгәнгә үҙемде эстән генә маҡтап алам. Малаҙис, Ласын! Үҙеңдә баш та инде! Инде Сибайға барып еткәнсе ашамаһам да була.

Тамаҡ туйҙырып алғас, урынымдан тороп, шым ғына ишеккә йүнәлдем. Тиҙерәк һыпыртыр кәрәк! Инде ишектән сыҡтым тигәндә берәү асыулы ҡысҡырҙы:

– Малай, һинең өсөн кем түләй?!

– Хәҙер инәм, – тинем дә, тайыу яғын ҡараным. Ун метр үттемме-юҡмы, оҙон буйлы ағай яғамдан эләктереп тә алды:

– ин иң аҡыллыһымы әллә? Йәшәргә ялҡыттымы? – Ҡалтыранып, яуап биреп тә өлгөрмәнем, ағай сикәмә сабып ебәрҙе. Күҙемә уттар күренде. Теге елтерәтеүен дауам итте. Бая алдыма ашамлыҡ ҡуйған егет ошо ине. – Нимә өндәшмәйһең, ҡараҡ! Әйҙәле мин һине полицияға тапшырам.

Полиция һүҙенән тағы ҡотом осто. Ҡысҡырып илап ебәрҙем. Ағайҙың ҡулынан ысҡынам тип тыпырсынып маташтым. Тик ул ныҡ итеп тотҡан, еңел генә ҡотолормон тимә.

– Ағай, ебәрегеҙ. Минең аҡсам юҡ. Атайым да, әсәйем дә юҡ, – тип йәлләтергә тырыштым.

– еҙҙең кеүек сироткаларҙы күп күрҙем. Киттек тегендә! Хәҙер хужа менән һөйләшерһең! Полицияға тапшырабыҙ!

– Ағай, зинһар, полицияға әйтмәгеҙ. Нимәне ҡушһағыҙ, шуны эшләйем.

– Шым тинем, көсөк! Тыумайынса урлаша башлағанһың! – Ярһыған ағай тағы берҙе елкәгә тондорҙо.

– Әлеү-әлеү!

– Тауышың сығамы әле?! Һиңә был ғына әҙ…

Теге кафеға ағай артҡы ишектән елтерәтеп алып индерҙе. Ҡап-ҡара йөҙлө, табаҡтай битле, һимеҙ, ҡурҡыныс ирекәй ултырғыста аҡса шутлап ултыра. Бер апай һауыт-һаба йыуа ине.

Мине эләктергән ағай ишекте япты ла арҡама ныҡ итеп һуғып ебәрҙе:

– Скотина! Тәким тотолдо!

Аҡса шутлап ултырған һимеҙ ир урынынан тормай ғына, башын күтәрҙе лә, һөҙөп ҡараны. Ҡарашы шул тиклем ҡурҡыныс, тәнем ҡалтырап китте. Һауыт йыуған апай берҙе боролоп ҡараны ла бер һүҙһеҙ эшен дауам итте. Ә теге ағай, ҙур енәйәтсе тотҡандай, мине әрләүен дауам итте:

– Әрәмтамаҡ! Әлүк баштан урлаша! Тотмаҫтар тип уйланыңмы?!

Һимеҙ ир һаман бер нәмә лә әйтмәй, үгеҙ һымаҡ ҡарай ғына.

– Кем булаң? – тине ҡалын тауышы менән русса. Әйткәне ҡыҙыҡ ҡына, руссаға оҡшамаған.

– Ла-ласын, – тинем ишетелер-ишетелмәҫ.

– Ҡайҙан?

– Өфөнән.

– Бында нимәңде юғалттың?

Нисек булған, барыһын да һөйләп бирҙем. Сибайға атайыма ҡайта алмай ошо ҡалаға килеп сығыуымды бәйнә-бәйнә һөйләнем. Ир йомшарғандай булды.

– Картуф таҙарта беләһеңме? – тип һораны ул минән.

– Эйе, – тинем, икеләнмәй. Ғүмеремдә картуф таҙартҡаным булмаһа ла, шулай тигән булдым. Әсәйемдең әрсегәнен генә күргәнем бар. Нисек эшләргә кәрәк икәнен күҙ алдына килтерәм.

– Яҡшы. Бер биҙрәне таҙартып бөтһәң, юлыңа аҡса бирермен! Роберт, за главного остаешься! – тип екерҙе ир. Ул шым ғына йөрөгән ҡараҡай апайға, мине эләктергән ағайға (исеме Роберт икән, әле генә белеп ҡалдым) төрлө эш ҡушты ла ҙур сумкаһын тотоп сығып китте.

– Бәхетең бар, – тине Роберт, алдыма бер биҙрә картуфты ҡуйып. – Насар әрсеп кенә ҡара, муйыныңды өҙәм!..

Мин – атай

Ҡулға бер эш бармай. Нимәгә генә тотонһам да, Таңһылыуҙың йән өшөткөс һүҙҙәре ҡолаҡтан китмәй. Үлтерәм, тип ҡурҡыта бит! Алиментын түләп торам, балаға хәлдән килгәнсә ярҙам итергә тырышам. Нимәгә шаша икән? Был яһилдың холҡон яҡшы беләм, унан әллә нәмә көтөргә була. Әллә үҙе баланы туғандарына йәшереп, юрамал ҡанды эсә микән? Ҡайҙа йөрөһә лә, иҫән-һау ғына булһын инде. Төнө буйына уйланып ята торғас, түҙмәнем, үҙем полицияға барырға булдым.

– Мин ғариза яҙырға килдем. Ҡатын йәшәргә бирмәй, – тинем өйөмә килеп аңлатыу алған теге иргә. – Көнө-төнө үлтертәм тип ҡурҡытып яҙа. Бына, телефонда бөтә яҙмаһы һаҡланған! Әсәйемә лә шылтыратып, хәлен ала. Мин беләм, бала бер ҡайҙа ла юғалмаған. Күп булһа, туғандарына йәшергәндер…

– Ә һеҙ үҙегеҙ эҙләп ҡаранығыҙмы?

– Мин уны ҡайҙан эҙләйем. Теге бисә «үлтерәм» тип янауынан башҡаһын белмәй… Кешесә һөйләшмәй.

Полиция ауыр көрһөнөп, башын сайҡаны ла, асыуланып өҫтәлгә йоҙроғо менән һуҡты:

– Оят! Мин һеҙҙе аҡыллы ир тип уйлағайным. Һеҙ ниндәй атай ул?! Аптырайым һеҙҙең кеүектәргә! Балағыҙ юғалған, ә һеҙ һаман ҡатын менән мөнәсәбәтте асыҡлайһығыҙ!

– Ул күптән минең ҡатын түгел. Айырылышҡанбыҙ!

– Айырылышһағыҙ ни! Ә бала бит һеҙҙеке! Ҡыл да ҡыбырлатмай тик ятаһығыҙ, шикелле…

– Юҡ, мин бала юғалғанға ышанмайым. Ул малай аҡыллы. Теләһә кем ыңғайына йөрөй торған кеше түгел. «Биш» кә генә уҡый…

– Шул тиклем туң йөрәкле булғасығыҙ, тыңлағыҙ. Бөгөн генә шундай хәбәр килде. Һеҙҙең малайығыҙҙы Белоретта күргәндәр. Ауыр хәлдә дауаханаға эләккән. Урындағы полиция шунда барып, бала менән һөйләшкән. Исем-фамилияһы, йәше тура килә.

– Кит, булмаҫ… Унда нимәшләһен?! Беҙҙең Белоретта бер танышыбыҙ юҡ.

– Ышанмаһағыҙ, ҡарағыҙ. – Полиция папкаһынан фото килтереп сығарҙы. – Ошо баланы кем тип уйлайһығыҙ?!

Фотола йөҙө ағарған, күҙҙәре төпкә батҡан Ласынды күргәс, йөрәгем жыу итеп ҡалды. Бығаса ышанмай инем. Тимәк, хәлдәр шәптән түгел. Башта мең төрлө уй ҡайнай башланы.

– Ниңә шымып ҡалдығыҙ? Һеҙҙең баламы?! – Полицияның киҫкен һорауы уйҙарымды бүлде.

– Шу-ул… Мин хәҙер үк артынан барам, алып ҡайтам…

– Мин һеҙгә барыһын да һөйләп бөтмәнем. Беҙҙең коллега малайҙы фотоға төшөрөп, һорау алып өлгөргән. Иртәгеһенә таң менән улығыҙ дауахананан ҡасҡан.

– Нисек инде? Ҡайҙа ҡасһын? – Аяҡ аҫтында ер убылғандай булды. Минең берҙән-бер ғәзизем бит ул! Унһыҙ йәшәүемдең мәғәнәһе юҡ.

– Әллә инде? Уныһын яҙып ҡалдырмаған! Әлбиттә, аҡсаһыҙ ҡайҙа барһын! Шул тирәнән йөҙ километр диаметрҙа алыҫҡа китә алмаҫ. Бөтә полиция бүлектәре лә аяҡҡа баҫтырылған. Фотоһы таратылған. Бөтәһе лә эҙләй.

– Уй Аллам… – Уның һүҙенән күҙ алдарым ҡараңғыланып китте. – Табылһа ғына ярар ине. Миңә хәҙер нимә эшләргә?

– Әсәһе менән һөйләш! Уртаҡ һүҙгә килегеҙ! Һеҙ был осраҡта үҙ-ара талашырға тейеш түгел, берләшеп, балағыҙҙы эҙләшергә тейешһегеҙ.

– Уныһы шулай ҙа бит. Әммә уның менән аңлашыу мөмкин түгел. Ул бит мине ғәйепләй. Үлтерәм тип янай!

– Тағы шул уҡ балыҡ башы! – Полиция урынынан һикереп торҙо. – Аптыратаһығыҙ бит! Икегеҙгә берләшергә тура килә инде! Бала хаҡына…

– Аңланым! Хәлемдән килгәнсә тырышырмын, – тинем. – Шуныһы аптырата, Белоретҡа нисек барып сыҡты икән?..

– Әллә инде! Белгегеҙ килһә, хәҙер балалар өйҙән күп ҡаса. Өйҙә тыныс булмағанға балалар үҙҙәрен артыҡ тоя. Ситтән яҡлау, аңлау эҙләй. Һәр хәлдә, яҡшы тормоштан берәү ҙә ҡасмай… Ир менән ҡатын үҙен уйлап, айырылыша, мөлкәт бүлергә, үҙ-ара талашырға тотона, ә бала күңелен иҫәпкә алыу юҡ.

Мин – бала

Көнө буйына картуф таҙарттым. Ҡулым сөйәлләнеп, ҡанап бөттө. Нисек кенә тырышһам да, матур килеп сыҡмай. Йә картуф яртылаш ҡырҡыла, йә күҙҙәре ҡала, йә ҡабығы ҡалын килеп сыға. Етмәһә, Роберт туҡтауһыҙ эргәмә килә лә аҡырырға тотона:

– Нимәшләйһең ул? Юрамал ҡыланаһыңмы?! – Һауыттан яңы ғына мин таҙартҡан картуфты ала, танауыма төртә. – Кеше шулайтып картуф таҙартамы?! Ҡабығың ҡалын! Һинең яртыһы әрәмгә сыға!

Инде ҡабығы йоҡараҡ килеп сыҡһын тип тырышһам, яй таҙарта башлайым. Роберт тағы яратмай:

– Нимә мыштырлайһың ул?! Беҙгә ашҡа картуф кәрәк! Һин таңға тиклем ултырырға уйлайһыңмы?! – Шунан йәне көйөп үҙе әрсергә тотона. Бер картуфты әрсеп бөткәс, йән көсөнә уны алдымдағы алдырға шапылдатҡансы бәрә. Унан һыу өҫтөмә сәсрәп китә. – Бына шулай эшләр кәрәк, күрҙеңме, мәсекәй! Был һиңә әҙерҙе урлап ашау түгел!

Ҙур эш башҡарғандай Роберт тегеләй-былай йөрөй ҙә тағы аш бүлмәһенә уфылдап килеп инә. Уның һөмһөҙ йөҙөнә ҡарамаҫ өсөн генә башымды эйәм дә үҙ эшем менән булам. Кинәт елкәмде яндырып ебәрҙе. Утлы тимер менән баҫҡандай тойолдо. Ауыртыныуға түҙә алмай ҡысҡырып ебәрҙем.

– Ха – ха – хаааа! – Роберт бысҡы кеүек ыржайып торған тештәрен күрһәтеп, шарҡылдап көлдө. – Уяндыңмы, ташбаҡа! – Нимә булды икән тиһәм, Роберт ҡайнар аш болғаған эҫе ҡалаҡты елкәмә баҫҡан.

Бешкән ер әсе иттереп һыҙлай башланы. Үҙемә урын тапмайым. Һыуыҡ һыу менән дә һөртөп ҡарайым, ҡысытҡас, тырнап та ҡараным, барыбер хәлем еңеләймәй. Ҡайҙан ғына килеп эләктем ошо енле урынға! Теге шымыҡай апай ҙа, исмаһам, мине яҡлашмай. Бер нәмә лә күрмәгәндәй, өҫтәлдәр торған бүлмәгә сыға ла китә. Һөйләшмәй ҙә. Әллә телһеҙ инде. Эсемдән генә атайым менән әсәйемә лә асыуланам. Бергә йәшәһәләр, былайтып ыҙалап йөрөмәҫ инем.

Кискә ҡарай картуфты көс-хәлгә таҙартып бөттөм. Ҡул һыҙлай, гел бөксәйеп ултырып, арҡам да ауырта. Етмәһә, бешкән елкәм тынғы бирмәй, әсетә һаман.

– Әрсеп бөттөм! – тинем Робертҡа.

Теге таҫрайып, берсә биҙрәгә, берсә миңә ҡарап торҙо ла эйелеп ҡабыҡты алды:

– Бездарь! Таҙартмаһаң, яҡшыраҡ булыр ине! Күпме картуфты әрәм иттең!

– Ағай, һеҙ әйткәнсә эшләргә тырыштым, – тинем ҡурҡып ҡына.

– Нимә юҡты һөйләйһең! Мин әйткәнсә эшләһәң, шулай килеп сығамы?! Йүнһеҙ! – Күҙҙәре аларып, һыулы ҡабыҡты битемә бәреп ебәрҙе. – Ашаған аштың да хаҡын ҡайтарманың! Хәҙер хужа килһен әле!..

– Зинһар, ебәрегеҙ. Автобусҡа өлгөрөр кәрәк.

– Нимә-ә? Автобус?! Хәҙер, көтөп тор… Бер биҙрә картуфты әрәм иттең! Штраф һиңә! Шуның хаҡын ҡайтармайынса тороп, һиңә юл бикле! Өйрәтермен мин һине эшкә!..

* * *

Кис етте. Һауыт-һаба йыуып йөрөгән шымыҡай апай ҡайтып китте. Ә һимеҙ ағай тәким килмәне. Бар өмөтөм унда ғына ине. Ул бит миңә эшем өсөн аҡса ла бирәм тине. Ә был Роберт тигәне бигерәк яуыз булып сыҡты. Әйтерһең, мин уның ҡоло. Әллә эсендәге булған бөтә үсен миңә сығара инде?! Шул саҡ Роберттың телефоны шылтыраны. Ул һөйләгән кешене иғтибарлап ҡына тыңлап торҙо ла, «ярай, ярай» тип телефонын һалды. Шунан ул миңә асыулы ҡарап, етди төҫ менән:

– Бөгөн хужа килмәйәсәк, – тине. Был хәбәрҙән бөтөнләй ҡыйын булып китте. – Бер төнгә миндә ҡалып торорға ҡушты.

– Нисек инде улай? Ул бит аҡса бирәм тине… Миңә ҡайтырға кәрәк.

– Приказ не обсуждается! Иртәгә үҙең хужа менән һөйләшерһең…

Минән бигүк күпкә өлкән булмаған ағайҙың (Робертҡа ун һигеҙ йәштәр самаһы) ҡаты күңеленә иҫем китте. Ахырҙа түҙмәй һорап ҡуйҙым:

– Ағай, ниңә шул тиклем уҫалһың ул?

– ин әле уҫал кешеләрҙе күргәнең юҡ! Теләйһеңме, теләмәйһеңме, тормош үҙе беҙҙе бүре итә. Мин бына ошо кафела ҡоторғандан эшләп йөрөй тип уйлайһыңмы?! Әсәйем бер үҙе, ауырый. Ҡусты-һеңлеләрем күп, уларҙы ҡарар кәрәк. Бөтә хәстәр минең елкәлә. Шул арҡала йүнләп уҡып та булманы. Ярай әле ошо кафеға килеп эләктем: хужам, эшкә яҡын булһын тип, бүлмә лә табып бирҙе… Был кафела эшләүгә өйрәндем инде. Хәҙер үҙем хужаның уң ҡулымын.

Кешеләр был ваҡытта ҡайтып бөткәйне. Залда берәү ҙә юҡ. Роберт тиҙ генә ҡалған аштарҙы һыуытҡысҡа ҡуйҙы ла, үҙенең пакетын тултырып, сығыу яғына әйҙүкләне. Үҙе уҫал итеп ҡарай. Әйтерһең, мин уға берәй яуызлыҡ эшләгәнмен. Ишекте ике йоҙаҡҡа һөйләнә-һөйләнә бикләне:

– Шул ғына ҡалмағайны. Хәҙер ошо бер эшкә ярамаған маңҡаны эйәртеп йөрөргә…

Мин бер нәмә лә өндәшмәнем. Шым барыуым хәйерлерәк. Башымда бер генә уй – тиҙерәк ҡасыу! Уңайлы мәле килеп сыҡһын ғына! Уйымды аңлағандай, Роберт минең эргәмдән генә килә, үҙе бер тотам да артта ла ҡалмай, алға ла сыҡмай.

– Ҡасам тип уйлама ла! Барыбер тотам! Үҙеңә генә насар эшләйһең! – тип екеренде.

Вокзал алдындағы тағы теге иҫке паровозды үттек. Киң урам аша сыҡтыҡ та, бейек йорттар араһына инеп киттек. Күп тә үтмәнек, һарғайып бөткән иҫке йорт алдына барып сыҡтыҡ. Күрәһең, был ике ҡатлы йорт бик күптән төҙөлгән. Урамды йәмһеҙләп, тирә-яҡтың ҡотон ебәреп торғандай. Әллә ниндәй алама еҫ һеңеп бөткән, ҡараңғы подъездға ингәс, күңелде шом биләп алды. Кемдәрҙеңдер яман итеп һүгенгәне, ҡысҡырышҡандары ишетелде. Уф-ф, күрәһеләрем бар икән! Ниңә генә ҡасып киттем икән өйҙән! Инде ошонан да имен-аман ҡотолһам, бүтән былай итеп йөрөмәм тип эстән генә ант иттем. Оҙон коридор буйына бер-бер артлы бүлмәләр теҙелеп киткән. Ҡараңғыла эләгә-һөрләгә тигәндәй атлай биргәс, коридор осондағы бүлмәгә барып төртөлдөк. Роберт ҙур ағас ишекте шығырҙатып асты.

Кескәй генә бүлмәләге тәртипһеҙлекте күреп иҫем китте. Түңәрәк өҫтәлдә йыуылмаған һауыт-һаба тулып ята. Ҡатҡан икмәк һыныҡтары, буш шешәләр, шунда уҡ тәмәке төпсөктәре, табалағы күгәргән макарон… Бүлмәлә шайтан туйы үткән тиерһең. Бысраҡ кейемдәр тулышып ята, тимер карауатта – ипләнмәгән түшәк. Шул тиклем ауыр еҫ тамаҡҡа килеп ултырҙы. Уҡшығанымды һиҙмәй ҙә ҡалдым. Минең шаңҡығанымды күреп, бүлмә хужаһы оҡшатманы, ахырыһы:

– Нимә, аңшайып тораң! Үт! – тине ҡаты тауыш менән. Ахырҙа, ҡурҡа-ҡурҡа ғына карауаттың ситенә ултырҙым.

Тиҙ арала бүлмәгә дүрт егет килеп тулды. Һәр кеме шешә тотҡан. Күрәһең, улар бында йыш килә. Үҙҙәрен өйөндә кеүек хис итеп, өҫтәл артына барып ултырҙылар. Ә минең үлтереп йоҡом килә, шул тиклем арығанмын. Карауат ситендә йоҡомһорап ултырғанымды күреп, Роберт иҙәнгә кейеҙләнеп бөткән юрғанын ырғытты ла:

– Мә, йоҡла! Иртәгә һине күп эштәр көтә, – тине.

– Ҡустың да эсәлер ул?! – тип миңә ҡарап йылмайҙы ҡунаҡтарҙың берәүһе.

– Ҡустым түгел ул. Подсобнигым була, – тип хахылданы Роберт. Тегеләр шар ҙа шор килеп байрам итергә тотондо. Ни тиклем арыһам да, бындай тауышҡа йоҡлай алмай аҙапландым. Инде эсеп бөтөп хушлашырҙар икән тиһәм, берәүһе сығып китте лә гитара тотоп килеп инде. Шунан күмәкләшеп аҡырып йырлай башланылар. Йырлай тип әйтеүе артыҡ инде. Бер-береһен ишетмәй ҡысҡыралар, гитараны ыҙалаталар ғына! Ул ғына етмәгән, берәүһе килеп ҡулымдан тартты:

– Әйҙә йырлап күрһәт! – ти, иҫе лә китмәй.

– Мин йырлай белмәйем, – тинем, асыу килеп.

– Йырлай белмәһән, бейеп күрһәт!

– Етәр инде, ағайҙар, минең йоҡом килә…

Әгәр ҙә араларынан айығыраҡ бер ағай туҡтатмаһа, тегеләрҙең былай итеп ҡыланыуы нимә менән бөтөүен белмәйем, «Теймәгеҙ балаға! Йоҡлаһын!»– тип ҡырт киҫте ул. Башҡалар ҡабат миңә бәйләнмәне.

…Ҡыуанысымдың сиге юҡ! Мине күрергә тип атайым Өфөгә килеп еткән! Тышҡа уйнарға сыҡһам, йорт алдында, ауыҙы йырылып мине көтөп тора. Ул да шул күрешеүгә ҡыуана. Мине ҡосаҡлайым тип ҡоласын киң итеп йәйгән. Ә әсәй йылмайып ситтән ҡарап тора. «Атай!» – тип мин уға ташландым. Инде килеп атайымды ҡосаҡлайым тигәндә генә, ҙур ҡоштар мине эләктереп алдылар ҙа үҙҙәре менән бейеккә күтәреп алып киттеләр… Бер аҙҙан үҙемдең дә ҡулдарым ҡанатҡа әүерелде! Улар менән бергә болоттар яғына осам, осам! Шундай рәхәт, еңел! Бер кем дә һиңә теймәй ҙә…

– То-о-ор, йоҡо сүлмәге! – тип кемдер аяғыма типте. Уянып китһәм, сәсе-башы туҙған, йөҙө шешенгән төшөмдө бүлдереүсе Роберт тора. – Эшкә һуңлатаң хәҙер! Әйҙә, йәһәтерәк бул!.. Былай ҙа баш емерелеп бара, хужанан әрләтәң инде!

Мин – әсәй

Баланы тапмайынса кире Өфөгә ҡайтаһым юҡ! Көнөм полиция бүлегендә үтте. Белорет ҡалаһын аҫтын-өҫкә әйләндерҙек: полиция ла сабауылдай, йәштәр ҙә эҙләргә ярҙам итә. Һәр бағана һайын тиерлек Ласындың фотоһы тора. Күрше ауылдарға, ҡалаларға фотоһы менән хәбәр таралды.

Йә Раббым! Улым иҫән-һау ғына булһын. Тәүҙә өйҙән ҡасҡанына шул тиклем асыуым килһә лә, хәҙер барыһын да ғәфү иттем. Табылһын ғына! Үҙем дә ҡыҙыу шул… Балам атаһын яман ярата бит ул! Йә, мин иҫәр баш! Анау көндә шул тиклем ҡиммәтле телефонын тот та яр! Атаһын һағынып һөйләгәнен һиҙмәнем түгел, һиҙҙем. Тик үҙемдең ғорурлығым аша уҙып, аралашыуға юл ҡуя алманым. Иремә, ҡәйнәмә булған бөтә нәфрәтемде, үсемде Ласыныма төшөрҙөм. Айырылғандан һуң аҡсаһыҙлыҡ әллә мине шулай ҡаты бәғерле итте?! Айырылам тип әйтеүе генә анһат! Һине ят ҡалала кем көтөп торһон? Аҡсаң булмаһа, туғандарыңа ла кәрәк түгелһең. Шул кеше фатирына түләп йәшәгәнгә бөтә һаулығым ҡаҡшаны…

Дөрөҫ эшләмәгәнмендер, бәлки. Ҡай саҡ үҙемде-үҙем аңламайым. Ниңә шулай ярһыумын икән?! Ҡыҙыу саҡта бөтә нәмәне пыран-зыран туҙҙырып ташлайым да, аҙаҡ ҡына уйлана башлайым. Бар бит шундай ике йөҙлө әртис ҡатындар: эстән ағыуы сәсрәп торһа ла, шуны йәшереп, нәҙек ирендәрен ҡабартып, йылмайған булып, йәшәй бирәләр. Хәйләкәрлеге арҡаһында яйлап ҡына үҙенекен һүҙ итәләр. Ирен ҡәйнәһенә ҡаршы ҡоторталар. Аҙаҡ күберәк бала таба ла, иренең елкәһенә менеп ултыралар. Өйҙә ханбикә була ла ҡуялар! Ниңә мин дә шулай түгел икән?..

Күп уйланым… Малайҙың да атаһы тип ынтылып тороуы юҡтан түгелдер бит. Бер яҡтан ҡараһаң, Варис та насар ир түгел. Йәшәгәндә, матур мәлдәребеҙ ҙә булды. Эшләй, аҡсаһын таба. Эсеп-туҙып йөрөмәй. Тик шул әсәһенең һүҙенән сыға алмауына йәнем көйә. Шул ҡарсыҡ булмаһа, бәлки, һин дә мин йәшәп ятыр инек! Әллә, бөтә мин-минлегемде ташлап, бала хаҡына ҡабат бергә булырға микән? Тик бер шарт менән генә: ҡәйнәм өйөндә түгел!

Мин – бала

Беҙ кафеға килеп ингәндә, теге апай алъяпҡысын тағып, эшләп йөрөй ине. Баҡтиһәң, ул ошо ҡала эргәһендәге бер ауылда йәшәй икән. Шунан килеп эшләп йөрөй. Уның төп бурысы – һауыт-һаба йыуыу, аш әҙерләү, кеше ашағандан һуң өҫтәлде һөртөү. Уның холҡо шулай икән: кешеләр менән аралашып бармай, үҙе беренсе булып һүҙ башламай, берәй һорау бирһәң, «эйе», «юҡ» тип кенә яуаплай. Кеше башын асып ҡарап булмай бит инде, бәлки, был апай берәй тетрәнеү кисергәндер. Кем белһен… Ә Роберт – хужаның уң ҡулы. Аҡса иҫәпләүҙе, ашарға килгән кешеләр менән аралашыуҙы, заказ ҡабул итеүҙе һәм башҡа ойоштороу эштәрен үҙ өҫтөнә алған. Теге йыуан хужа юҡ саҡта – был егет батша! Бына бөгөн дә, кисәге ҡалған аштан әҙ-мәҙ ҡапҡылап алғас та, Роберт алдыма бер биҙрә картуф ултыртты.

– Төшкә тиклем өлгөрт! Хужа шул ваҡытта килә. Һинең менән иҫәпләшер ҙә эҙең булмаһын! – тине ул.

Мин ҡаршылашмай эшкә тотондом. Бөгөн картуф таҙартыу яҡшыраҡ килеп сыға. Робертты асыуландырмайым тип, ҡабығын йоҡараҡ итеп әрсергә тырышам. Кисә минут һайын минән мыҫҡыл иткән егеттең бөгөн хәле хөртөрәк күренә. Күрәһең, кисен һыра эсеүе үҙенекен итә. Артыҡ шашырға ла көсө юҡ һымаҡ, бер туҡтауһыҙ һыу эсә лә, башын тотоп, ял итергә ултыра.

Ә кешеләр кафеға инә лә инә. Кисәгенән ҡарағандан күберәк хатта. Быға Роберттың асыуы килә:

– Юрамал итәләр әллә ней?! Минең хәл юҡ саҡты көткәндәр тиерһең! – тип һуҡрана-һуҡрана залға сығып китә. Шунан ярһып килеп инә лә апайға ҡысҡырып ебәрә:

– Бар, шешәләрҙе йыйып ал! Уларға әйтә-әйтә тауышым бөттө. Күрәһең бит шуларҙың үҙ шешәләре менән ингәнен, бер һүҙ ҙә әйтмәйһең. Эске ояһына әйләндерҙеләр кафены. Һәр кеме үҙе менән араҡы тота ла килә. Бардак! – Теге апай шым ғына залға сыға ла шешәләрҙе йыя башлай. Шунан тағы үҙ эшенә тотона. Роберт тегеләй-былай йөрөй ҙә тағы апайға екеренә башлай:

– Мин һиңә стакандарҙы матурлап йыуырға ҡуштым. Ә һинеке майлы! Кешеләр әрләшә. Тағы берҙе шундай хәл ҡабатланһа, хужаға еткерәм, штраф сәпәй һиңә!.. – ти, аҡырып. Теге апай аҫтыртын ғына йылмая ла үҙ эше менән була.

– Апай, ә ниңә ул һеҙгә ҡысҡыра? Һеҙ бит унан олораҡ! – тинем уға, икебеҙ генә ҡалғанда.

– Әллә… – Апайҙың бар һүҙе шул булды.

– Хужағыҙ бөгөн килер ул? Миңә нисек тә булһа ҡайтыр кәрәк.

– М-м-м.

– Атайым көтә. Юғалтҡан инде, моғайын…

– Ә-ә-ә…

Әле генә шуға иғтибар иттем – был ҡатын саҡ ҡына иҫәрерәк, шикелле. Бигерәк сәйер күренә. Әгәр үҙ аҡылында булһа, бындай кәмһенеүҙәргә түҙеп, башын да күтәрмәй, эшләп йөрөмәҫ ине.

Төш ваҡыты ла үтеп китте. Картуфымды ла әрсеп бөттөм. Ә теге хужа тигәндәре һаман юҡ та юҡ.

Зал менән аш әҙерләгән бүлмә араһында йүгерә торғас, Роберттың хәле бөттө, шикелле. Уфылдап килеп инде лә, өс ултырғысты йәнәш ҡуйып, һуҙылып ятты.

– Бар, подсобник, өҫтәлдәрҙе һөртөп сыҡ. Мин ял итеп алайым…

Еүеш сепрәк алдым да, залға сыҡтым. Кешеләр кәмегәйне. Бер өҫтәл артында ике ир нимәлер хаҡында бәхәсләшә-бәхәсләшә байрам итә. Сәкәштерәләр ҙә шарҡылдап эсеп ебәрәләр. Уйлап ҡараһаң, беҙҙең кафела әсе-сөсө һатмайҙар. Шулай ҙа һәр сыҡҡан кешенән һуң буш шешә тороп ҡала. Күрәһең, эсер өсөн генә бында ирҙәр инәләрҙер. Кисәге бындай күренешкә Роберттың бер ҙә асыуы килмәй ине, бөгөн ана ҡалай туҙына. Был турала уйланып, шым ғына өҫтәлдәрҙе йыйыштырырға тотондом.

Кинәт бер өҫтәл уртаһында ҡап-ҡара кошелекты күреп ҡалдым! Кемдер онотоп ҡалдырған. Эсен асып ҡараһам – ҡағыҙ аҡсалар. Ҡалтыранып, табышымды ҡайҙа итергә белә алмай ҡаушап ҡалдым. Башыма мең төрлө уй йүгерҙе. Әллә ошо кошелекты алып ҡасырға инде?! Сибайға ғына түгел, әллә ниндәй ҡалаға барып етергә була! Берәү ҙә күрмәҫ, берәү ҙә тапмаҫ… Күптән эҙләгән аҡсалар үҙе килеп инде түгелме? Ҡасырға! Тиҙерәк ҡасырға кәрәк!..

Юҡ, былай ярамай. Былай ҙа алдашыуҙарым арҡаһында әллә ниндәй бәләләргә тарыным. Ә хәҙер көпә-көндөҙ урлашып йөрөһәм?! Ят кешенекен һорамай алыу – урлашыу бит! Өләсәйем дә, атайым да, мәктәптә лә урлашырға ярамай тип өйрәттеләр. Кешенекен тейеү – оятһыҙҙар эше. Икенсенән, яман эш барыбер беленәсәк. Аҙаҡ атайым был турала белеп ҡалһа, ныҡ асыуы килер. Яратҡан улым уғры булып сыҡты тип, минең өсөн ҡыҙарып йөрөһөнмө?!

– Нимә мыштырҙайһың унда?! Шәберәк бул! – бойорған тауышҡа боролоп ҡараһам, Роберт тора. Ҡулымдан сепрәкте тартып алды ла шуның менән һуғырға тип киҙәнде. Шул саҡ ҡулымдағы кошелекты күреп, туҡтап ҡалды. – Ҡайҙа күрһәт әле, нимә ул?! Кемдекен сәлдерҙең?

– Өҫтәлдә ята ине, – тинем ҡалтыранып.

– Бир бында! – Йән көсөнә ҡулымдан кошелекты тартып алды ла аш бүлмәһенә йүгереп инеп китте. Мин уның артынан ашыҡтым.

Роберт кошелекты асып, эсен тикшерергә тотондо:

– О-о-о, байлыҡ! Хәтәр ҙә ул! Яңы кейем алам! – ти, ауыҙы йырылып.

– Ул һинеке түгел – кире ҡайтарыр кәрәк!

– Нимә-ә-ә?! Аҡыл өйрәтергә булдыңмы, маңҡа?! – Йоҙроҡтарын төйнәп, Роберт эргәмә килеп баҫты. Һуғып осорор икән тип ҡурҡһам да, белдермәҫкә тырышам. – Тамағың туйғас, кеше булдыңмы, ә?! Был кошелек – минеке! Әйттем – бөттө!

– Шулай ҙа кешенең әйберенә тейеү – оят.

– Ауыҙыңды яп, хәстрүш! Һин бер нәмә лә күрмәнең. Өнөң сыҡмаһын! Әгәр берәй кемгә һөйләһәң – муйыныңды өҙәм! Юҡ менән булғансы, ана, иҙәнде йыу!..

Исмаһам, хужаһы ла килеп етмәй. Тиҙерәк эшләгән аҡсамды алыр ҙа һыпыртыр инем. Аҡсаһыҙ ҙа китер инем бынан, тик Роберт ебәрмәй. Бына хәҙер залда иҙән йыуҙырта. Үҙе нисек йыуғанымды эре генә ҡарап тора. Хәлемдән килһә, был йылан ояһында бер минут та тормаҫ инем.

Күп тә үтмәне, кафеға урта йәштәрҙәге ағай атылып килеп инде. Борсолоуы йөҙөнә сыҡҡан. Залдағы өҫтәлдең аҫтын, тирә-яғын ҡарап сыҡты. Эҙләгәнен тапмағас, Робертҡа өндәште. Үҙем өҫтәлдәр араһында сүкәйеп иҙән йыуып йөрөгәс, бәлки, мине аңғармағандыр ҙа.

– Баяғы һеҙҙә ултырып алғайныҡ. Өҫтәлдә кошелегым ятып ҡалған, – тине ир Робертҡа. – Шуның артынан килдем.

– Әллә. Бында бер нәмә лә күренмәне.

– Нисек инде күренмәне?! – Ир асыуланып китте. – Ошонда ғына ҡалдырҙым. Мин иҫәр түгел бит! Күп тә эсмәнем.

Роберттың күрәләтә алдашыуына иҫем китте. Ҡаушамай ҙа, ҡыҙармай ҙа үҙенекен һөйләй:

– Башҡа ерҙә эҙләп ҡарағыҙ. Беҙ эскән кешенең әйбере өсөн яуап бирмәйбеҙ…

Ир туҙынып китте:

– Унда минең бер айлыҡ аҡсам! Балаларым өйҙә дүрт күҙ менән көтөп ултыра… Әгәр кешесә ҡайтармаһағыҙ, үҙегеҙгә үпкәләгеҙ!

Ағай йәл булып китте. Уның ошондай хәлгә тарыуына үҙемде ғәйепле итеп тойҙом. Әгәр шунда өҫтәлдән кошелекты алмаһам, бәлки, берәү ҙә күрмәҫ ине. Кире боролоп инһә, табыр ине. Ә бит Роберт кошелекты минең ҡулдан алды. Ғәйеп миндә булғас, шымып ҡалырға тейеш түгелмен. Аҙаҡ нимә булһа ла булһын!

– Ағай, һеҙҙең кошелек ҡара төҫтә ине бит? – тип сепрәгемде иҫәнгә ташланым да уның янына килдем. Бындай ҡыланышымды күреп, Роберттың йөҙө йәмрәйҙе, йоҙроҡтары төйнәлде.

– Эйе, ҡара ине! – Ағайҙың, әйберен тапҡандай, йөҙө яҡтырып китте.

– ин нимә буталып йөрөйһөң?! Бар аш бүлмәһенә! – Роберт йоҙроғон киҫәтеп, уҫал итеп миңә ҡарап ҡуйҙы.

– Туҡта, ниңә ҡурҡытаһың һин малайҙы?! Йә, әйтеп бөтөрһөн… – тине ағай.

– Ул бер нәмә лә белмәй! Алдаша! Бар, тай бынан!

Мин ике ут араһында тороп ҡалдым. Берсә Роберт мине «күҙемдән юғал» тип терһәге менән төртә, берсә теге ир яҡлашып, үҙе менән ышыҡлай. Мин ике ҡапҡа араһында тибелгән туп һымаҡ тоям үҙемде.

– еҙҙең кошелекты ул алды! – тинем яҡлаусым барлығын тойоп.

– Алдашма, онҡот!

– Етәр, мин һеҙгә бала-саға түгел! – Ир ҡалын тауышы менән ҡысҡырып ебәрҙе. – Үҙең ҡайтараһыңмы аҡсаны, әллә полиция саҡыртырғамы?!

Робертҡа, нисек кенә ауыр булмаһын, кошелекты сығарып биреүҙән башҡа сара ҡалманы.

– Ну, шестерка! Үҙеңә үпкәлә! – тип теш араһынан ыҫылданы миңә Роберт.

Ағай кошелегын алғас, эсендәге аҡсаларын һанарға тотондо. Бөтәһе лә теүәл икәнен күргәс, ҡыуанып китте. Шатлығынан биш йөҙ һумлыҡты сығарҙы ла миңә һуҙҙы:

– Ысын ир икәнһең! Мә, быныһы һиңә!.. – Ағай ҡулымды ҡыҫты ла, ҡат-ҡат рәхмәт әйтеп, сығыу яғына ыңғайланы.

– Ағай, көтөп тороғоҙ әле, – тип туҡтаттым уны. Беләм, бында хәҙер миңә ҡалырға ярамай. Роберттан әллә нимәне көтөргә була. Кеҫәмдә аҡса ятҡас, хужаны көтөүҙең дә кәрәге юҡ.

– Эйе, тыңлайым. Әйтер һүҙең бармы?

– Мин һеҙҙең менән эйәреп сығайым әле.

– Әйҙә һуң!

Ярай әле аҡсаға ҡыуанып, ауыҙ асып тороп ҡалманым. Әгәр кафела ҡалһам, бөттө баш. Яҡлаған кешем бар саҡта ҡасып ҡотолоу хәйерлерәк. Хәлдең нимәлә икәнен һөйләп тормайынса, ҡотҡарыусымдың кейеменә талпан шикелле йәбешеп алдым. Башҡаса мөмкин дә түгел ине. Роберт сығырға ирек бирмәй. «Ҡал тинем! Ҡайҙа ҡастың? Хужанан эләгәсәк!» – тип оло кеше алдында йоҙроғо менән һелтәнеп маташа. Көскә сығып ҡотолдом. Уф-ф-ф… Хоҙай бар икән!

Мин – атай

Таңһылыу шылтыратты! Тағы аҡыра башлар икән тип теләр-теләмәҫ кенә телефонды алдым. Ҡатын һаулыҡ һорашып та торманы, үкһеп илап ебәрҙе. Бер һүҙ ҙә әйтә алмай, һығылып илай ғына. Минең дә йөрәк жыу итеп ҡалды. Берәй ҡурҡыныс хәбәр әйтергә уйлайҙыр тип, күңелгә шом төштө.

– Нимә булды һуң? Йә, әйтә һал?! – тип ҡат —ҡат һораным. Таңһылыу тыныслана алмай өҙә-йолҡа, һулҡылдап бер нисә һүҙҙе көскә әйтә алды:

– Минең башҡа хәлем ҡалманы!

– Тыныслан! Миңә еңел тип уйлайһыңмы?! Бөтәһе лә эҙләй, мин дә тик ятмайым…

– Балаға берәй нәмә булһа, мин йәшәмәйәсәкмен!

– Етәр! Насарға юрама! Табылыр, ҡайҙа барһын. Һинең ҡотороноуың бына нимәгә килтерҙе! Гелән юҡ-барҙан ғауға сығарҙың, Таңһылыу. Хәҙер икебеҙ ҙә утта янабыҙ! Әсәйем бит әллә күпме тылҡып килде. Һин айырылам тигән көндә лә нимә тип әйтте, иҫләйһеңме?! «Ир менән ҡатын айырылышҡанда, иң бәхетһеҙ кеше – бала!» Дөрөҫ әйткән бит!

– Ярай, етәр Варис. Миңә былай ҙа еңел түгел. Һиндә лә, миндә лә ғәйеп бар. Был турала һуңыраҡ һөйләшербеҙ. Әйтәһе һүҙем бар. Мин әле Белоретта. Көнө буйына баланы эҙләйбеҙ. Тапманыҡ. Кисә Магнитогорск вокзалы эргәһендә Ласынға оҡшаған малайҙы күргәндәр. Әйҙә Магнитогорскиҙа күрешәйек, – тине һулҡылдай-һулҡылдай.

– Ярай! Хәҙер юлға сығам…

Мин – бала

Теге этлекле, мыҫҡыл итергә яратҡан Роберттан шулай еңел ҡотолғаныма ҡыуанып бөтә алманым. Артымдан эйәреп килмәһен тип, теге кошелек юғалтҡан ағайҙан ҡалмаҫҡа тырыштым. Мине ҡотҡарыусы ағай менән шулай танышып киттек. Исеме Юрий икән, заводта эшләйем ти. Тик уға ошо көндәрҙә минең менән нимәләр булып бөткәнен һөйләп торманым, теге кафеға нисек барып эләгеүем тураһында ла әйтмәнем. Бары вокзал мөйөшөндәге кассанан Сибайға тиклем автобусҡа билет алып биреүен үтендем.

– Шундай шәп малайға нисек ярҙам итмәйһең инде?! Гел шулай ғәҙел бул! – тип йылмайҙы ла Юрий ағай, тағы үҙенең аҡсаһына билет алды.

Шундай шәп кешеләр була икән донъяла! Бындай изге күңелле ағайға рәхмәттәремде әйтеп бөтөрә алманым. Ул осрамаһа, хәҙер мин һаман ҡоллоҡта булыр инем! Күптән күңелемде өйкәп йөрөгән һорауым бар ине. Тап ошо ағай уға яуап бирер төҫлө тойолдо. Шуға ла хушлашыр алдынан һорап ҡалырға ашыҡтым:

– Ағай, ә төшөңдә осһаң, нимә була ул?

Ағай миңә йылмайып ҡараны ла:

– Бәй, ниңә улай тиһең? – тип аптырап һорап ҡуйҙы.

– Ә мин һуңғы ваҡытта гел бер төрлөрәк төш күрәм. Имеш, мин ҡош булып осам икән.

– Осоу яҡшыға инде, – тине Юрий ағай. – Төшөңдә осһаң, тимәк, тиҙерәк ҙураяһың, үҫәһең!

Күптән таныш яҡын кешеләр кеүек оҙаҡ хушлаша алмай торҙоҡ. Эх, Юра ағай һымаҡ яҡшы кешеләр күберәк булһын ине донъяла! Уларҙың йөҙөнән йылылыҡ бөркөп тора, һәр әйткән һүҙе – йөрәккә дауа һымаҡ!

…Бына мин вокзал эсендә ултырам. Ярты сәғәттән Сибайға ҡуҙғалам. Түҙемһеҙләнеп, стеналағы сәғәткә ҡат-ҡат ҡарап алам. Бер сәғәтлек юлды үтһәм, атайымды барып ҡосаҡлайым. Бөтә күргән бәләләрем шуның менән бөтәсәк! Уйға бирелеп ултырғанда, вокзалдың ишеге шар асылып китте лә Роберттың башы күренде! Мин унан тайшанып, эргәләге апайҙың артына боҫҡайным да, Роберт барыбер елкәмдән елтерәтеп тотоп алды. Ҡысҡырыр инем, исмаһам, ярҙам итергә полиция күренмәй.

– Алыҫ ҡасырмын тип уйланыңмы, һатлыҡйән! Әйҙә, сыҡтыҡ әле тышҡа. Һөйләшеп алабыҙ!

– Ебәрегеҙ баланы! Нимә эшләйһегеҙ ул?! – тип бер апай яҡлашып ҡарағайны, Роберт бөтә залға ишетерлек итеп ҡысҡырҙы:

– Ул минең аҡсаны урланы! Кеҫә ҡарағы! – Был һүҙҙәрҙән һуң мине яҡлашыусы булманы. Уның менән сыҡмайым тип, тыпырсынып маташтым. Тик ул ныҡ итеп елкә төбөмә тондорҙо ла ҡулымдан һөйрәп алып сығып китте.

Роберт яман ныҡ итеп ярһыған ине, күҙҙәре аларған. Уға бындай мәлдә буйһоноу хәйерлерәк, ҡаршылашыуы тағы ҡурҡынысыраҡ. Үҙе ҡолағымды ярырҙай итеп ҡысҡыра, әллә ниндәй әшәке һүҙҙәр менән һүгә. Етмәһә, бер туҡтауһыҙ мине елтерәтә. Вокзалдан ситтәрәк теҙелеп торған гараждар араһына һөйрәп тигәндәй алып барҙы. Бында ышыҡ урын, бер кем дә үтеп йөрөмәй, ҡысҡырһам да ишетеүсе булмаҫ. Күрәһең, юрамал ошонда алып килгән.

– Шунан, минән ҡотолдом тип ҡыуанып өлгөрҙөңмө, маймыл?! – Роберт йән көсөнә эсемә тибеп ебәрҙе. Ауыртыуҙан түҙә алмай, бөгөлөп төштөм. Ыңғырашыуҙан башҡа өнөм сыҡманы. – Мин һиңә әйттем бит: аҙаҡ үҙеңә үпкәлә тип! Ә һин үҙеңде бөтәһенән дә аҡыллы тип уйланыңмы? Хәҙер, күрһәтәм!

– Ебәр мине. Башҡа улайтмайым… – тип ялбарып ҡараным.

– Ха-ха-ха! Алдан уйлар кәрәк ине! – Мыҫҡыл итеп йылмайҙы ла битемә йоҙроғо менән тондорҙо. Уға ҡаршы бер нәмә лә эшләй алмағанымды күреп, ләззәтләнеп һелтәнеүен дауам итте. Шунан ерҙә ятҡан бер таяҡты алды ла ҡулыма-аяғыма һуҡҡылай башланы. Ҙур енәйәт ҡылған кешенең иманын уҡытҡандай, ярһып тороп һуҡҡылай, шул уҡ ваҡытта үҙен аҡлағандай, төрлө ғәйептәремде һанай:

– Күпме этлек күрҙем һинән! Тыңлашмаҫҡа булдыңмы? Мә, улайһа! – тип ҡулыма таяҡ менән һуғып ебәрҙе. – Аҡсаһыҙ ҡалдырҙың! Герой булдым, тиһең инде! Мә, шуның өсөн! Минән шулай еңел ҡасырмын тип уйланыңмы?! Тағы берҙе ал…

Бығаса уға ҡаршылыҡ күрһәтмәй, «әлеү», «ауырта», «теймә», «ебәр» тип кенә яуаплай инем. Бер аҙ һелтәнер ҙә ебәрер тип уйланым. Тик ул шашҡандан-шашты, тағы нығыраҡ итеп һуҡҡылай башланы. Бер-ике тапҡыр башыма ла тондорҙо. Ахырҙа, түҙерлек хәл ҡалмағас, йән көсөмә үҙем Робертҡа ташландым!

– Мин һинән ҡурҡмайым! – тип үҙенә барып йәбештем дә ҡулын ныҡ итеп тешләнем! Егеттәргә тешләшеү килешмәй, уныһын беләм, тик бындай хәлдә үҙемде яҡларлыҡ башҡа әмәл юҡ ине. Ни тиһәң дә, ул минән күпкә көслөрәк. Роберт ауыртыуынан айыу һымаҡ үкереп ебәрҙе. Ҡурҡышымдан, үҙем ситкә ырғып киттем.

– Ах, һин шулаймы?! Эт балаһы! Хәҙер тештәреңде онтай һуғам!.. – Бындай хәлде көтмәгән Роберт тағы ҡотороноп китте. Уны хәҙер туҡтатып та алырлыҡ түгел. Ҡулына нимә эләктерәйем икән тип, тегеләй-былай тайпылды. Шул саҡ ҙур ғына тимер киҫәген күтәреп алды ла миңә һелтәне:

– Үлтерәм, ташбаш! Башыңды иҙәм!.. – тигәс, мин янтайып та өлгөрмәнем, сикәмә дынҡ итеп ҡалды. Ер түңкәрелгәндәй булды, күҙҙәремдә осҡондар сәсрәне. Сайҡала бирҙем дә, ергә тәгәрәнем. Күҙ алды ҡараңғыланды, ҡолаҡ зыңҡылдай. Мин хәҙер бер нәмә лә күрмәйем дә, бер нәмә лә аңламайым.

– и-и-ин… ми-не… үл-тер-ҙең… – тип бышылдап ҡына әйтә алдым. Роберт быны ишеттеме-юҡмы, белмәйем.

Бары уның мине торғоҙорға тырышып, ялбарып ҡолағыма ҡысҡырғанын өҙөк-һурыҡ ҡына ҡайтауаз һымаҡ ишетеп ҡалам:

– То-о-ор!.. Ша-яр-ма-а-а!.. Кү-ҙең-де а-а-ас!..

Тик яуап бирерлек тә, күҙҙе асырлыҡ та хәлем юҡ. Ҡолаҡта – зың, зың, зың… Ер минең тирәләй әйләнә…

Мин – әсәй

Магнитогорск вокзалы гөжләп тора. Кемдер туғанын ҡаршы ала, кемдер хушлаша. Ана, бер ҡатын йүгереп барып балаһын ҡосаҡланы. «Золотце мое! Как отдохнули с папулей?» – тип битенән супылдатып үбеп алды. Ҡалай бәхетлеләр! Шатлыҡтары йөҙөнә яҙылған. Уларҙың ихлас ҡосаҡлашҡандарын күреп, йөрәгем өҙөлә яҙҙы. Нишләп шундай бәхеттән мин мәхрүм икән? Кешеләр ана йәшәй белә бит! Ә мин шулай итеп балама татлы һүҙемде әйткәнем булдымы икән?! Мин дә баламды өҙөлөп яратам бит! Тик ниңә шул яратыуымды, эске хистәремде белдергәнем булманы. Ҡырыҫлыҡмы, тупаҫлыҡмы, әллә беҙҙең халыҡҡа хас ҡатылыҡмы?! Шулайҙыр, бәләкәй саҡта ла әсәйем мине иркәләп барманы. Беҙҙең өйҙә сөсөләнеүҙе, наҙланыуҙы ниндәйҙер кәмселек итеп күреп барҙылар. Имеш, йомшаҡлыҡ күрһәтеү баланы боҙа, шаштыра! Ә бала үҙенең ҡәҙерле булыуын тойоп үҫергә тейеш түгелме?! Элек был хаҡта уйланғаным юҡ ине. Ысынлап та, мин йөрәк йылымды иремә лә, балама ла биреп етмәнем, шикелле. Шул ғына минең бәхетемә аяҡ салғандыр. Телефон шылтыратыуы уйҙарымды бүлде. Варис икән.

– Таңһылыу, мин Магниткаға етеп киләм. Һин ҡайҙа әле?

– Мин килеп еттем инде. Вокзалда ултырам.

– Ә-ә-ә, ярай улайһа. Саҡ ҡына көт. Хәҙер булам…

– Ярай, көтәм.

Варистың тыныс тауышы күңелдәге барлыҡ бушлыҡты кәметкәндәй булды. Барыбер уның тауышы, һәр әйткән һүҙе ниндәйҙер көскә эйә һымаҡ. Ғорурлығымды өҫтөн ҡуйып, «барыбер бирешмәйем, иргә ҡалған көнөм юҡ әле» тип һыр бирмәй йәшәһәм дә, ошондай ауыр мәлдә үҙемде ни тиклем яңғыҙ, көсһөҙ һәм бәхетһеҙ икәнемде аңланым. Мин әле яман ныҡ көсһөҙмөн. Варистың киң яурынына башымды һалып, түгелеп илағы килә. Йәлләһен, йыуатһын мине. Еңел булып китер шул саҡта…

Варис килеп еткәнсе, Ласындың фотоһын тотоп, вокзал тирәләй йөрөп сығырға булдым. Бәлки, берәйһе күргәндер баламды…

– Ошо малай һеҙгә осраманымы? – тип кешеләрҙән һораштырғыланым. Тик яуап шул уҡ:

– Юҡ, күрмәнем.

Ахырҙа, пассажирҙар ултырған көтөү залына инеп белешергә булдым.

– Ә-ә-ә, йөҙө таныш һымаҡ, – тине иҙән йыуып йөрөгән ҡатын. Шунан фотоға тағы берҙе текләп ҡарап ҡуйҙы. – Шул, шикелле, эйе, яңылышмайым! Ярты сәғәт элек уға оҡшаған бер бала күҙгә салынды. Тик ул малайҙы аҡса урлауҙа ғәйепләп, бер үҫмер үҙе менән һөйрәкләп ҡайҙалыр алып сығып китте…

Мин – бала

Тирә-яҡта ҡараңғылыҡ, бер нәмә лә күренмәй… Ҡапыл эргәмдә генә ниндәйҙер түңәрәк ялтланы ла, унан сағыу нурҙар һибелде. Миңә бөрккән яҡтылыҡ шул тиклем йылы, үҙенә ымһындырып тора. Бысраҡ ерҙә аунап ятҡансы, шул яҡтылыҡҡа барыуым хәйерлерәк тип уйланым да тороп, алға ҡарай йүгерҙем.

Йүгерәм… йүгерәм… йүгерәм… Тик теге яҡтылыҡҡа һаман барып етеп булмай. Тәнемде лә һиҙмәйем. Үҙем дә аңламайым: әллә осам, әллә атлайым. Эйе, мин яңылышмайым, бына бит аяҡтарым ерҙән айырылды! Ҡулдарым ҡанатҡа әйләнде лә, мин оса башланым.

Бигерәк сәйер күренеш… Үҙем һауаға күтәрелдем, ә ерҙә кәүҙәм ята. Эргәһендә кешеләр йүгерешә. Ҡысҡырышалар, илашалар. Гараж эргәһендә «Ашығыс ярҙам» машинаһы тора. Роберттың ҡулын шаҡарып бәйләгәндәр ҙә ике яғынан полиция тотҡан…

Ә мин ары остом. Ана, теге вокзал алдында атайым менән әсәйем тора түгелме? Эйе, улар! Ҡосаҡлашҡандар! Уларҙың икеһен бергә күреүгә шатланып бөтә алмайым.

Шул мәлдә ергә төшөп, иң яҡын кешеләремде ҡосаҡлағым, нисек яратыуымды белдергем килде. Тик ҡанаттарым ғына тыңлашмай, ниңәлер улар мине өҫкә-өҫкә алып менә. Бә-ә-ә-й, мин бит ысын ҡошҡа әйләнгәнмен!.. Күккә күтәреләм, рәхәтләнеп осам да осам…

«Атай, әсәй! Мин һеҙҙе ныҡ итеп яратам!» тип бар көсөмә ҡысҡырҙым! Тик тауышым ғына сыҡманы. Эй, онотоп торам, ҡоштар бит кеше һымаҡ һөйләшә белмәй! Йә, инде! Исмаһам, үҙегеҙ күккә ҡарағыҙ. Унда осҡан бер ҡошто күрһәгеҙ, белегеҙ: был һеҙҙең улығыҙ – Ласын! Әгәр һеҙ ҙә мине яратһағыҙ, йылмайып, ҡул болғағыҙ! Мин аңлармын һеҙҙең әйтер һүҙегеҙҙе…

Әсәй менән атай тағы бергә! Ниндәй ҡыуаныс! Мин генә ҡабат ергә төшә алмайым. Ҡанаттарымды йәйеп осам, осам, осам…

Кинәт ҡолағыма ниндәйҙер сихри тауыш ишетелде. Кеше теле менән әйтелмәгәндер ул. Әллә күктән килә инде был ауаз. Ҡайтауаз һымаҡ ҡолағыма ҡат-ҡат килеп бәрелә:

– Бала күңелен онотҡандарҙың киләсәге юҡ! Киләсәге ю-ю-юҡ! Ю-ю-юҡ!

Птицей я стану…

Пролог

После встречи с читателями ко мне подошла старая женщина с уставшим лицом.

– Я вас очень давно ждала, сынок, – так начала она разговор. Мы поздоровались двумя руками, как принято у нас. В этот момент я заметил, что у неё руки дрожали. Как я ни пытался, всё же не смог вспомнить её. Вроде не знакомы. Тогда зачем она меня ждала? Да ещё говорит, что ждёт очень давно. Странно всё это.

– Я бы хотела с вами поговорить, – продолжила она. – Давайте отойдём в сторонку. Не хочу, чтобы нас слышали…

Мы нашли укромное место. Старушка, перед тем как начать разговор, снова осмотрелась вокруг.

– Меня Клара зовут. Всю жизнь проработала на почте, – представилась она. – С недавних пор на пенсии. Возраст не скажу. Как говорится, своё уже отжила.

Попыталась улыбнуться, но у неё не получилось. Я не стал обращать на это внимания, а продолжал внимательно слушать.

– У меня к вам, не знаю, как сказать, то ли просьба, то ли предложение, то ли мольба… В этой папке – копии документов, письма, судебные бумаги. Если внимательно прочтёте, то всё поймёте – женщина протянула, мне толстую папку. Я молча взял. Потом заглянул в её глаза. Сердце защемило: до боли печальный взгляд. Такой взгляд бывает только у тех, кто устал жить, тех, кого в этой жизни уже ничего не держит.

– Сейчас ничего не стану рассказывать, объяснять, сынок. Не могу спокойно вспоминать, – у неё навернулись слёзы. – Как только прочтёте эти бумаги, которые я специально для вас собрала, вопросов у вас не останется, уж поверьте.

– Хорошо, инэй [инэй (башк.) – обращение к женщине старше матери.]. Обязательно прочту. Как потом с вами связаться? Куда мне ответ прислать?

– Спасибо, сынок, но я не жду от вас ответа. Уже ничего не исправишь. Может, вы что-нибудь напишете? Пусть будет уроком для других. Пусть не повторяют тех ошибок…

– Ясно.

– Сами смотрите. Только, пожалуйста, измените имена. Я ещё никому не рассказывала эту историю. Но камнем всё на душе лежит. Некого обвинять. То ли я сама виновата, то ли сын, то ли сноха… Произошедшее не даёт мне покоя. Даже в гробу спокойствия не найду, – и тут она резко остановилась. – Ладно, не буду омрачать сегодняшнюю встречу. Простите старую…

Мы попрощались. Дома я ознакомился с содержимым папки. Судебные бумажки, письма, копии документов… То, что пережила эта самая обычная семья, потрясло до глубины души. Пока я всё обдумывал, прошло два года. Всё никак не мог забыть слова старой женщины: «Может, вы что-нибудь напишете? Пусть будет уроком для других. Пусть не повторяют тех ошибок…»

Я – мать

Мир вокруг заплясал, голова закружилась. Не отличаю чёрное от белого. Трудно дышать, ватные ноги еле держат. Изо всех сил бегу и бегу.

– Вы не видели моего ребёнка? Ребёнка не видели?..

Задаю один и тот же вопрос каждому встречному. Но… не слышу ответ, который успокоил бы меня. Какие только мысли в голову не лезут! Куда он делся? Надеюсь, жив и здоров. Единственный мой… Сердце моё… Где же он? Или… Гад! Это его рук дело! Будь он проклят! Это он похитил! Будь проклят день, когда я с ним познакомилась! Чудовище! Это он виноват!

Даже не поняла, как оказалась в полиции. Влетела в кабинет и, когда увидела человека в погонах, заплакала от безысходности:

– Похитили моего ребёнка! – сказала я, задыхаясь от слёз. У меня просто не было сил объяснить всю ситуацию.

Сотрудник полиции, говоривший в это время по телефону, как будто меня не заметил. Он договорил, повесил трубку и только тогда повернулся ко мне и совершенно спокойно спросил:

– Что у вас произошло?

– Похитили ребёнка! Утром вышел поиграть и исчез!

– Сколько дней прошло?

– Четыре часа прошло. В девять вышел из дома.

– Хм. Интересная вы! – он раздраженно посмотрел на меня. – Из-за этого вы пришли к нам?

– Как это – из-за этого? – его слова меня не на шутку взбесили. – Вы понимаете? Моего ребёнка похитили! Он никогда не пропадал на четыре часа. Я обыскала всё вокруг дома, все детские площадки поблизости. Нет его! Не провалился же он сквозь землю?!

– Может, он к другу зашёл? Сидят сейчас, в компьютер играют. Вечером вернётся, зря только беспокоитесь.

– Да что вы говорите?! А если бы ваш сын пропал? Вы бы тоже так спокойно сидели? Ласын не такой ребёнок. Без моего разрешения и шагу не сделает! Я уже всех соседей обошла: ни его знакомые, ни его друзья его не видели. Он же не иголка, чтобы вот так вот средь бела дня исчезнуть!

– Возраст пропавшего?

– Десять!

– Мы не знаем, что в голове у десятилетки. Успокойтесь. Вот мой номер – если вечером не вернётся, позвоните. Тогда и заявление примем, – сотрудник полиции так спокойно это сказал, будто ничего не происходит. А внутри меня бушует ураган, места себе не нахожу. Если бы он не был представителем закона, я бы схватила его за шиворот и трясла бы, пока он не начал действовать. Еле сдержалась…

– Да как вечером-то?! – заорала я. – Это же ребёнок! Я, наверное, не просто так говорю, что его похитили! Здесь дело серьёзное. Тот негодяй целый год со мной судился, хотел ребёнка отобрать. Не получилось, вот и похитил!

– Какой ещё суд? Поподробнее, пожалуйста.

– С тем уродом мы год назад развелись. С ним невозможно жить, просто невозможно! Мужиком даже назвать не могу. Он в Сибае живет. Мы в Уфу переехали, чтобы больше не видеть его. Думала, наконец-то начну жить по-человечески, как все, но нет ведь, он всё ещё не даёт покоя. Что он, что его мать. В суд подали, хотели забрать моего ребёнка. Не смогли. Умру, но не отдам им Ласына. У меня нет лишних детей, чтобы в чужие руки отдавать.

– Ну и?.. Слушаю.

– Этот двуногий осёл нашёл нас и в Уфе. И домой приходил, и в школе был, ребёнка напугал. Угрожает, говорит: «Всё равно отберу!» Думала, пройдёт время, успокоится. Но ведь нет, не даёт нормально жить! Ещё и эта старая карга его подначивает. Добился ведь своего! Что же мне делать, Боже мой! – я заплакала.

– А старая карга – это кто?

– Кто-кто, мать этого осла. Та ещё змея. Своим характером мужа ещё в молодости в гроб загнала…

Я душу изливаю, а сотрудник сидит, улыбается. Как будто я не за помощью сюда пришла, а чтобы разукрасить его будни, рассмешить.

– Что в этом смешного? – я разгневалась. – Поставьте себя на моё место!

– Не забывайте, где вы находитесь. Я – представитель закона. Думайте, о чём говорите, не надо оскорблять. Здесь всё записывается. Не забывайте, что есть и законы, – сказал он серьёзным тоном. Потом посмотрел на меня строго и спросил: – В чём причина развода?

– Говорю же: он козёл! Мать им помыкает, как хочет. После работы только и делает, что валяется на диване. Мать его мне все мозги проела. Готовлю суп – не нравится. То недосолила, то пересолила. Постираю – опять не нравится. Не угодишь! По соседкам ходит, жалуется на меня. Всей моей родне кости перемыла. Видит только мои недостатки. Сколько я говорила Варису, мол, давай отдельно от неё жить. Он ни в какую. Наверное до самой смерти хочет под мамкиной юбкой быть! Я ради ребёнка всё терпела. А эта старая карга, то есть свекровь, мозги ему промыла, и он руку поднял на меня. Год уже как ушла от них. Нормальный мужик давно бы бабу нашёл. Да на него, на мамкиного сынка, никто даже не посмотрит!

– Понятно. Пишите заявление! – сотрудник протянул мне бумагу и ручку. – И предоставьте фото мальчика.

Я – отец

Я спокойно лежал, смотрел хоккей. В самый разгар матча позвонили в дверь. Ладно, думаю, позвонят и уйдут. Никого же не жду. Но нарушители покоя, кажется, и не думают уходить. Всё звонят и звонят. У-ух! Наверное, соседские мальчишки опять бесятся. Разозлившись, пошёл к двери. Резко открыл дверь, чтобы поймать хулиганов с поличным, но увидел сотрудника полиции.

– Добрый день. Шагиев Варис – это вы?

– Д-да, я, – промычал от неожиданности. – А что случилось?

– Ласын – ваш сын?

– Да.

– Значит, нам нужно поговорить. Разрешите войти?

– Проходите.

Сотрудник прошёл прямо в зал. Он всё внимательно осмотрел, будто что-то искал. Мама ушла на базар. Будь она дома, то разговор был бы совсем другим. Может, пришли из-за суда?! Не зря же он спросил о Ласыне…

– Где на данный момент находится ваш сын? – спросил полицейский.

– В смысле, где? У мамы!

– Товарищ, не стоит строить из себя дурачка. Нам всё известно. Закон не церемонится с теми, кто похищает ребёнка. В тюрьме всем места хватит.

– В смысле, похитил? – голова закружилась. – Он же с мамой живёт. А она не даёт нам видеться.

– Предупреждаю, товарищ Шагиев, за ложные показания есть отдельная статья.

– Не понимаю, о чём вы. Что случилось?

– Что значит – что случилось? Ваш сын пропал. Ваша бывшая жена написала заявление. Вы – подозреваемый.

– Мой сын пропал?! – от таких вестей меня чуть удар не хватил. – Ух, эта чёртова женщина! В чём ещё обвиняет меня эта змея?! Вы всё это серьёзно? Если с сына упадёт хоть волосок, я сам лично прикончу её!

– Не стоит, – сказал серьёзным тоном полицейский. – Значит, вы действительно не трогали мальчика?

– Нет, конечно! – я вышел из себя. Руки дрожат. Не понимая, что делаю, закурил сигарету. – Добилась своего, змея! Сбежала в Уфу, нашла для развода тысячи причин. А всё для того, чтобы мне отомстить. Сколько раз я ездил в Уфу, чтобы просто увидеть сына. Пришёл к нему в школу, учителя столько шума подняли, Ласына замучили. Теперь охранник меня даже близко не подпускает. Пробовал в суд обратиться. Судья – умный мужик, отнёсся с пониманием. «Может, ради ребёнка, – говорит, – снова попробуете сойтись?» Ага, послушала она, конечно! Обвинила меня во всех смертных грехах!.. А ребёнок-то меня любит. Так на меня похож!

– Достаточно! – перебил меня полицейский. – Дело плохо. Значит, будем искать дальше. С вас требуется объяснительная.

Пришлось написать, в каких мы отношениях с женой, когда последний раз видел ребёнка. Расписался. И только после это он ушёл.

Я – ребёнок

И-их, тот самый день! Всё так хорошо начиналось! Казалось, нет предела счастью. Вспоминаю, и так тепло становится на душе. Дело было так…

Сидели мы на уроке, как вдруг постучали. Заглянула завуч.

– Шагиев Ласын здесь? – спросила она.

– Да, тут, – показала на меня учительница.

– К тебе папа приехал! – улыбнулась завуч.

– Папа? Мой папа? – я не верил ушам.

– Твой, – сказала она и обратилась к учительнице: – Отпустите его на пять минут.

– Конечно.

– Пошли за мной, – сказала она.

Улыбка появилась на моём лице. Давно я не видел папу. Очень-очень соскучился! Он мне даже снился. Как я хотел услышать эту новость! Хоть бы завуч не соврала.

Мы спустились на первый этаж. И вот он стоит! Радостный и с распростёртыми объятиями стоит, улыбаясь, смотрит на меня, в руке зажат пакет.

– Па-па-а! – я побежал к нему. Так сильно его обнял, что, кажется, даже перестал дышать. Не описать словами. Как же хорошо, как же тепло, когда он обнимает! Чувствую себя самым счастливым человеком на свете! От радости я даже заплакал.

– Ты чего, мальчик мой? Не плачь! Ты же сокол мой! – папа погладил мою голову. – Всё будет хорошо!

– Я очень ждал тебя, папочка…

– Я тоже скучал. Давай, присядем, поболтаем…

Боюсь отвести от него взгляд. Всё ещё не верю. Надеюсь, это не сон. Кажется, что сейчас открою глаза и всё исчезнет.

– Надо же, как ты вырос! – похлопал он по спине. – Ну, рассказывай, как учёба?

Я начал тараторить, о том, что учусь только на «пятёрки», что занял первое место в соревнованиях по лёгкой атлетике. «Умница», «молодец», «горжусь»… Он поддерживал каждое моё слово. И после каждого его слова у меня будто вырастали крылья…

– Подошли вещи, которые я тебе отправлял? – спросил он.

– Какие вещи? Я ничего не получал.

– Как это? Я же недавно через знакомых отправлял спортивный костюм. Самый лучший выбирал.

– Мне ничего не давали.

– Понятно, – его сияющее лицо вдруг омрачилось. – Мстит, значит.

Потом он достал с пакета коробку и протянул мне:

– Это тебе! С днём рождения, сокол мой!

Когда я увидел новенький телефон, глазам не поверил. В нашем классе ещё ни у кого нет такого. Ох, как же все удивятся!

– А этим угостишь одноклассников, – он дал мне пакет.

От радости я обнял папу.

К нам подошла завуч:

– Как ты похож на отца! – сказала она. – Ласын – гордость нашей школы. Учится на отлично, любит спорт… Глаза всегда горят, с лица не сходит улыбка.

– Спасибо, спасибо! – папа засиял.

– Однако ему пора вернуться на урок…

– Хорошо, – сказал папа, немного смущаясь. – В Уфу приехал в командировку, решил по дороге заглянуть.

Мы ещё немного постояли, не могли проститься. Эх, вот бы всегда быть рядом с ним!..

– Папа, давай с нами будешь жить. Без тебя плохо, – сказал я, наконец собравшись с духом. Он сразу же поменялся в лице. Помолчав некоторое время, он погладил меня по голове:

– Дай ещё немного времени, ладно? Всё будет хорошо.

– Ты ещё придёшь?

– Приду. Ты же мой единственный!

– Только не забудь меня, папа. Я буду очень ждать. Мне не нужны ни вкусняшки, ни телефон. Лишь бы ты был рядом… – высказал всё, что у меня было на душе. – Обещай, что будешь рядом!

– Даю слово!..

В тот день я был самым счастливым человеком на земле! Угостил одноклассников вкусняшками, которые привёз папа. А телефон пошёл по рукам. «Какой же у тебя папа крутой», – слышалось со всех сторон. А меня радовало другое: папа дал слово! Он сказал, что мы будем вместе!

…Маму я последнее время не узнаю. Превратилась, не знаю во что. Всё время кого-то ругает, психует. А когда узнала, что в школу приходил папа, так вообще вышла из себя. Телефон, подарок папы, она затоптала! Вместе с телефоном разбились все мои счастливые воспоминания об этом прекрасном дне. После этого она начала разбрасывать по дому все вещи. Сама плачет, кричит:

– Предатель! Продался за побрякушку?! Да я ради тебя еле концы с концами свожу, снимаю квартиру, делаю всё, чтобы ты был счастлив! А ты!..

Почему-то я думал, что, когда мы переехали, мама больше никогда не будет ругаться. Здесь ведь нет ни папы, ни бабушки. И что она так психует, не поймёшь. Как же мне плохо! Не знаю, куда деться. Всю ночь не спал и, кажется, придумал: я убегу. К папе пойду! Мама зря его ругает, он хороший. На меня руку не поднимал, не дерётся. Нет, не могу больше терпеть! До Сибая хоть пешком дойду…

И-их, вот бы мне птицей стать! Долетел бы до папы. Какие же счастливчики эти птицы! Они там, на небесах, у них есть крылья… У них есть целое небо!

* * *

Всю ночь я строил план. Уфу я хорошо знаю. Сначала мне нужно доехать до поворота в аэропорт. Если там буду стоять, скорее всего, кто-то подберёт.

Так и получилось. Стоял я у поворота, как вдруг остановилась «Лада». За рулём был агай [агай (башк.) – обращение к мужчине старше по возрасту, но младше отца]. Один. Я подумал, что он остановился, чтобы подобрать меня. Но он зашёл в кафе. Я очень долго ждал, пока агай поест. А его всё нет и нет.

Наконец, он вышел. Я к нему подошёл и спросил:

– Агай, в Сибай едете?

– Сибай? Нет, что мне там делать… В Белорецк еду.

Дорогу я хорошо знаю: Белорецк как раз находится по дороге к Сибаю. Если доеду туда, то до папы – рукой подать. Поэтому стал упрашивать:

– Довезите меня, пожалуйста, хотя бы до Белорецка.

– Ну, хорошо…

По дороге мы с водителем разговорились. Он удивился, что я один еду:

– Значит, в Сибай едешь… Что там будешь делать?

– Там мой папа живёет. К нему еду.

– А где твоя мама?

– В Уфе.

– Хм… Как она смогла тебя одного отпустить?

– Разрешила! Дорогу я знаю. Не первый раз так делаю, – соврал я.

Агай включил музыку. Большую часть дороги слушали музыку, не разговаривали. Потом водитель опять начал расспрашивать:

– Я что-то не подумал, взял тебя с собой. Сейчас вот голову ломаю. Допустим, я тебя оставлю в Белорецке, а как ты дальше собираешься ехать?

– Дальше – на автобусе!

Водитель посмотрел на меня с подозрением:

– Что-то я тебе не верю. Давай-ка позвоним твоей маме. Продиктуй номер.

– А я телефон потерял…

Агай резко затормозил и гневно посмотрел на меня:

– Боже! Взял тебя на свою голову. Как я могу оставить ребёнка одного посреди дороги? Если с тобой что-то случится, я ведь буду отвечать!

– Ничего не будет, агай. Просто оставьте в Белорецке, и всё.

– Ну уж нет. Постараюсь что-нибудь придумать.

Вот мы и доехали до Белорецка. Этот город находится среди высоких гор и густого леса. Агай остановился у автовокзала. Сказал, что скоро вернётся, и сам куда-то ушёл. И, видимо, чтобы я не сбежал, закрыл все двери. Что он задумал? Я начал внимательно за ним наблюдать. Он остановил какого-то человека и что-то спросил. Тот, размахивая руками, объяснил. Мне стало любопытно, и я приоткрыл окно.

– Да-да. Полицейский участок ещё открыт, – очень чётко услышал ответ незнакомца. Ужас! Значит, водитель решил сдать меня в полицию. Почувствовал себя зверем, угодившим в капкан. Что же делать?

Водитель, попрощавшись с незнакомцем, направился к вокзалу. Я уже столько проехал, не хочу, чтобы меня поймали! Подождал, пока агай потеряется из виду, и начал со всей силы пинать дверцу машины. Ни в какую! Мне конец! Нельзя терять ни минуты! Выберусь из окна. Кое-как покрутил ручку, окно полностью открылось. Просунул голову и оттолкнулся со всей силы. И вот она, свобода!

Я – мать

Хоть и пообещала себе больше никогда не разговаривать с этим козлом, пришлось позвонить. «Ничего не знаю, не неси бред», – с такими словами эта сволочь бросила трубку. Я ему ещё покажу! Будь он проклят! В ярости написала всё, что о нём думаю. Я не буду страдать одна. Пусть знают, какой на самом деле Варис! Отправила СМС всем его знакомым, родным. Его матери тоже всё высказала! Правильно же поступила? А то получается, что они белые и пушистые. А я злая. Если думают, что могут похитить ребёнка и жить спокойно, то глубоко ошибаются. Они ещё не знают, на что я способна.

Как только верну ребёнка домой, я им устрою! Если не отомщу, не звать меня Тансылу!

Это подобие мужчины – самая большая ошибка в моей жизни. Дура… Парни толпой за мной ходили. Были и богатые, и сын влиятельного начальника за мной бегал, плакал! Если бы вышла за кого-нибудь из них, жила бы, бед не знала. А я, дура, повелась на его сладкие речи! Да ещё и в Сибай переехали! Даже городом не назовешь! Боже, почему я его встретила, почему?

Нет, я сама-то не городская. Росла в многодетной семье. Родители – самые обычные колхозники. Да и сейчас в Уфе не шикую. Тут есть работа, хоть и снимаю квартиру, но на еду остаётся. Думала, хоть в Уфе найду счастье и покой. Но нет… Всё ещё он достаёт меня.

В тот раз он через знакомых передал Ласыну одежду! Он что, думает, мы нуждаемся в его тряпках? Даже не посмотрела, сразу выкинула в мусор. Не нужны его подачки! Я и сама могу единственного сына обеспечивать!

На этом ещё не всё! Бывшая свекровь прислала конфеты. Твёрдые, как камни! Она действительно думала, что мы будем это есть? А что, если она их прокляла? Кто её знает… Даже страшно у кого-то что-то взять. Что за времена?.. Эти конфеты я тоже выкинула.

«Хватит! Сколько я терпела! Для меня они умерли», – твержу я себе. Порвала все фото с ними. Начинаю жизнь с нуля. Даст Бог, выйду снова замуж! На работе некоторые женщины выходят за парней младше себя лет на десять-пятнадцать. С двумя детьми! Мода сейчас такая!

Ладно эти подачки… Но как он посмел прийти в школу! Пытался подкупить сына телефоном! Это меня взбесило не на шутку. Я не узнала бы про это, если бы Ласын после школы не сидел и не играл в телефоне.

– Откуда взял? Украл? – удивилась я. Мальчик затих. Схватила его за плечи и начала трясти: – Начал воровать? Если ты на отца похож, не знаю, кем станешь…

– Я не крал! – сынок чуть не заплакал.

– Тогда откуда взял?

– Папа подарил.

– Кто? Папа, говоришь? Где ты его видел?

– Сегодня в школу пришёл. Спрашивал про одежду, которую присылал…

Как я зла! Будь он проклят! Нашел всё-таки путь. Как вспомню суды, волосы дыбом встают. Это всё мать его надоумила! Кто же ещё, если не она!

– Он тебе не отец! – отобрала телефон и бросила на пол. – Если ещё раз возьмёшь у него хоть что-нибудь, пеняй на себя!

Я начала топтать телефон. Злости не хватает!

– Мама, что ты делаешь? Я всё папе расскажу! – сыночек заплакал.

– Нужен ты ему! Если бы он думал о тебе, мы бы жили вместе. Не ты ему нужен, а только мать!..

Я – ребёнок

Очень сильно проголодался. Голодный как волк. Кое-как успокоился, после того, как сбежал от агая. Я зол на него! Каким хитрым он оказался! Хотел меня сдать в полицию. Ладно, смог сбежать. Надо быть осторожнее.

Белорецк я не знаю. Конечно, это не Уфа, тут нет такого движения. Люди никуда не торопятся. Какие же они счастливые. Можно пешком добраться от одного конца города до другого. Это я заметил, когда был ещё в машине. Значит, не надо в автобусе кататься. Ладно, когда в животе воют волки, не до красоты города. Куда же идти? О, придумал! Надо найти базар. Там есть еда! Что-нибудь найду. Спросил дорогу у первого встречного. Сказали: идёшь прямо до кинотеатра и поворачиваешь направо. Пять минут – и на месте.

Базар кипит. Чего только там нет! Как будто все богатства мира находятся здесь. Как же вкусно тут пахнет… Я любил с мамой ходить на базар. Но только тут всё по-другому. На внешней стороне продают одежду, лопаты, топоры, велосипеды, мотоциклы и многое другое. Всё это меня не интересует. Не получится же, как в сказке, сварить кашу из топора. Обошёл базар два раза, но не нашёл места, где я мог бы покушать. Ох, вот бы рядом были мама с папой!.. В это время мимо меня прошёл знакомый человек. Сердце начало колотиться. Это же мой папа? Да, и волосы, и походка его! Это мой папа! Мой! Я побежал за ним, чтобы не потерять из виду. А он и не собирался остановиться.

– Папа-а-а! – закричал я изо всех сил. – Папа-а-а!

Он, видимо, меня не слышал. Побежал ещё быстрее. В горле – ком, задыхаюсь. Догнал и вцепился в его одежду:

– Папа-а! – закричал я.

Он обернулся. Я обессилил. Это не он.

– Ты что, сынок, папу потерял? – он посмотрел на меня с жалостью.

Мне стало так плохо! Еле не заплакал. Сдержался.

– Извините… – спрятал взгляд и попятился назад.

…Вот стою у здания с надписью «Центральный рынок». Одноэтажное здание, а на больших окнах блестят разные надписи. Люди выходят и заходят. У тех, кто выходит, в руках полные пакеты продуктов. А ещё, когда открываются двери, доносятся вкусные запахи. Вот где настоящий базар! Я ходил не на той стороне, оказывается. Смело зашёл внутрь. Глаза разбегаются от увиденного. Чего только нет! Яблоки, вишня, хлеб, колбаса, рыба, мясо, молоко, сметана. Я ходил среди этих рядов с видом, как будто впервые вижу еду.

Сначала остановился на месте, где продают орехи. Просунул руки в ящик, где были очищенные орехи, так, будто ничего необычного не происходит. Продавец не заметил. Протянул руки ещё раз.

– Мальчик, что брать будешь? – я растерялся от серьёзного голоса продавца.

– Выбираю ещё… – сказал я.

– Понятно. Иди выбирай в другом месте!

Остановился у киоска с фруктами. Пока никто не видел, взял и проглотил одну сливу. Никто не обратил внимания. Я обрадовался и взял гроздь винограда. Не успел я спрятать её в карман, как огромный продавец начал на меня орать:

– Что ты делаешь?

– Купить хочу. Сначала хотел попробовать.

– И что, зачем целую гроздь-то брать? Хочешь меня разорить?

– Но я же…

– Положил виноград обратно! И уйди отсюда!

Сейчас даже страшно по базару ходить. Как будто все только на меня и смотрят. В их глазах написано: «Идёт воришка, берегитесь!» А так как я уже несколько раз прошёлся по базару, ощущение, будто меня все узнают.

Я встал напротив бабушки, которая в уголочке торговала семечками. Не просто так. Она с таким удовольствием ела бутерброд с колбасой, который так вкусно пахнет! Запивала всё кефиром. Взгляд мой не на самой бабушке, а на бутерброде. В сторонке от бабушки было пустое место, я присел туда и начал наблюдать, как она ест. Вот она откусила большой кусок и запила. Вытерла рот. Два раза откусила – и нет бутерброда. Из сумки достала ещё один. Я наблюдал за ней, как верный пёс, который на что-то надеется. Как только она открывает рот, у меня тоже открывается. Она глотает кефир, и я тоже поднимаю руку, как будто пью. Сам не понимаю, зачем это делаю: то ли просто передразниваю бабушку, то ли пытаюсь обмануть себя. Она вытерла рот, я тоже так сделал.

Бабушка перестала есть и посмотрела на меня удивлённо. Я не смог отвести от неё взгляд. Не отрывая от меня взгляда, она опять начала есть, я повторил всё за ней. Она чуть не захлебнулась:

– Дурачок, что ли? – сказала она гневно.

– Я кушаю!

– Ты же меня дразнишь!

– Нет, я кушаю, как вы!

– Хы-ы-ы… У тебя же в руках ничего нет.

– Ну и что. Повторяю за вами – и как будто ем.

– Вот дурачок. Тогда отойди подальше от меня!

– Если отойду, запах колбасы пропадёт.

– Достал. Где твои родители?

– Они далеко.

– Ты что, бомж?

– Нет! Я к папе еду…

– А где папа?

– В Сибае.

– В Сибае?! А мама где?

– В Уфе.

– Да ты что? Где Сибай и где Уфа? Как ты сюда вообще попал?

– Я тут только проездом…

– То ли верить, то ли нет. Странный ты. Голодный небось?

– Да, с утра ничего не ел.

– Ладно уж. Подойди. Угощайся, – бабушка протянула мне бутерброд.

Лицо у неё было строгим, но на самом деле она оказалась очень милой. Начала рассказывать о себе, я просто кивал головой, так как рот был занят. Разве мне до разговоров?! Хочу есть, и всё.

– Пенсия маловата. Хватает только на газ, воду и свет, даже на еду не остаётся, – говорит она. – Приходится вот семками торговать. Принесла две банки варенья, купили. Пенсионерам тут бесплатное место дают для торговли. Пока есть силы, торгую. На хлеб хватает…

Я решил о себе не рассказывать. Итак, кажется, лишнего сболтнул. Вдруг и эта решит меня в полицию сдать. Кто знает, что у бабушки на уме? Поэтому, чтобы она не расспрашивала, перевёл тему:

– Здесь базар большой. Даже головы свиней продают. Вы любите свинину?.. Варенье из чего сварили?.. Вы очень молоды. Что нужно делать, чтобы и мне быть молодым?..

Вот такими вопросами на неё сыпал. Пока говорили, я, оказывается, успел уплести три бутерброда. Вроде наелся.

– Если нужна будет помощь, скажите, – мне захотелось отблагодарить бабушку.

– Так-то хорошо, что подошёл. Присмотри за вещами, пока я схожу руки помою.

Пока она ходила, я грыз семечки. Бабушка вернулась быстро.

– Скоро базар закроется. Ты куда пойдёшь? – спросила она меня.

– Мне есть куда идти, – сказал я. Придумал этот план, как только вошёл в базар. Поэтому вёл себя уверенно. Я же не могу пойти с ней, с незнакомым человеком. Да и она не позвала.

– Хорошо, мальчик, береги себя, – сказала она на прощанье и насыпала мне в карман семечки. Я поблагодарил и пошёл дальше по базару.

И мне ведь действительно есть куда идти! Переночую в очень хорошем месте. Никто бы не додумался до этого. И наелся, и спать буду в тепле.

Это место я подметил заранее. У запасного выхода базара продавцы оставляют пустые коробки. Прямо передо мной несколько продавцов выкинули. Внутри базара людей всё меньше и меньше. Внимательно посмотрел: тут нет места, где сидит охранник. А я внутри останусь!

Пока никто не видел, я заполз под картонки. Как будто в шалаше. Со всех сторон коробка. Тут мягко и темно. Ещё несколько человек выкинули коробки. Никто, наверно, не догадывается, что под этой горкой лежит человек. Теперь нужно ждать, когда все уйдут. Вот тогда начнётся праздник! Я ждал, ждал и уснул…

Проснулся из-за того, что у меня рука онемела. Тишина. Значит, все ушли, базар закрыт. Всё же нужно быть осторожней. Аккуратно высунул голову из-под ящиков. Темно. Только лунный свет, подающий из окон, освещает базар. На другом конце здания горит еле заметный огонёк. Стало страшно.

Рядышком что-то зашумело. Крысы, наверно. Пищат прямо над ухом. От страха я побежал к огоньку. Действительно, на базаре, кроме меня, никого не было. Я один. Если не считать крыс. Ладно, если сейчас включу свет, они убегут. Теперь я хозяин этому богатству! Хотя бы на одну ночь! Сегодня я самый счастливый человек! Наверное, многие мечтали оказаться на моём месте. Ешь что хочешь! Денег не нужно! Продавцы просто накрыли товары белыми простынями. Холодильники тоже не закрыты на замок. Замечательно! Сначала я подошёл к прилавку с фруктами. А как продавец говорил со мной днём? Ха! Стоило поднять белые простыни, как всё богатство оказалось у меня перед глазами. Сначала взял самое большое красное яблоко и откусил. Другой рукой взял грушу. Грушу больше люблю. Поэтому выкинул яблоко и с большим удовольствием начал есть грушу. Потом скушал персик, банан. Из-за того, что продавец был очень грубым, я не стал обратно закрывать простыню. Кожуру банана выкинул на пол и дальше по рядам пошёл. Открыл холодильник. Каких только колбас нет! Выбрал самую длинную, сломал пополам и начал грызть. Раз есть колбаса, нужен и хлеб. Булку я нашёл на следующей полке. Захотелось пить. Выбрал сок в самой красивой упаковке. Оказалось, томатный сок. Взял другую. Яблочный.

Орехи колол и ел. Сырые яйца разбил. Просто так, ради интереса. Так ходил по рядам. Пробовал всё, что попадалось. Если невкусно, просто выкидывал. Печенье и конфеты даже есть не стал. Кефир разок глотнул и так и оставил с открытой крышкой. Варёная рыба, копчёная рыба, повидло, сыр, огурец, сосиска, творог… Всё перепробовал. Думал, лопну. Ничего уже не хочу есть. Даже ходить трудно. Слишком много поел, кажется…

А теперь надо спрятаться среди коробок и ждать утра. Утром, когда придут люди, незаметно выйду из убежища и убегу. Но у меня не получилось спокойно полежать. Живот начал сильно болеть. Не могу терпеть. Даже тошнит. Думал, полежу – и пройдёт. Но нет. Мне всё хуже и хуже. То ли сон, то ли на самом деле так: закрываю глаза, и всё начинает кружиться. А сам как будто лечу в пропасть. То холодно, то жарко. Дрожу и потею. Что со мной? «Мама! Папа! Спасите!» – мне захотелось закричать, но никто не услышит. Я что, умираю?

Я – отец

Женщина идеальна до тех пор, пока вы не поженитесь. Она сама – красива и воспитанна, её речи – сладки. Как только поженились и стали родителями – будто подменили. Откуда взялось в ней столько злости? Я ведь тоже хочу растить и воспитывать сына. А ей ничего не нравится. Придут друзья – скандал. Мама даёт совет – орёт. Ревнует к каждому столбу. Не могу даже выйти и спокойно покурить. Нельзя оставить телефон, тут же лезет. Кто-нибудь позвонит, начинается: «кто это названивает?», «что он хочет?», «зачем ты им?»… Чуть задержусь на работе, а это часто случается с водителями, начинает названивать коллегам, ругается с начальником. Из-за неё мне сейчас стыдно коллегам в глаза смотреть. И это называется семейная жизнь?!

Вот сейчас она звонит, меня аж передёрнуло. Даже не поздоровалась, сразу начала орать:

– Сейчас же верни ребёнка! Если не сделаешь этого, мои люди с тобой разберутся! Родная мать не узнает!

– Тансылу, послушай же меня! Я не трогал ребёнка. Я всё время на работе…

– Не ври мне! Это ты виноват! Послушай, пока я по-хорошему говорю. Потом пожалеешь! Ни тебе, ни твоей матери я спокойно жить не дам. Не шутите со мной!

– Хватит! Нам нужно его вместе искать. Он ведь и мой сын тоже!

– Он не твой! Не ты его рожал! Суд отдал ребёнка мне! Когда же ты сдохнешь уже! Будь проклят! Всё из-за тебя! Даю тебе час на раздумье! Если ничего не понял, то мои люди придут и объяснят! Будешь умолять и ноги мне целовать!

– Не надо мне угрожать, Тансылу!

– Посмотрим ещё… Думаешь, я шучу?

Дальше не смог слушать её голос и бросил трубку. Нет, всё равно не оставит в покое. Начала строчить сообщения: «Ты умрёшь в страшной муке и одиночестве! Некому будет тебе стакан воды принести! Вся боль, которую ты причинил мне, вернётся тебе стократно! Мерзавец!» «Я добьюсь, чтобы тебя уволили! Дам интервью на телевидении! Я тебе устрою!» «Ты не мужчина! Ты – баба! Проклинаю тебя! Чтоб ты сдох!» «Ты ответишь за мои слёзы. Ещё никто не был счастлив, сделав меня несчастной. Верни ребёнка. Если не вернешь, то завтра тебя из дома вынесут вперед ногами. Мои люди в пути. Жди…» «Готовь себе место на кладбище!!!»

Не успеваю читать сообщения. Одно хуже другого. Можно было на всё это закрыть глаза, но она же угрожает меня убить! Кто знает, что в голове у этой неадекватной? Может, реально думает что-нибудь сделать со мной… Нет, это нельзя просто так оставить! Нужно сходить в полицию и всё рассказать. Пусть не думает, что она умнее всех. За такие угрозы тоже есть наказание. Пусть отвечает за свои слова!..

Я – ребёнок

На склоне горы стоят мама и папа. Они взялись за руки, счастливые! Увидев их улыбки, я сам почувствовал безграничное счастье. А я стою на вершине горы. От радости я побежал к ним. Они – ко мне. «Мальчик наш! Ты где пропадал?» – говорит мама сквозь слёзы. «Отныне будем жить вместе», – говорит папа. Услышав эти слова, я ещё быстрее бегу. Как долго я ждал эти минуты! Нет, не бегу, я лечу! Словно я не человек, а птица! «Я вас люблю», – хотел их уже обнять, но мои руки превратились в крылья, и я улетел. Как так-то?! Я стал птицей?! Удивлённые мама и папа остались на земле. Их руки, готовые меня обнять, опустились. А я улетаю всё выше и выше…

– Мальчик, проснись, проснись… – проснулся я от того, что кто-то осторожно притронулся ко мне. Открываю глаза – всё белым-бело. Белые кровати, белый стол, шторы тоже белые. Передо мной стоит тётя в белом халате.

– О-о-о, очнулся, – сказала она, улыбаясь. – Как ты не лопнул? Столько съел…

Я ничего не ответил, отвернул голову от неё. Теперь понял – я в больнице. Но я толком не помню, как сюда попал. Помню, было очень холодно, когда был в машине скорой. Помню, как женщина закричала: «Быстрее! Он начал синеть!» Потом опять потерял сознание. Помню, как потом просунули мне в рот длинную трубку и влили в меня солёную воду. Было больно, но я ничего не мог сделать. Кто-то крепко обнимал меня, что даже пошевелиться не смог. Потом опять потерял сознание.

Лежу в палате. Потрогал лицо и руки. Чувствую прикосновения. Значит, живой. Попытался встать.

– Нет, нет! Тебе ещё нельзя вставать! – тётя запретила. – Тебе нужно отдохнуть. Есть головокружение?

– Нет, – сказал я очень тихо.

В палату зашла ещё одна тётя в белом. Она выглядит старше. Держит папку. Она положила одну руку мне на лоб:

– Температуры нет. Это хорошо.

Потом посмотрела на меня:

– Нужно заполнить твою карту. С собой у тебя нет документов. Ну, рассказывай, как зовут, сколько лет…

Зачем она всё это спрашивает? Или меня ищет полиция? За воровство на базаре, понятное дело, никто по голове не погладит. Наверно, ждут, когда мне станет лучше. Если сейчас скажу правду, будет только хуже. Или сделать вид, что ничего не помню? Да, так будет правильнее.

– Ну, умничка моя, слушаю.

– Не помню, – сказал я убедительно.

– Что не помнишь?

– Ничего не помню.

– Нам нужно только твоё имя.

– …

– Где живешь?

– Не знаю. На базаре ударился головой об пол. После этого ничего не помню.

– Родители есть у тебя? – спросила другая.

– Есть!

– Отлично! – обе улыбнулись. – Как их зовут?

– Папа – Варис, мама – Тансылу.

Обе засмеялись.

– Как интересно получается. Своё имя не помнишь, а как зовут родителей, помнишь.

Попался! Теперь тёти поняли, что я вру. От злости прикусил губы.

– Ладно, отдыхай, – сказала, которая постарше. – Из палаты не выходи. Набирайся сил. Медсестра принесёт таблетки. Ты их принимай, не выкидывай. Быстрее поправишься. В обед кашу поешь. Пока тебе нельзя много есть, хуже станет. Понял?

– Да, – сказал я виновато.

Обе вышли с палаты. Оказывается, я тут был не один, только заметил. Здесь были ещё три мальчика, мои ровесники. Каждый занят своим делом. Один читает книгу, второй копается в телефоне, третий в наушниках слушает музыку. Раз они не заговорили, то и я решил помолчать. Честно говоря, мне и не до них. В голове столько мыслей. Что же мне дальше делать? Хоть как надо добраться до папы. Мама, наверно, меня уже ищет. А что, если врачи решат отдать меня маме? Это плохо. Мама меня убьёт за то, что сбежал…

Пока обдумывал всё, опять уснул. Проснулся от того, что кто-то прикоснулся ко мне. Передо мной – полиция. Как я испугался! Хочет, наверно, в тюрьму увезти.

– Вот этот мальчик, – врач показал на меня. – Говорит, не помнит, как его зовут. Но знает, как зовут родителей. На бомжа не похож. Чист, ухожен, одежда опрятна…

– М-да… – дядя полицейский сел на стул у кровати. Достал из чёрного портфеля ручку, бумаги и начал что-то писать.

– Не бойся, мальчик. Мы ничего плохого не сделаем. Наоборот, пытаемся помочь. Ну, рассказывай, что произошло. Только правду говори. Нельзя врать полиции.

От этих слов у меня всё внутри задрожало. Чуть не сгорел со стыда. От каждого его слова мне страшно. Не говорить правду – ещё страшнее.

– Как тебя зовут? – продолжил он. – Родители тебя, наверное, потеряли, волнуются. Возможно, мама тебя сейчас ищет, плачет. И папа, скорее всего, места себе не находит…

Я не смог удержаться и заплакал.

– Ну ладно, хватит, успокойся! – врач погладила по голове. Я немножко успокоился и решил всё рассказать.

– Давай начнём всё сначала. Как тебя зовут? – полицейский посмотрел мне в глаза.

– Ласын.

– Красивое имя. Соколы – сильные птицы! Летают на высоте, – похвалил он. – Фамилия?

– Шагиев.

– Замечательно. Расскажи про родителей. Сколько тебе лет?

– Папу зовут Варис, маму – Тансылу. Мне десять лет.

– Очень хорошо, Ласын. – полицейский всё записал. – А где ты живёшь?

– В Уфе, с мамой.

– Хм. А папа?

– Папа живёт отдельно, в Сибае.

– Вот как! А как ты Белорецк попал?

– К папе еду, – губы задрожали, кое-как сдержался, чтобы не заплакать. – Соскучился.

– Отца ещё увидишь. Не беспокойся, – врач попыталась меня успокоить.

Полицейский достал из портфеля фотоаппарат. Мальчики-соседи с интересом наблюдали.

– Не бойся, фото нужно для твоих родственников, – он сфотографировал меня. – Сейчас ведь много детей пропадает. По фото мама тебя узнает и заберёт.

Полицейский убрал фотоаппарат.

– Давай, сокол, выздоравливай, – попрощался он и ушёл вместе с врачом.

Что же теперь со мной будет? Наверное, очень быстро найдут маму. Она приедет за мной. Я по ней соскучился. Не знал, что попаду в такую беду. Думал, сяду в какую-нибудь машину и быстро доеду до папы. Представлял, какой будет наша встреча: звоню в дверь, папа открывает, очень сильно удивляется, и мы крепко обнимаемся. Бабушка сварит вкусный суп. Потом я им расскажу, как один добирался, они меня за это похвалят…

Мама – не плохой человек. Но запрещает общаться с папой. Из-за этого мне плохо. Год назад мама и папа почему-то поругались, и мы переехали в Уфу. Очень скучал по папе, спрашивал о нём. Но, как только я вспоминаю о нём, мама начинает ругаться:

– Не смей мне напоминать о нём! – злится она. – Я не хочу ни слышать о нём, ни видеть его. Он больше тебе не отец! Ты понял? Тряпка, маменькин сынок! Лучшие годы потратила на него. Будь проклят день, когда я вышла за него! Дура! Даже если бы он был единственным мужчиной в мире, я бы не взглянула…

Она ещё долго не может успокоиться. Мама увезла меня в другой город, лишь бы я не виделся с отцом. И телефона у меня нет. «Если узнаю, что разговаривал с отцом, ты у меня получишь!» – говорит она. Если что-нибудь сделаю не то, всегда так ругает: «Весь в отца! Все его плохие черты – в тебе!»

Её послушать, так папа – самый плохой человек во всём мире. Он же не такой! Не знаю, почему мама так его ненавидит.

Если мама завтра приедет и узнает, что я сбежал, чтобы папу увидеть, она меня точно убьёт!

А ведь если подумать, то я прошёл уже полпути. Может, мне дальше надо ехать? Но вот только денег у меня нет. В это время взгляд мой упал на мои часы. Эти электронные часы мама купила. Очень крутая штука! Считает, сколько шагов я прошёл, сердцебиение показывают, будильник есть.

– Кто хочет купить? – показал я часы мальчикам. Когда они их увидели, глаза их тут же загорелись. Все по очереди подержали, посмотрели, но сказали, что у них с собой нет денег. Один хотел поменять на рюкзак, я не согласился:

– Мне нужны деньги, – сказал я твёрдо.

Мальчику (я даже имя не спросил), который всё время лежал в телефоне, часы очень понравились.

– Есть только двести рублей. Если согласен, покупаю, – сказал он.

Я прекрасно знаю, сколько стоит эти часы. Не дешевле двух тысяч. Долго сомневался.

– Ладно, давай, – в итоге я согласился. У него тут же появилась улыбка до ушей.

– Крутые часы, – говорят другие.

– А ты чего так дёшево продал? – спросил мальчик с книжкой.

– Надо, очень надо, – сказал я. Они о моих планах ничего не должны знать…

Я – мать

Второй день не могу найти себе места. Ни спать, ни есть не в силах. Куда только ни звонила, у кого только помощи ни просила. Как сквозь землю провалился! Думаю только о сыне, кажется, скоро сойду с ума. Всю полицию поставила на уши. Пусть не сидят спокойно, пусть ищут, это их работа! Пусть отрабатывают свои зарплаты!

Каждую секунду ждала новостей. Но ничего не происходило. Моё терпение лопнуло. Решила поехать в Сибай, лично разобраться с этим козлом. Но тут телефон зазвонил:

– Ваш ребёнок нашёлся. Он находится в больнице Белорецка… – от этих слов сердце чуть не выпрыгнуло из груди. Как в Белорецке? У него же нет денег! Кто его надоумил? Да ещё и в больнице. Нет, ничего не понимаю. Не могу думать.

– Что с моим сыном случилось? Он здоров? – запинаясь, задала вопрос сотруднику полиции.

– Жив, здоров. Ничего с ним не произошло. Вас ждёт, – сказал полицейский.

Как мне стало легко на душе! Слава Богу! Пусть мой сынок будет здоров! Смысл моего существования. Продолжение моей жизни…

Я тут же взяла такси и поехала в Белорецк.

…Всю дорогу плакала. Таксист несколько раз спрашивал, всё ли со мной хорошо. Покачала головой, пока не обниму сына, мне не станет хорошо. Почему же я такая несчастная? Как только решу начать с чистого листа, всё идет наперекосяк. Дорога долгая. Мысли не дают покоя. Всё вспоминаю прошлое.

…Знакомство с Варисом произошло, как в анекдоте. Я тогда училась в училище в Уфе на бухгалтера. Однажды подружка пригласила меня на день рождения. Придумала отговорку, чтобы не пойти. По правде говоря, я хотела, но у меня совсем не было денег на подарок. Не могу же я пойти с пустыми руками! Да ещё и диплом нужно писать. Но подружка не сдавалась:

– Ты должна прийти! Другого ответа я не хочу даже слышать! Дарить ничего не надо, ты сама как подарок!

Пришлось согласиться. Заняла у одногруппницы денег, купила красивую вазу. Когда пришла, праздник был в разгаре. Собрались незнакомые мне парни, девушки. Стол накрыт, будто на свадьбу. Началось веселье. Ко мне тут же подсел один парень. Весёлый, воспитанный, с густыми чёрными волосами и белым лицом. Приглашал на медленный танец, всё время был рядом. Учится в автотранспортном колледже. Единственный ребёнок, мама работает на почте. Так мы встретились с Варисом. Не сказать, что он мне понравился, но ради приличия разговаривала с ним.

На следующий день после праздника нашёл меня и пришёл ко мне в общежитие. В руках – сирень! От такого внимания я тут же растаяла. Хотя, конечно, времени из-за учёбы практически не было. Но всё же несколько раз прогулялась с ним по парку. Сама не заметила, как мы с ним сблизились. А летом мы сыграли свадьбу!..

…В больницу я буквально влетела. Потребовала от медсестры, чтобы она немедленно показала мне сына. Но она проводила меня до кабинета начальника отделения.

– Шагиев Ласын у вас в отделении? Я его заберу, – сказала я, как только вошла.

Но начальник побелела и начала мямлить:

– Девушка… Не знаю, как так получилось…

– Что случилось?! Говорите как есть! – стараюсь говорить четко, но внутри всё кипит.

– Он только утром был в палате. А потом, смотрим…

– Господи, да что случилось? Он здоров? Если был в палате, покажите! Я приехала за сыном из Уфы!..

– Ваш сын сбежал, – сказала начальник, спрятав глаза. – С окна спрыгнул…

– Что?! О чём вы?! Покажите мне моего ребёнка!

– Вы только не волнуйтесь. Мы его ищем. Может, просто хотел по городу прогуляться. Такое случается.

От бессилия я чуть не заплакала горькими слезами. Потерять то, что ты вот-вот должна была найти, тяжелее всего. Всё, что накопилось за эти дни, я вылила на них:

– Как сбежал? Как?! Не злите меня! Если сейчас же не найдёте сына, я это просто так не оставлю! Засужу вас всех! Будете гнить в тюрьме! Вам не то что ребёнка, даже собаку нельзя доверять!

– Пожалуйста, успокойтесь. Мальчик найдётся.

– Не надо меня успокаивать! Куда вы смотрели?! Сейчас же иду в прокуратуру! Напишу президенту! Знаете, кто вы? Вы – лжеврач! Это не детское отделение, а шарашкина контора! Кто доверил вам детей? Как он смог сбежать средь бела дня? Тут что, порядка совсем нет?

– Давайте поговорим спокойно… Во-первых, ребёнок попал сюда не из дома, вы сами потеряли его. Во-вторых, мы спасли его от тяжёлого состояния.

– Ой, да, конечно! Эту сказку будете в суде рассказывать, – от злости ударила по столу. – Я это так не оставлю. Ваших извинений тоже не надо! Поймите вы: это ребёнок! Ребёнок! Как можно шутить с его жизнью?

– Он попал к нам в очень тяжёлом состоянии. Ладно хоть…

– Хватит! – перебила я начальника. – Если хоть волосок упадёт с его головы, я вам голову снесу!

Хлопнула дверью и ушла.

Я – ребёнок

Как только мне стало легче, я сбежал. Палата была на первом этаже, и, когда все ушли на уколы, я открыл окно и спрыгнул… Денег, которые я получил за часы, хватило только до Магнитогорска. С Белорецка до Магнита автобусы ходят часто, поэтому никто и не стал спрашивать документы. Садишься и ждёшь, пока водитель возьмёт за проезд. Час езды.

Наверное, врачи сейчас меня вовсю ищут. Ну и ладно! Честно говоря, мне вообще не понравилась эта больница. Уколы делают больно, дают горькие таблетки. Ещё и дети из других палат кричат и плачут. От их воплей становится только хуже. И полиция меня напугала. Ладно, всё уже осталось позади. Сейчас я в автобусе сижу и улыбаюсь. Если доберусь да Магнита, то до Сибая останется чуть-чуть. Там придумаю, как дальше ехать. Раз сказал, что увижу отца, то так и будет.

Сошёл с автобуса и осмотрелся, куда идти. Увидел надпись «Касса» и зашёл туда.

– Когда будет автобус до Сибая? – спросил я, когда подошла моя очередь.

– Каждые два часа. Самый крайний – в десять вечера.

– Сколько стоит?

– Сто рублей.

Зачем-то полез в карман, хотя знаю, что там пусто. Расстроился и вышел оттуда. Где же мне взять сто рублей? Начал ходить рядом с вокзалом, вдруг что-то найдётся или придумаю. Есть захотелось. Утром ничего не кушал. Тут я увидел надпись «Закусочная» кафе, похожее на вагон поезда. Оттуда доносится вкусный запах. Обрадовался. Я был в кафе с мамой. Там сначала покормили, только потом денег попросили. Это очень хорошо!

Зашёл в кафе и сел за пустой столик. Осмотрелся. Тут почти все – старые дяденьки. Они громко смеются, разговаривают, чавкают. Один вообще закурил прямо за столом. Тут же рядом появился парень с блокнотом.

– Что будете заказывать? – улыбнулся он.

– Мне суп, чебурек, компот.

– Хлеб?

– Пять кусочков дайте.

– Хорошо.

Не успел я моргнуть, как поднос с едой стоял передо мной. Начал есть так, будто первый раз вижу еду. Как же вкусно! Люблю чебурек. Почему-то у мамы получается не так вкусно… Я радовался, что придумал, как поесть. Молодец, Ласын! Вот это у тебя голова! Теперь можно и не кушать до Сибая.

Доел всё, встал с места и хотел уйти, пока никто не заметил. Быстрее нужно сбежать. Но тут меня остановил рассерженный голос:

– Мальчик, кто за тебя будет платить?

– Сейчас вернусь, – сказал я и сбежал. Не успел пройти и десять метров, как меня схватили за шиворот.

– Думаешь, самый умный? Жить надоело? – я не успел ответить, как получил пощечину. Из глаз искры полетели… А он продолжал меня трясти. Это был парень, который принёс еду. – Что молчишь, воришка? Я тебя сейчас в полицию сдам.

От слова «полиция» я испугался до ужаса и начал громко рыдать. Попытался освободиться от его рук. Но он сильнее.

– Агай, отпустите меня. У меня нет денег. И мамы, и папы тоже нет, – думал, ему станет меня жалко.

– Знаю я вас, сирот, много раз видал. Пошли! Будешь говорить с хозяином! Потом в полицию сдадим!

– Только не в полицию, пожалуйста. Сделаю всё, что вы скажете.

– Заткнись, щенок! Не успел родиться, а уже воруешь, – злой агай ещё раз ударил меня.

– Ай!

– Чего кричишь? Этого тебе ещё мало…

Парень притащил меня в кафе. Мы зашли с задней стороны. Там сидел толстый и страшный мужчина и считал деньги. Ещё одна тётя мыла посуду. Парень, который меня схватил, закрыл двери и ударил меня по спине:

– Скотина! Попался!

Толстый дядя поднял голову и посмотрел на меня обжигающим взглядом. Такие страшные глаза, аж в дрожь бросает. Посудомойщица разок взглянула и дальше продолжила работать. А парень всё ещё ругал меня:

– Скотина! Такой маленький, а уже ворует! Думал, не поймаем?!

Толстый дядя молча смотрел на меня.

– Кто такой? – наконец спросил он.

– Ла-ласын, – сказал я еле слышно.

– Откуда?

– Из Уфы.

– Что тут потерял?

Я рассказал всё как есть. Он смягчился вроде.

– Картошку умеешь чистить? – спросил он меня.

– Да, – ответил я уверенно, хотя никогда этого не делал. Видел, как чистила мама. Примерно представляю, что надо делать.

– Хорошо. Почистишь ведро картошки, дам на дорогу. Роберт, остаёшься за главного! – сказал он. Потом дал поручения тёте и агаю, который меня схватил, и ушёл.

– Повезло, – сказал Роберт и поставил передо мной ведро картошки. – Попробуй только не так сделать, получишь.

Я – отец

Всё валится из рук. Не могу забыть слова Тансылу. Угрожает убить! Алименты плачу, помогаю ребёнку, чем могу. Что ей ещё надо? Я хорошо её знаю, от неё можно ожидать всё что угодно. А может быть, она сама спрятала ребёнка у родственников, чтобы меня помучить? Ладно, лишь бы был жив и здоров. Ночь напролёт думал и решил пойти в полицию.

– У меня заявление. Жена не даёт жить, – сказал я полицейскому, который приходил ко мне домой. – Угрожает убить. Вот наша переписка. Маме тоже звонит, надоедает. Я знаю, ребёнок никуда не пропал. По-любому спрятала у родственников.

– А вы сами пробовали искать?

– А где искать-то? Она ничего, кроме того, что хочет меня убить, не говорит. С ней нельзя по-человечески общаться.

Полицейский тяжело выдохнул, покачал головой и раздражённо ударил по столу:

– Стыдно! Я думал, вы умный мужчина. Как вы можете называть себя отцом? Просто удивительно! У вас ребёнок пропал, а вы выясняете отношения с женой!

– Она мне не жена. Мы развелись!

– Плевать! Ребёнок-то ваш! Вы, кажется, и пальцем не шевельнули…

– Нет, я не верю, что ребёнок пропал. Он умный мальчик. Он не может пойти на поводу у кого-то. Только на пятёрки учится…

– Раз у вас каменное сердце, послушайте меня. Только сегодня получили известия. Вашего сына видели в Белорецке. Попал в больницу в тяжёлом состоянии. Местная полиция говорила с ребёнком. Имя, фамилия, возраст совпадает.

– Не может быть! Что ему там делать? В Белорецке у нас нет знакомых.

– Если не верите, взгляните, – сотрудник достал из папки фото. – Как думаете, кто этот мальчик?!

На фото был мой сын. Белое, как простыня, лицо, под глазами чёрные круги. Сердце моё сжалось. До этого я не верил. Значит, дела, действительно, плохи. В голове начали крутиться сразу тысячи мыслей.

– Что молчим? Это ваш сын? – полицейский прервал мои мысли.

– Да… Сейчас же поеду, заберу его…

– Я вам ещё не всё рассказал. Наш коллега успел его сфотографировать и допросить. А на следующий день после этого ваш сын успел сбежать с больницы.

– Как это? Куда он смог сбежать? – земля ушла из-под ног. Мой единственный сын! Без него всё теряет смысл.

– Откуда я знаю. Он не оставил записки. Без денег он далеко не уйдет. Дальше ста километров – точно никуда. Все участки в этом районе оповещены, фото раздали. Ищем.

– Господи… – от его слов у меня в глазах потемнело. – Хоть бы нашёлся! Что мне теперь делать?

– Поговорите с его мамой! Найдите общий язык! Вы сейчас должны оставить обиды и объединиться, искать сына.

– Я всё прекрасно понимаю. Но с ней невозможно разговаривать. Она во всём винит меня. Угрожает убить!

– Вы опять за своё! – полицейский встал с места. – Вы должны ради ребёнка объединиться!

– Понял! Сделаю, что смогу, – сказал я. – Но как он оказался в Белорецке?..

– Понятия не имею! Если хотите знать, то сейчас многие подростки бегут с дома. Из-за постоянных скандалов они чувствуют себя лишними. На стороне ищут покоя, понимания. В любом случае, от хорошей жизни никто не убегает. Муж с женой думают только о себе, разводятся, делят имущество, скандалят. О том, что чувствует ребёнок, никто не спрашивает.

Я – ребёнок

Целый день чистил картошку. Появились мозоли, руки стали кровоточить. Как бы я ни старался, не получается красиво. То отрежу половину, то глазки остаются, то кожура слишком толстая. А Роберт всё время подходит ко мне и начинает кричать:

– Что ты делаешь? Ты это специально? – берёт очищенную картошку и суёт мне под нос. – Кто так чистит? Кожура слишком толстая! Половины картошки, считай, нет!

Если пытаюсь чистить тонко, то начинаю медлить. Роберту опять не нравится:

– Ты что, как черепаха? Нам для супа картошка нужна! Ты до утра собираешься сидеть? – психует и начинает сам чистить. Картошку кидает со всей силы в кастрюлю. Брызги воды летят прямо на меня. – Видел, как надо? Это тебе не воровать!

С важным видом Роберт бегает по кафе, а потом снова заходит на кухню. Чтобы не видеть его лицо, я опускаю голову и делаю свою работу. И тут почувствовал, как горит моя шея. От боли я закричал.

– Ха-ха-хааа! – Роберт захохотал, как сумасшедший. – Проснулся, черепаха!

Оказывается, Роберт обжег мою шею горячим половником. Шея теперь невыносимо болит. Это место я и холодной водой мочил, и чесал, но ничего не помогло. Ну почему же я сюда попал?! И та молчаливая тётя ничего не говорит. Делает вид, что ничего видит и уходит в зал со столами. Словно язык проглотила. А может, она и вправду немая? Я злюсь на маму и папу. Если бы жили вместе, то ничего этого не было бы.

Вечером я кое-как почистил всю картошку. И руки, и спина болят. Да и шея всё ещё зудит.

– Я закончил, – сказал я Роберту.

Он сначала посмотрел на меня, потом на ведро. Взял кожуру:

– Бездарь! Лучше бы ты вообще не брался за работу! Сколько картошки зря потратил!

– Агай, я ведь старался сделать всё, как вы и приказали, – сказал я тихо.

– Не неси чушь! Если бы ты делал, как я сказал, то было бы так? Бездарь! – он бросил кожуру мне в лицо. – Считай, что ты не смог оплатить долг! Сейчас вернётся хозяин, и мы посмотрим!..

– Пожалуйста, отпустите. Мне надо успеть на автобус.

– Чего? Автобус?! Ага, сейчас, жди… Ведро картошки из-за тебя пропало! Штраф тебе! Пока всё не оплатишь, ты здесь закрыт. Я тебя научу работать!..

* * *

Стемнело. Молчаливая тётя ушла домой. А толстый дядя всё ещё не пришёл. Я его с нетерпенем жду. Он обещал дать мне денег за работу. А Роберт оказался очень злым. Как будто я его раб. Зазвонил телефон Роберта. Он внимательно слушал, сказал: «Хорошо, хорошо», – и положил трубку. А потом злобно посмотрел на меня и сказал:

– Сегодня хозяин не придёт, – от этой новости мне стало плохо. – Приказал оставить тебя у себя на одну ночь.

– Как так? Он обещал дать денег… Мне домой надо.

– Приказ не обсуждается! Завтра сам с хозяином поговоришь…

Я удивился такой бездушности взрослого человека (Роберту было лет восемнадцать). Не стерпел и спросил:

– Агай, почему вы такой злой человек?

– Ты ещё не видел злых людей! Хочешь ты этого или нет, но жизнь превращает всех нас в волков. Ты думаешь, я здесь работаю по приколу?! Мама одна нас растила, сейчас болеет. Братишек и сестрёнок много, их нужно кормить и одевать. Всех тяну я. Я даже образование не смог получить. Ладно, хоть сюда взяли на работу. Хозяин дал комнату поближе к работе… Я уже тут привык. Теперь я правая рука хозяина.

К этому часу в кафе уже никого не было. Роберт убрал остатки еды в холодильник, что-то положил себе в пакет и пошёл к выходу. Смотрит на меня злобно, как будто я ему что-то плохое сделал.

– Только этого не хватало. Таскать на работу молокососа, – бубнил он, пока закрывал двери.

Я ничего не сказал. Лучше сейчас молчать. В голове только одна мысль – нужно быстрее сбежать! Надо только подождать удобного случая! Роберт как будто читает мои мысли. Идёт рядом, не отстаёт и не уходит вперёд.

– Даже не думай сбежать! Всё равно поймаю! Только хуже себе сделаешь! – предупредил он.

Прошли мимо того старого вагона паровоза. Перешли широкую улицу и зашли во двор с высокими домами. Ещё немного, и оказались у старого жёлтого дома. Видимо, этот двухэтажный дом был построен очень давно. Он как будто портит здесь всю красоту. Как только вошли в старый подъезд с ужасным запахом, меня охватило неприятное предчувствие. Послышались крики, матерные слова. И почему я сбежал? Если выберусь отсюда, то никогда больше так не поступлю! Мы шли по тёмному коридору. По обе стороны были комнаты. Дошли до самого угла. Роберт открыл тяжёлую деревянную дверь.

Меня удивил беспорядок этой маленькой комнаты. На круглом столе была гора немытой посуды. Высохший хлеб, пустые бутылки, бычки, заплесневевшие макароны на сковороде… Везде грязная одежда, на железной кровати растрёпанное постельное белье. Отвратительный запах. Меня чуть не стошнило. Хозяину, видимо, не понравился мой шокированный вид.

– Что ты вылупился? Проходи! – сказал он раздражённо. Пришлось сесть на край кровати.

В комнату сразу же после нас вошли четыре парня. У каждого была бутылка. Они, наверно, часто здесь бывают. Тут же сели за стол, будто у себя дома. А я так хочу спать! Я так устал! Сижу и засыпаю. Роберт, увидев это, бросил на пол грязное одеяло и сказал:

– Спи там! Завтра тебя ждёт много работы.

– Братишка твой, наверно, тоже пить будет? – один из гостей посмотрел на меня и улыбнулся.

– Он мне не братишка! Подсобник мой, – захохотал Роберт, а вместе с ним и другие. Они начали весело и шумно пить. Как бы мне ни хотелось, но под такой шум я не смог уснуть. Думал, вот-вот попрощаются и уйдут, но один из них вышел и пришёл уже с гитарой. Теперь они начали очень громко петь. Это даже нельзя назвать пением, так, один орёт громче другого и мучает гитару. Этого только не хватало! Один из них дёрнул меня за руку:

– Давай, покажи, как ты поёшь! – сказал он.

– Я не умею петь, – ответил я.

– Не умеешь петь – танцуй!

– Ну, хватит, пожалуйста, я спать хочу…

Если бы один, более трезвый, их не остановил, не знаю, чем бы всё это кончилось. «Не трогайте ребёнка! Пусть спит!» – твёрдо сказал он. Остальные не стали ему перечить.

…Какая радость! Папа снова приехал в Уфу! Я вышел на улицу поиграть, а там стоит он и ждёт меня! Папа рад меня видеть. Он улыбается и готов меня обнять. Мама стоит в сторонке, наблюдает и тоже улыбается. Я с криком «папа!» бросился к нему. Как только хотел его обнять, меня схватили большие птицы и подняли с собой высоко-высоко… А через некоторое время мои руки превратились в крылья! Вместе с птицами мы летим всё ближе к облакам. Как хорошо! Никто тебя не трогает…

– Вставай! – кто-то пнул по ноге. Открываю глаза, а там помятый и злой Роберт. – Из-за тебя сейчас опоздаю на работу. Быстрее давай! И так башка трещит, не хватало из-за тебя криков хозяина…

Я – мать

Не вернусь в Уфу, пока не найду ребёнка! Целый день пробыла в отделении полиции. Белорецк перевернули с ног на голову: ищет и полиция, и люди. На каждый столб повесили фото Ласына. Отправили фото и в другие сёла, города.

Боже, прошу, пусть сын будет живым и здоровым! Сначала я так на него была зла, а теперь готова простить его за этот побег. Пусть найдётся! Я сама сглупила, сгоряча всё делаю… Знаю ведь, что сын любит отца! Дура! В тот день взяла и разбила дорогой телефон. Ведь видела, как он скучает по папе. Но не могла переступить через свою гордость и дать им общаться. Всю злость на мужа и свекровь вылила на Ласына. Наверное, это безденежье после развода сделало меня такой. Легко сказать – развожусь. Но ведь тебя никто не ждёт в большом городе. Если денег нет, то даже родным ты не нужна. Только ради того, чтобы снимать квартиру, угробила половину здоровья…

Возможно, я что-то сделала не так. Иногда я сама себя не понимаю. Откуда во мне столько злобы и ненависти? Сгоряча всё ломаю, всех довожу до ручки, а потом только думаю. Ведь бывают же женщины, как актрисы, которые скрывают свой яд в себе, но продолжают улыбаться и жить. Хитростью добиваются своего. Мужа настраивают против его матери. Потом нарожают детей побольше и сидят спокойно на шее мужа. Дома они – королевы! Почему я не такая?..

Много думала… Не зря ведь мальчик так тянется к отцу. Если посмотреть, с одной стороны, Варис не такой уж и плохой муж. Были и хорошие моменты в нашей совместной жизни. Работает, деньги домой несёт. Не пьянствует. Но раздражает, что он во всём слушается свою мать. Если бы не эта старушка, кто знает, может, жили бы и горя не знали. Может, стоит перебороть свою гордость и опять попробовать жить вместе? Ради сына. Но только с одним условием: будем жить отдельно от свекрови!

Я – ребёнок

Когда мы пришли в кафе, та молчаливая тётя уже работала. Оказывается, она живёт в какой-то деревне рядом с городом. Её работа – мыть посуду, готовить суп, убирать со стола после посетителей. Она не очень разговорчивая. Сама никогда не заговаривает первой, если что-то спрашивают, отвечает «да» или «нет». Нельзя ведь открыть её голову и посмотреть, почему она такая. Может быть, с ней случилось что-то страшное. Кто знает… А Роберт – правая рука хозяина. Считает деньги, общается с посетителями, принимает заказы. Если нет того толстого дяди, он тут как король. Вот и сегодня, как только позавтракали вчерашней едой, он поставил передо мной ведро с картошкой.

– До обеда закончи. Хозяин к этому времени придёт. Рассчитается с тобой, и можешь проваливать, – сказал он мне.

Я не стал противиться. Сегодня работается как будто легче. Стараюсь кожуру чистить тонко, а то Роберт опять будет ругаться. Вчера он каждую минуту издевался надо мной. Сегодня, кажется, у него совсем нет сил на это. Без конца пьёт воду, много отдыхает, держится за голову.

А люди всё заходят и заходят в кафе. Даже больше, чем вчера. Роберта это раздражает:

– Издеваются, что ли? Будто ждали дня, когда у меня не будет сил, – бубнит он и выходит в зал. Возвращается ещё более злым и кричит на тётю:

– Иди забери бутылки! У меня уже нет сил кричать. Ты же видишь, что они заходят с бутылками, почему сразу им не говоришь? Превратили кафе в кабак. Каждый с водкой заходит! Бардак!

Тётя молча уходит в зал и начинает собирать бутылки. Потом возвращается и берётся за своё дело. Роберт походит и опять на неё кричит:

– Я что тебе сказал? Ты можешь мыть стаканы нормально? Все жирные! Посетители жалуются. Если ещё раз такое повторится, доложу хозяину, штраф гарантирован!..

Тётя еле заметно улыбается и продолжает работать.

– Почему он на вас кричит? Вы же старше его! – сказал я ей, когда мы остались наедине.

– Не знаю…

– А хозяин сегодня точно придёт? Мне нужно домой.

– М-м-м.

– Папа ждёт меня. Потерял, наверное…

– А-а-а…

Только заметил: кажется, эта тётя немножко глуповата. Очень странная. Если бы была в своём уме, она не стала бы терпеть такие крики.

Время обеда прошло. Картошку я почистил. А хозяина всё ещё нет. Роберт устал бегать из зала на кухню и обратно. Он принёс на кухню три стула, поставил их в ряд и лёг.

– Подсобник, иди убирай со стола. Мне нужно отдохнуть…

Я взял мокрую тряпку и вышел в зал. Людей уже поменьше стало. За одним столом двое мужчин о чём-то спорят, потом поднимают рюмки и пьют. Если подумать, в нашем кафе не продают алкоголь. И всё же после каждого посетителя остаётся пустая бутылка. Видимо, сюда мужики заходят только для того, чтобы выпить. Вчера Роберта это не волновало, а сегодня вон как психует. Начал молча убирать столы.

И тут увидел посреди стола чёрный кошелёк. Кто-то забыл. Открываю, а там деньги! Руки задрожали, не знаю, что дальше делать. В голове сразу куча мыслей появилась. Может, украсть этот кошелёк и сбежать? Тут не только до Сибая, но и в любой другой город можно попасть! Никто не увидит, никто не найдёт… Деньги, которые я так давно жду, оказались у меня в руках. Бежать! Быстрее бежать!

Нет, так нельзя. И так из-за обмана столько потерпел. А сейчас хочу средь бела дня украсть кошелёк. Взять без спроса – это ведь воровство! И папа, и бабушка учили меня не воровать. Брать чужое – это преступление. Да и потом, всё равно когда-нибудь это всплывёт. Если узнает папа, рассердится. Он будет краснеть, потому что его сын – вор!

– Что там встал как вкопанный? Быстрее! – обернулся, а там Роберт. Вырвал из моих рук тряпку и поднял руку, чтобы ударить. В этот момент увидел кошелёк и остановился. – Что там у тебя, показывай. У кого украл?

– На столе лежал, – сказал я дрожа.

– Дай сюда, – со всей силы выдернул с моих рук кошелёк и убежал на кухню. Я пошёл за ним.

Роберт уже считал деньги:

– Ничего себе! Столько денег! Одежду куплю себе!

– Это не твоё, нужно вернуть!

– Чего?! Решил меня учить, малявка? – собрав руки в кулак и, он подошёл ко мне. Боюсь, что он меня сейчас ударит, но стараюсь не подавать вида. – Этот кошелёк – мой! Понял?

– Брать чужие вещи – стыдно.

– Заткнись, молокосос! Ты ничего не видел! Чтоб звука не издавал! Если кому-то расскажешь, пожалеешь! Иди полы мой!

Когда же придёт этот хозяин?! Поскорее бы получить деньги и уйти отсюда. Ушёл бы без денег, но Роберт не отпускает. Вот сейчас мою в зале полы. Он смотрит, как я это делаю. Если бы смог, не остался бы здесь даже на секунду.

В этот момент в кафе забежал незнакомый дядя. По лицу видно, о чём-то беспокоится. Подошёл к одному столу и начал смотреть под ним, всё вокруг. Видимо, не нашёл то, что искал, и обратился к Роберту. Я мыл пол под столом, поэтому, наверное, меня не заметил.

– Я тут недавно у вас был, на столе оставил кошелёк. Его и ищу, – сказал он Роберту.

– Не знаю. Тут ничего не видел.

– Как это так? – мужчина разозлился. – Я тут оставил. Не надо делать из меня дурака! Я не так много пил.

Удивительно, как врал Роберт. Не краснеет, не волнуется, стоит на своём:

– Поищите в другом месте. Мы не отвечаем за вещи пьяниц…

Мужчина не на шутку разозлился:

– Это моя месячная зарплата! Дома ждут дети… Если не вернёте, пеняйте на себя!

Мне стало жалко дядю. Почувствовал вину за то, что он оказался в такой ситуации. Если бы я не взял кошелёк, может, никто бы и не заметил. Вернулся и нашёл бы. Ведь Роберт забрал с моих рук. Если я виноват, то нельзя молчать. Пусть будет то, что будет!

– Агай, ваш кошелёк чёрного цвета? – я бросил тряпку на пол и направился к нему. У Роберта тут же поменялось лицо, а руки он собрал в кулаки.

– Да, чёрного, – агай обрадовался так, будто уже нашёл кошелёк.

– Ты чего путаешься под ногами? Иди на кухню! – Роберт посмотрел на меня и показал кулак.

– Ты чего мальчика пугаешь? Пусть договорит… – сказал агай.

– Он ничего не знает. Врёт он. Вали отсюда.

Я оказался между двух огней. С одной стороны Роберт толкает меня локтём, чтобы я ушёл на кухню, с другой стороны агай пытается меня прикрыть своим телом. Чувствую себя мячом, который пинают между двух ворот.

– Это он забрал ваш кошелёк! – сказал я, зная, что у меня есть защитник.

– Что ты врёшь, придурок?

– Хватит, вы уже не ребёнок! – мужчина заорал громким голосом. – Сам вернёшь или вызвать полицию?!

Роберту пришлось вернуть кошелёк.

– Ну, шестёрка! Пеняй на себя! – прорычал на меня Роберт.

Агай, как только получил кошелёк, начал считать свои деньги. Обрадовался, когда всё оказалось на месте. Он достал пятьсот рублей и протянул мне:

– Ты – настоящий мужик! Держи, это тебе! – агай пожал мне руки и собирался уходить.

– Агай, подождите меня, – остановил я его. Знаю, теперь здесь точно нельзя остаться. Раз у меня уже есть деньги, то и ждать хозяина не надо.

– Да, слушаю. Что хочешь?

– Можно я с вами выйду?

– Давай!

Хорошо, что не стоял, как дурак. Если бы я там остался, это был бы конец. Пока есть защитник, нужно бежать. Ничего не объясняя, я зацепился за его одежду. По-другому и нельзя. Роберт хотел помешать: «Куда пошёл? Сейчас хозяин приедет!» – не постеснялся угрожать кулаком перед взрослым человеком. Еле смог сбежать. Уф! Бог всё-таки есть!

Я – отец

Тансылу позвонила! Сначала хотел сбросить, решил, что опять будет орать. Но ответил. Она даже не поздоровалась, сразу начала плакать. Слова не может сказать, просто плачет. Сердце защемило. Весь мир остановился. Ждал, пока она сообщит плохие новости…

– Что случилось? Говори же, – кажется, тысячу раз спросил.

Она не смогла успокоиться, кое-как сказала несколько слов:

– У меня больше нет сил!

– Успокойся! Думаешь, мне легко? Все его ищут, я тоже не сижу сложа руки…

– Если с нашим сыном что-то случится, я этого не переживу!

– Хватит! Не каркай! Найдётся, куда же денется! Видишь, к чему привело твоё поведение! Ты вечно делаешь из мухи слона, Тансылу. Сейчас все мы страдаем. А ведь мама предупреждала. Помнишь, что она сказала, когда ты подала на развод?! «Когда муж и жена разводятся, самым несчастным остается ребёнок!» Ведь оказалась права!

– Ладно, хватит, Варис. Мне и так нелегко. Мы оба виноваты. Об этом потом поговорим. Мне нужно тебе кое-что сказать. Я сейчас в Белорецке. Целый день ищем, не нашли. Вчера у вокзала в Магнитогорске видели мальчика, похожего на Ласына. Давай встретимся в Магните, – сказала она.

– Хорошо, выезжаю…

Я – ребёнок

Не могу поверить, что так легко отделался от мстительного Роберта. Стараюсь не отставать от агая, который потерял кошелёк, боюсь, Роберт меня догонит. Так мы и познакомились с моим спасителем. Его зовут Юрий, работает на заводе. Но я не стал рассказывать, как попал в такую ситуацию. Лишь попросил купить билет до Сибая.

– Как я могу отказать такому хорошему парню?! Оставайся всегда таким справедливым! – улыбнулся агай и купил на свои деньги билет.

Надо же, бывают ведь такие добрые люди на свете! Я его поблагодарил. Если бы не он, я бы всё ещё был в рабстве! Но у меня был вопрос, который не давал покоя. Агай казался человеком, который знает ответ на этот вопрос. Поэтому, перед тем как попрощаться, я спросил у него:

– Агай, а что означает, если ты летишь во сне?

Он улыбнулся и спросил:

– А почему ты спрашиваешь?

– Последнее время вижу один и тот же сон: будто я превращаюсь в птицу.

– Полёт – это к добру, – сказал Юрий. – Если летаешь во сне, значит, быстро повзрослеешь!

Мы с ним долго прощались. Эх, вот бы все люди были как Юрий-агай! У него лицо доброе, а каждое слово – как лекарство!

…Сейчас я сижу внутри вокзала. Через полчаса будет автобус до Сибая. С нетерпением смотрю на часы. Час в дороге – и я обниму отца. И всё это закончится! В этот момент двери вокзала открылись, там показался Роберт. Я попытался спрятаться за одной тётей, но он меня всё равно увидел и схватил за шиворот. Я бы закричал, но тут нет полиции, чтобы помочь мне.

– Думал, сбежишь, предатель? Пошли, выйдем поговорим!

– Отпустите ребёнка! Что вы делаете? – тётя попыталась меня защитить. Но Роберт закричал так, чтобы весь зал услышал:

– Он украл мои деньги! Карманник! – после этих слов никто не встал на мою сторону. Я делал всё, чтобы отбиться от него. Но он сильно ударил меня по шее и потащил за руки на улицу.

Роберт был так зол, что его глаза стали красными. В такой момент проще не сопротивляться, нужно делать всё, что прикажет. Он орёт на меня, ругает, материт. Притащил меня за гаражи, которые были рядом с вокзалом. Тут никто не ходит, кричать бесполезно. Видимо, он специально выбрал это место.

– Думал, избавился от меня, обезьяна? – Роберт со всей силы пнул меня по животу. От боли я скорчился. Смог издать только тихий выдох. – Я предупреждал тебя: пеняй на себя! Думал, ты умнее всех? Сейчас покажу!

– Отпусти меня, я больше так не буду… – умолял я.

– Ха-ха-ха! Раньше надо было думать! – он с презрением улыбнулся и ударил меня кулаком по лицу. Роберт прекрасно понимал, что я не могу ему противостоять, поэтому продолжал с удовольствием издеваться. Поднял палку с земли и начал бить по рукам и ногам, будто избивал какого-то грешника или преступника. Оправдывая себя, перечислял мои косяки:

– Решил быть непослушным? На тебе! – ударил палкой по рукам. – Лишил меня денег? На тебе! Думал, так легко избавишься от меня? На тебе!..

Я в ответ ничего не делал, лишь говорил «ау», «не трогай», «отпусти»… Надеялся, что скоро отпустит. Но он становился всё более злым, избивал ещё сильнее. Пару раз даже в голову попал. От беспомощности и ярости я вдруг сам набросился на Роберта!

– Я тебя не боюсь! – закричал я со всей силы и укусил его за руку! Знаю, парням кусаться нельзя, но в этой ситуации не знал, как себя по-другому защитить. Он намного сильнее меня. Роберт от боли зарычал как медведь. Я сам испугался и отпрыгнул от него.

– Ах, ты значит так?! Щенок! Сейчас тебе все зубы выбью!.. – Роберт стал ещё злее от моего поступка. Его теперь точно не остановить. Он осмотрелся вокруг, взял в руки кусок железа и кинул в меня:

– Убью, сволочь! Раздавлю голову!.. – я даже не успел среагировать, как получил удар в щеку. Земля перевернулась… Только искры полетели…

– Ты-ы-ы… ме-ня… у-бил… – прошептал я.

Не знаю, услышал ли меня Роберт. Он пытается меня поднять. Ещё слышу его голос:

– Вставай!.. Не шути! Открой глаза…

Но у меня совсем нет сил, даже чтобы открыть глаза. В ушах только звон… Земля так быстро крутится…

Я – мать

Вокзал Магнитогорска кипит. Кто-то кого-то встречает, кто-то кого-то провожает. Вот одна женщина обняла ребёнка: «Золотце моё! Как отдохнули с папулей?» – целует его. Какие они счастливые! Прямо светятся. Но мне стало так печально от этой сцены. Почему же я лишена этого счастья? Живут ведь люди! Говорила ли я своему ребёнку такие милые слова? Ведь я так его люблю! Но, кажется, никогда не проявляла этого. Что это – дикость, грубость или наша национальная черта – суровость? Скорее всего. Мама меня в детстве тоже не ласкала. В нашем доме никогда не проявляли чувств, это считалось слабостью. Мягкость портит ребёнка. А разве ребёнок не должен чувствовать себя любимым и нужным? Раньше Я об этом не задумывалась. И правда, ни ребёнку, ни мужу не показывала свою нежную любовь. Это и сделало меня несчастной. Звонок прервал мои мысли. Варис звонит.

– Тансылу, я в Магните. Ты где?

– Я тоже доехала. Сижу на вокзале.

– А, хорошо. Жди, скоро буду.

– Жду.

Спокойный голос Вариса заполнил пустоту в душе. Его голос, его слова всё ещё имеют для меня значение. Как бы ни старалась быть сильной и независимой, в минуту несчастья поняла, какая я на самом деле одинокая и слабая. Очень слабая. Хочу упасть на плечо Вариса и вылить все слёзы. Пусть жалеет и успокаивает меня. Мне стало бы легче…

Пока Варис ехал, решила пройтись вокруг вокзала с фото Ласына, расспросить людей. Возможно, кто-то его видел…

– Вы не видели этого мальчика? – спрашиваю у людей. Но ответ один и тот же:

– Нет, не видел.

Зашла в зал ожидания вокзала, чтобы и там расспросить людей.

– Лицо вроде знакомо, – сказала уборщица. Она снова посмотрела на фото. – Да, это он. Полчаса назад видела его. Но какой-то подросток обвинил его в воровстве и куда-то утащил…

Я – ребёнок

Вокруг темнота… темнота… И… Впереди огонек. Бегу… Бегу… Бегу… Но всё никак не могу догнать этот огонек. Тела не чувствую. Сам не понимаю: то ли лечу, то ли шагаю. Да, я не ошибся, ноги оторвались от земли. Руки превратились в крылья, и я лечу.

Всё это очень странно… Сам поднимаюсь в небо, а тело лежит на земле. Рядом бегают люди. Кричат, плачут. Рядом с гаражом стоит машина скорой помощи. Роберта задержала полиция…

А я дальше лечу. А там, рядом с вокзалом стоят мои родители. Да, это точно они! Обнимаются! Как же я рад видеть их вместе!

Мне захотелось спуститься на землю и обнять их. Но только крылья мои не слушаются, они всё несут меня вверх. Боже, я ведь в птицу превратился!.. Лечу и лечу…

«Мама, папа! Я вас очень сильно люблю!» – закричал я. Но вот голос мой неслышен. Ах, да, забыл: птицы не разговаривают! Ну же! Посмотрите в небо! Если увидите птицу, знайте: это ваш сын – Ласын! Если вы меня любите, улыбнитесь и помашите! Я пойму то, что вы хотите мне сказать…

Мама и папа снова вместе! Какая радость! Но вот только я не могу спуститься на землю. Раскрыл крылья и лечу…

Слышу какой-то волшебный голос. На человеческий язык не похож. Или это с неба слышно?.. Как будто эхо:

– У тех, кто не считается с детской душой, нет будущего! Нет будущего! Нет!