Kitobni o'qish: «Պատմութիւն»

[1]

Մովսէսի Խորենացւոյ եւ Անդրեասի։ Ադամ նախաստեղծ. սա կեցեալ ամս երկերիւր եւ երեսուն՝ ծնանի զՍէթ։ Եւ եկեաց ամս եւթն հարեւր, մինչեւ ի հարեւր երեսուն եւ հինգ ամն Մաղաղայեղի։ Սէթ կեցեալ ամս երկերիւր եւ հինգ՝ ծնանի զԵնովս. եւ եկեաց ամս ՉԷ, մինչեւ ի քսան ամն Ենովքայ։ Սորա երկուքն յարձանագրութեանցն՝ ընդդէմ երկուց հանդերձելոցն, որպէս ասէ Յովսեպոս, թեպէտ եւ ուրն անյայտ է։

Ենովս, որ առաջին յուսացաւ կոչել զԱստուած։ Եւ ընդէ՞ր արդեւք այս, եւ կամ վասն որո՞յ պատճառանաց նախն է ասացեալ կոչելոյն զԱստուած, կամ ո՞րպէս կոչելն իմանի։ Քանզի Ադամ ճշմարտութեամբ աստուածաստեղծն. եւ սա ի բերանոյ Աստուծոյ առեալ ասի պատուէր. այղ եւ յանցուցեալ եւ ի թաքստեան եղեալ, զՈ՛ւր եսն յԱստուծոյ՝ եւ ոչ յայղ ումեքէ հարցանի։ Սապէս եւ զվճիռ վարկին ի նմին բերանոյ լսէ. իսկ յետոյ եւ Աբէղ մերձաւոր եւ ծանաւթ Աստուծոյ լիալ՝ պատարագս մատուցանէ, եւ ընկալեալ լինի։

Արդ՝ սոցա այսպէս ընդունելութեան եւ ծանաւթութեան Աստուծոյ լինել, է՞ր աղագաւ առաջին սա ասի կոչել զԱստուած, եւ այս յուսով։ Այղ զայղսն վասն սորա ի տեսութեանց՝ ի հրաւիրեալսն մեր յուղարկեսցուք տեղի. իսկ որ առձեռնպատրաստն է, ասասցուք։ Քանզի ի պատուիրանազանցութեան գտեալ առաջինն ի մարդկանէ՝ ի դրախտէն եւ յԱստուծոյ՝ չարութեան աղագաւ, որպէս ասացեալ է, գտանի արտասահմանեալ։ Զկնի եւ ընտանեգոյնն Աստուծոյ՝ յորդւոցն Ադամայ՝ ի հարազատէն իւրմէ սպանանի յեղբաւրէ։ Յետ որոյ՝ ոչ բանիւ ինչ աստուածայնւոյ, եւ ոչ յայտնութեան ինչ իրիք եղելոյ, ի տարակուսանս եւ յանյուսութեան ազգ մարդկան համարեալ լինի. այղ եւ ինքնահաճոյ արդարեւ գործս. յորոց միջի սա քաջայոյս եղեալ՝ ուղղութեամբ հանդերձ՝ կոչէ զԱստուած։ Իսկ կոչելդ կրկնակի իմանի. կամ անուանել որպէս զմոռացեալ, կամ յաւգնականութիւն կարդալ։

Արդ՝ անուանել որպէս զմոռացեալ՝ ոչ է ի դէպ. զի ոչ բազմութիւն ամաց ընդ մէջ, որ ի մոռացումն նոցա զԱստուածդ ածէր անունն, եւ կամ զնոյն իւքն որոյ անունն. եւ ոչ դարձեալ մահու եւ թողման դեռ եւս յԱստուծոյ ստեղծեալն հասեալ է։ Ապա ուրեմն յաւգնականութիւն կոչէ սա զԱստուած։

Ժա կեցեալ ամս ՃՂ, ծնանի զԿայինան։ Եւ եկեաց ամս ՉԺԵ, մինչեւ ի ԺԳ ամն Մաթուսաղայի։

Կայինան կեցեալ ամս ՃՀ, ծնանի զՄաղաղաել. եւ եկեաց ամս ՉԽ, մինչեւ ՁԱ ամն Ղամեքայ։

Մաղաղայել կոցեալ ամս ՃԿԵ, ծնանի զՅարեդ. եւ եկեաց ամս ՉԼ, մինչեւ ԽԸ, ամն Նոյի։

Յարեգ կեցեալ ամս ՃԿԲ, ծնանի զԵնովք. եւ եկեաց ամս Պ, մինչեւ ՄՁ ամն Նոյի։

Ենովք կեցեալ ամս ՃԿԵ, ծնանի զՄաթուսաղայ։ Եւ եկեաց ամս Մ մինչեւ ԼԳ ամն Ղամեքայ։ Եւ հաճոյ եղեալ Աստուծոյ փոխի։ Սա յետ ծնանելոյ զՄաթուսաղայ ամաց Մ՝ արժանի եւ հաճոյ վարս ստացեալ, որպէս գիտէ որ հաճեցաւն, փոխեալ ի միջոյ ամպարշտաց, զորոյ զպատճառսն յետոյ հատուսցուք։ Մաթուսաղայ կեցեալ ամս ՃԿԷ, ծնանի զՂամեք. եւ եկեաց ամս ՊԲ, մինչեւ Ո ամն Նոյի. եւ անդէն իսկ առ ջրհեղեղաւն վախճանեցաւ։

Ղամեք կեցեալ ամս ՃՁԸ, ծնաւ որդի եւ անուանեաց զանուն նորայ Նոյ։ Եւ եկեաց ամս ՇԼԷ, մինչեւ ի ՇՂԵ ամն Նոյի. եւ մեռաւ չորիւք ամաւք յառաջ քան զՄաթուսաղայ հայր իւր։

Վասն Նոյի։ Եւ ընդէ՞ր արդեւք զսա միայն որդւոյդ անուամբ յորջորջեաց, իսկ վասն այղոցն ամենեցուն պարզաբար ասաց՝ թէ ծնան. զորմէ ընդդէմ իմն մարգարէանայ հայրն։ Սա, ասէ, հանգուսցէ զմեզ ի գործոց եւ ի տրտմութենէ ձեռաց եւ յերկրէ՝ զոր անէծ տէր Աստուած. որ եղեւ ոչ հանգիստ, այղ ջնջումն՝ որ ինչ միանգամ ի վերայ երկրի։ Ինձ թուի, հանգուցանելն՝ դադարեցուցանել. իսկ դադարեցուցանելն զամպարշտութիւնս եւ զչարիս՝ սատակմամբ մարդկան երկրագործաց դարուն երկրորդի։ Քանզի գեղեցկաբար ասաց, թե ի գործոց մերոց, որ է յանաւրէնութեանց. եւ ի տրտմութենէ ձեռաց՝ որովք կատարեմք զպղծութիւնս։ Բայց այդարեւ հանգչին ըստ այսմ մարգարէութեան ոչ ամենեքեան, այղ կատարեալքն յառաքինութեան ոգիք. յորժամ չարիք՝ իբրեւ հեղեղաւ ջնջեալք մաքրին, իբր առ Նոյիւ մոլեալքն ի չարիս։ Իսկ որդւոյդ անուամբ՝ մեծարեաց զնա Գիր, իբրեւ զյայտնի եւ զնշանաւոր, եւ զարժանի ժառանգ հայրենականացն ժառանգութեան։

Անդրէասի։ Նոյ եղեալ ամաց հինգ հարեւր՝ ծնաւ երիս որդիս՝ զՍէմ, զՔամ, եւ զՅաբեթ. եւ յետ հարեւր ամի ծննդեանն Սեմայ՝ եկն ջրհեղեղն յամի վեցհարեւրորդի կենացն Նոյի, եւ կալաւ զերկիր ամ մի։ Եւ առնին յԱդամայ մինչեւ ի ջրհեղեղն ազգք տասն, ամք ՍԽԲ։

Եւ եկեաց Նոյ յետ ջրհեղեղին ամս ՅԾ, մինչեւ Ձ ամն Եբերայ։ Եւ այս են ծնունդք Սէմայ։ Սէմ էր ամաց ՃԲ, ծնաւ զԱրփաքսադ յերկրորդում ամին յետ ջրհեղեղին. եւ եկեաց ամս Շ, մինչեւ ի Ճ եւ ի Ա ամն Փաղոկայ։

Արփաքսադ եղեալ ամաց ՃԼԷ՝ ծնանի զԿայինան. եւ եկեաց Կայինան ամս ՅԼ, մինչեւ Սաղայ։ Սաղայ եղեալ ամաց ՃԼ, ծնաւ զԵբեր. եւ եկեաց ամս ՆԶ, մինչեւ յեւթներորդ ամն Սերուքայ։

Եբեր եղեալ ամաց ՃԼԴ, ծնաւ զՓաղեգ. եւ եկեաց առ նովաւ ամս ՆԼԳ, մինչեւ ԼԸ ամն Նաքովրայ։ Առ սովաւ ասի լինել բաժանումն լեզուացն, վասն զի եւ Փաղեգ՝ ըստ եբրայեցւոց բարբառոյն՝ բաժանումն կոչի։ Եւ առնին ի ջրհեղեղէն մինչեւ զՓաղեգ ազգք հինգ, ամք ՇԻԵ։ Եւ յԱդամայ՝ ազգք հնգետասան, ամք ՍՉԿԷ։

Բաժինք երկրի յերից որդւոցն Նոյի, յետ ջրհեղեղին, Սէմայ, Քամայ, եւ Յափեթի, եւ բաժինք ազգաց նոցա։ Եւ առնին սահմանք նոցա, Սէմայ անդրանկանն Նոյի՝ ի Պարսից եւ ի Բակտրիոնէ մինչեւ ի Հնդիկս. եւ ձգին մինչեւ յՌինիկորոն։ Եւ Քամայ երկրորդի որդւոյն՝ յՌինիկորուրայ մինչեւ ի Գադիրովն, կողմն հարաւոյ։ Եւ Յափեթի՝ երրորդի որդւոյն՝ ի Մարաց մինչեւ ի Գադիրովն, կողմն հիւսիւսային։ Եւ է Յափեթի՝ գետն Դկղաթ, որ մեկնէ ընդ Մարս եւ ընդ Բաբեղովն։ Եւ Սէմայ՝ գետն Արածանի։ Եւ Քամայ՝ գետն Գեհովն, որ կոչի Նիղոս։ Եւ որ խառնակեցան լեզունք յետ ջրհեղեղին՝ եին եւթանասուն եւ երկու։ Եւ որ զաշտարակն շինեին՝ այն ազգք եւ նոր լեզուաւքն ընդ ամենայն երկիր սփռեցան։ Եւ Նեբրովդ սկայ՝ որդի Քուշայ եթիովպացի՝ որսայր նոցա երէ առ ի կերակուր բաւականի։

[2]

Որդիք Յափեթի, երրորդի որդւոյն Նոյի, Գոմեր. եւ ի նմանէ Գամիրք։ Մագովդ՝ եւ ի նմանէ Կեղտք եւ Գաղատացիք. եւ Մադայ՝ եւ ի նմանէ Մարք։ Յաւան՝ եւ ի նմանէ Յոյնք եւ Հեղղէնք. Թոբէլ՝ եւ ի նմանէ Թետաղք. Մոսոք՝ եւ ի նմանէ եւ զուրիկացիք. Թիրաս՝ եւ ի նմանէ Թրակացիք։ Քիտիւմ՝ եւ ի նմանէ Մակեդովնացիք։ Եւ որդիք Թիրասայ՝ Ասքանաս, եւ ի նմանէ Սարմատք. Եւրիփաթ՝ եւ ի նմանէ Սաւրոմատք. եւ Թորգոմ՝ եւ ի նմանէ Հայք։ Եւ որդիք Յաւանայ՝ Եղիսա. եւ ի նմանէ Սիկեղացիք եւ Աթենացիք։ Թարշիշ՝ եւ ի նմանէ Վիրք եւ Տիւրենացիք. Կիտիս՝ ուստի Հոռոմք, եւ Ղատէնացիք, եւ Ռոդացիք։ Ընդ ամենայն ազգք Հնգետասան։

Եւ ի սոցանէ ելին մեկնեցան կղզիք հեթանոսաց, որ են Կիւպրացիք՝ ի Կիտիացւոց, որդիք Յաբեթի։ Բայց դարձեալ գտանեմք եւյայնոցիկ՝ որ են ի կողմանս հիւսիւսոյ, որ ազգակից են Կիտիացւոցն։ Եւ ազգքն որ են ի Հեղաս աշխարհի՝ յայնցանէ են, որք յետոյն փոխեցան անդր, որպէս Սաէտացիքն, որ բնակեցան յԱթէնս քաղաքի պատուականացն Յունաց, եւ Թիբեացիք։ Սիդովնացիք ելին եւ պանդխտեցան, որ են ի Կադեմայ որդւոյ Ագէնովրայ. եւ Կարքեդովնացիք, որ են եկք ի Տիւրոսէ. եւ եթե այղք եւս իցեն, որ սոյնպէս յետոյ փոխեցան. եւ Եղադաս։ Բայց ուսանիմք զճշմարտութիւն սոցայ յաւրինաց եւ ի մարգարեից։ Արդ՝ ելին, ի Յափեթէ, ի խառնակել լեզուացն, ազգք հնգետասան. եւ ունին ազգքս այսոքիկ, որ ելին ի Յափեթէ, ի Մարաց մինչեւ ի Սպերիոն, որ ձգին մինչեւ յՈվկիանոս. եւ հային ընդ հիւսիւսի։

Մարք, Աղուանք, Լփինք, Աղանք, Ամազոնք, Ճիղբք, Մասքութք, Հայք, Վիրք, Եգերացիք, Խաղտիք, Գամիրք, Պափղագոնացիք, Մարիանդէնացիք, Րիբարէնացիք, Քաղիւկացիք, Մոսիւնիկացիք, Կողքացիք, Մեղանք, Ղենացիք, Սարմատք, Սաւրոմատք, Մէովտացիք, Սկիւթացիք, Տաւրացիք, Թրակացիք, Բաստառնացիք, Իղիւրիկացիք, Մակեդովնացիք, Յոյնք, Ղիբացիք, Իստրացիք, Հոնք, Դաւնացիք, Յապիւգացիք, Կաղաբրացիք, Ովնիկացիք, Ղատենացիք, որ են Հոռոմք, Տիւրենացիք, Գաղիանոսք, Կեղտք, Ղիգիստիանոսք, Կեղտիբերք, Գաղիացիք, Ակիւտանացիք, Իղիւրիանոսք, Բաստանք, Կիրտանացիք, Ղիւսիտանացիք, Վակիացիք, Կիւնացիք, Բրիտանիկեցիք, որ ի կղզիսն բնակեալ են։

Եւ այս ազգք են՝ որ գիտեն ի սոցանէ դպրութիւն։ Իբերացիք, Ղատինացիք՝ որով Հոռոմքն վարին, Սպանիացիք, Յոյնք, Մարք, Հայք։ Եւ են սահմանք սոցա ի Մարաց՝ ընդ կողմն հիւսիւսոյ մինչեւ ի Գադիրովն։ Եւ ձգին ի Պաւտամիդով գետոյ մինչեւ ի Մատուսիա, որ է Իղիովն։ Եւ այս են ազգք եւ երկիրք նոցա։

Ատրպատական, Աղուանք, Ամազոնիա, Հայք Մեծք եւ Փոքունք, Կապադոկիա, Պափղագոնիա, Գաղատիա, Կողքիս, Հնդիկք, Բոսպորիա, Մեովտիս, Դեռիս, Սարմատիս, Տաւրինիս, Սաւրոմատէս, Սկիւթիա, Թրակէ, Մակեդովնիա, Դաղմատիա, Մովղիս, Թեսաղիս, Ղոկրիս, Բեովտիա, Ետողիա, Ատտիկէ, Աքայիա, Պեղենիս, որ կոչի Պողէպոնէսիոս, Ակաթնէա, Հէպիրոտիս, Իղիւրիս, Ղիքինիտիս, Ադրիակէ, յորմէ ծովն Անդրիական. Գաղիա, Ղիսիտանիա, Իտաղիա, Թուսկենէ, Մասաղիա, Կեղտիս, Գաղիա, Սպանոգաղիա, Իբերիա, Սպանիա Մեծ։ Աստ սպառին սահմանքն Յաբեթի՝ մինչեւ ի կղզիսն Բրիտանիկեցւոց. եւ հային ամենեքին ընդ հիւսիւսի։ Եւ այս են կղզիք նոցա։ Սիկեղիա, Բրէտանիա, Կիբիւա, Ռոդոս, Քիոս, Ղեսբոս, Կիթերա, Զակիւնթոս, Կեփաղենիա, Իթակէ, Կորկիրիա, եւ Կիւղադէս, եւ մասն մի յԱսիա՝ որ անուանեալ կոչի Յովանիա. եւ գետն Դկղաթ մեկնէ ի մէջ Մարաց եւ Բաբիւղովնի։ Այս են սահմանք Յափեթի։

Որդիք Քամայ՝ Քուշ. եւ ի նմանէ Եթիովպացիք. Մեստրայիմ՝ եւ ի նմանէ Եգիպտացիք։ Փադ եւ ի նմանէ Տրոգղացիք ծակամուտք, Քանան. եւ ի նմանէ Ափրիկացիք եւ Փիւնիկեցիք։

Որդիք Քուչայ՝ Սաբա, եւ Եւիղաթ եւ Սաբեկաթա, եւ Հռեգամայ, եւ Սաբաթայ։ Եւ որդիք Հռեգամայ՝ Սաբայ եւ Յուդադան։ Եւ Քուշ ծնան զՆեբրովթ։ Եւ եգիպտացիք՝ հանդերձ Մեստրայիմաւ հարբն իւրեանց, առնին ութ, քանզի ասէ, թե Մեստրայիմ ծնաւ զՂուդիիմ, եւ ի նմանէ ծնան Ղիւգացիք. եւ զՆիգիիմ. եւ ի նմանէ Պամփիւղացիք. եւ զՂաբաիմ. եւ ի նմանէ Ղիւբիացիք. եւ զՆեփթաղիմ, եւ զՊատրոսոնիմ. եւ ի նմանէ Կրետացիք. եւ զՔեսղոնիիմ՝ եւ ի նմանէ Ղիւկեացիք, յորմէ ելին Փղշտացիք եւ զԲանաթփթորիիմ. եւ ի նմանէ Դակեացիք, յորոց ելին Փիղիստիմացիք։

Ամենայն ազգք Քանանացւոց՝ հանդերձ Քանանաւ հարբն իւրեանց՝ երկոտասան. քանզի ասէ, թե Քանան ծնաւ զՍիդովն զանդրանիկ իւր. եւ ի նմանէ Սիդովնացիք. եւ զՔետացիս. եւ զՅեբուսացիս. եւ զԱմովրիացիս. եւ զԳերգեսացիս. եւ զԽեւացիս. եւ զԱրուակացիս. եւ ի նոցանէ Տրիպողիտք. եւ զԱսենացիս. եւ զԱրադիովն. ի նմանէ Արաղացիք. եւ զԾամրիմ. ի նմանէ Որթոսեցիք. եւ զԱմաթի. եւ ի նմանէ Ամաթուսեցիք. ընդ ամենայն ազգք երեսուն եւ երկու. եւ է բնակութիւն նոցա յՌինիկորուրայ մինչեւ ի Գադիրովն, որ է ընդ հարաւակողմն։

Եւ այս ազգք են՝ որ ծնանին ի նոցանէ։

Եթիովպացիք, Տրոգղացիք ծակամուտք, Առէացիք, Սարակինոսք, Իսաբինացիք, ձկներք Հեղենացիք, Եգիպտացիք, Փիւնիկացիք, Ղիւբեացիք, Մարմարիդացիք, Կարացիք, Փիւղիտացիք, Միւսացիք, Մոսոնիկեցիք, Փռիւգացիք, Միքոնացիք, Բիւթիւնացիք արեւմտականք, Նոմոդացիք, Ղիւկիացիք, Մարիանդէնացիք, Պամփիւղացիք, Մեսիւգացիք, Պիսիդացիք, Աւգաղիացիք, Կիղիկեցիք, Մաւրիսացիք։

Եւ այս ազգք են որ ծնան ի նոցանէ։

Կրետացիք, Մագարացիք, Նամադացիք, Մակրոնացիք Նամասոնացիք. սոքա ունին յԵգիպտոսէ մինչեւ ցՈվկիանոս։

Եւ այս են կղզիք նոցա։

Եպիւկինիա, Իդակորսուդա, Ղիւպադուսա, Գաւղոս, Մեղիտէ, Կերկիւնիա, Մէնիգա, Սարդոնիէ, Գաղատէ, Գորսիւնա, Կրետէ, Գաւրոս, Ղեգէ, Թերա, Կարէաթոս, Աստիպաղեա, Քիոս, Ղեսբոս, Տենեդոս, Իսբրոս, Իյարսոս, Սամոս, Կովաս, Կնիդոս, Նիսիւրոս եւ Կիւպրոս մեծ կղզի։

Եւ որ գիտեն ի սոցանէ դպրութիւն՝ են այսոքիկ։

Փիւնիկեցիք, Եգիպտացիք, Պամփիւղացիք, Փռիւգացիք. եւ են սահմանք Քամայ յՌինիկորուրայ, որ մեկնէ զԱսորիս եւ զԵթովպիէ. եւ ձգին մինչեւ ի Գադրիրովն։

Եւ այս են անուանք աշխարհաց նոցա։

Եգիպտոս, Եթիովպէ, որ հայի ընդ Հնդիկս. եւ միւ[ս] եւս Եթիովպէ՝ յորմէ Քուշացւոց գետն ելանէ. Եւրիւթրա՝ որ է Կարմիր ծով, որ հայի ընդ արեւելս. Թեբայիս Ղիւբիէ, որ ձգի մինչեւ ի Կորկիւրենէս. Սամմարէս. Սինրտիս, յորում բնակեալ են ազգք քսան Ամովնացւոց. Մակասք. Տաւտամէացիք. Լիւբէ՝ որ ձգի ի Ղիւպիայ մինչեւ ի փոքր Սիւրտէոս. Նումիդիա. Մեսուրիս. Մաւրիտանիա, որ ձգի մինչեւ յարձանսն Հերակղեայ, որ կայ դէմ յանդիման Գադիրովնի. եւ որ առ ծովեզերբ գաւառսն ունի, որ են ի հիւսիւսոյ՝ զԿիղիկիա, զՊամփիւղիա, զՊիսիդիա, զՄիւսիա, զՂիգոնդնիա, զՓռիւգիա, զԿամագիա, զՂիւկիա, զԿարիա, զՂիդիա, զմիւս եւս զՄիւսիա, զՏցովադա, զՈվղիդա, զԲիթինիա, զառաջին Փռիւգիա։

Ունի եւ կղզիս զՍարդովինիա, զԿրէտէ, զԿիւպրոս. եւ զգետն Գեհովն, որ անուանեալ կոչի Նիղոս, որ մեկնէ ի մէջ Քամայ եւ Յաբեթի. սկիզբն Երկորեայց ծովուն, այսինքն է՝ ծով Արեւմտից կոչեցեալ։ Այս են ազգք Քամայ։

Երէց որդին Նոյի՝ Սէմ. եւ ի Սէմայ են ազգք քսանեւհինգ, որ բնակեցան յարեւելս. որդիք Սէմայ՝ Եղամ. եւ ի նմանէ Եղամացիք, Խուժիկք, Ասուր. եւ ի նմանէ Ասորեստանեայք. Արփաքսադ. եւ ի նմանէ Քաղդէացիք. Ղուդ՝ եւ ի նմանէ Ղազովնացիք. Արամ՝ եւ ի նմանէ Ետացիք առաջինք։ Զսոսա կոտորեաց Աբրահամ։ Եւ որդիք Արամայ՝ Ովս եւ Ուղ. եւ ի նմանէ Ղիդացիք եւ Գաթեր. ի նմանէ Գասփենացիք. եւ Մոսոք՝ եւ ի նմանէ Մասենացիք։

Եւ Արփաքսադ ծնաւ զՍաղա. Սաղա ծնաւ զԵբեր. ի նմանէ Եբրայեցիք. եւ Եբերեայ եղեն երկու որդիք. Փաղեդ՝ եւ ի նմանէ կարգի ազգն Աբրահամու։ Եւ Յեկտան ծնաւ զԵղմովադադ, ի նմանէ Հնդիկք։ Սաղեփ. ի նմանէ Բակտրիանոսք. եւ զԱսրամովթ. ի նմանէ Արաբացիք. եւ զԵդովրամ, ի նմանէ Կամեղացիք. եւ զԱդովրա, ի նմանէ Արադացիք. զԷզեղ, ի նմանէ Արիանացիք. եւ զԴէկղամ, ի նմանէ Կէդրուսացիք. եւ զԳէբաղ, ի նմանէ Սկիւթացիք. եւ զԱբիմիեէղ, ի նմանէ Վրկանիկք. եւ զՍաբաթ, ի նմանէ Արաբացիք առաջինք. եւ զՈվփիր, ի նմանէ Արամացիք. եւ զԵւիղաթ, ի նմանէ Գիմնոս Սոփիստեայք, որ կոչին մերկիմաստակք։ Ամենեքեան սոքա յերից որդւոցն Նոյի ազգք եւթանասուն եւ երկու։

Եւ է բնակութիւն որդւոցն Սէմայ ի Բակտրոնէ մինչեւ յՌինոկորուրոյն, որ մեկնէ ընդ Ասորիս եւ ընդ Եգիպտոս եւ ընդ ծովն Կարմիր, ի բերանոյ ծովուն՝ որ է յանդիման Ասինեայ, այսինքն է՝ Հնդկաց աշխարհին։

Եւ այս ազգք են, որ եղեն ի նոցանէ. Եբրայեցիք, որ են Հրեայք, Պարսք, Մարք, Պայկաստան, Արուայիկք, Ասորեստանեայք, Վրկանիկք, Հնդիկք, Տապրիկք, Պարթեւք, Գերմակացիք, Իղամացիք, Քուշանք, Արաբացիք առաջինք, Կեդարք, Սկիւթացիք, Արաբացիք, Գիմնոս Սոփիստայք, որ կոչին Մերկիմաստք։ Եւ ձգին բնակութիւնք սոցա մինչեւ յՌինիկորուրոն եւ ի Կիղիկիա։

Եւ այս ազգք են ի սոցանէ, որ գիտեն դպրութիւն. Եբրայեցիք՝ որ են Հրեայք, Պարսք, Մարք, Քաղդէացիք, Հնդիկք, Ասորեստանեայք։ Եւ է երկայնութիւն բնակութեան որդւոցն Սէմայ՝ ի Հնդկաց մինչեւ յՌինիկորուրոն. եւ լայնութիւն ի Պարսից եւ ի Բակտրոնէ մինչեւ ի Հնդիկս։

Եւ այս են անուանք աշխարհաց նոցա. Պարսք՝ հանդերձ ազգաւքն որ շուրջ զնոքաւք են, Տապրիկք, Վրկանիկք, Բաբիւղոն, Կորդուք, Ասորեստան, Միջագետք, Արաբիա առաջին, Եղամ, Հնդիկք, Արաբիա փառաւոր կողմն Ասորւոց, Կոմագենէ. եւ Փիւնիկէ՝ որ է որդւոցն Սեմայ։ Եւ ընդ ամենայն ազգք երից որդւոցն Նոյի եւթանասուն եւ երկու։

Եւ ազգք, որոց ընտրին միմեանց լեզուք, են այսոքիկ. Եբրայեցիք, Ասորեստանեայք, Քաղդէացիք, Պարսք, Մարք, Արաբացիք, Մադիանացիք, Ադիբենացիք, Տայիանոսք, Աղամոսանացիք , Տաճիկք, Մոդք, Կասբք, Աղուանք, Հնդիկք, Քուշանք՝ որ են Եթիոպացիք, Եգիպտացիք, Ղիւբէացիք, Քետացիք, Քանանացիք, Փերեզացիք, Խեւացիք, Ամովրհացիք, Գերգեսացիք, Յեբուսացիք, Եդովմայեցիք, Սամարացիք, Փիւնիկեցիք, Ասորիք, Կիւղիկեցիք՝ որ են Տարասացիք, Գամիրք, Հայք, Եգերացիք, Վիրք, Սկիւթացիք, Կողքեցիք, Խաղտիք, Բոսպորացիք, Ասինացիք, Սաւրացիք, Ղիւկաովնացիք, Պիսիդացիք, Գաղատացիք, Պափղագովնացիք, Փռիւգացիք, Գուդացիք, Յոյնք՝ որ են Աքայեցիք, Թեսաղք, Մակեդովնացիք, Թրակացիք, Միսեցիք, Բեսիւացիք, Դարդանացիք, /?/ Սարմատացիք, Գերմանացիք, Պանոնացիք՝ որ են Պէովնացիք, Նովրիկեցիք, Դաղմատք, Հոռոմք՝ որ են Ղատինացիք, Ղիւգրացիք, Գաղիացիք՝ որ են Կեղտացիք, Ակիտանացիք, Բրիտանացիք, Սպանիացիք՝ որ են Տիրենացիք, Հոնք, Մաւրացիք, Բակուացիք, Դեղուտացիք, Սեղեւկացիք, Ափրիացիք, Մազիկացիք, Գարնմանք՝ որ են Բերեդացիք, որ երկայնեալ ձգին մինչեւ յԵթիովպիէ։

Լաւ համարեցայ համառաւտիւ ցուցանել եւ վասն եկաց ազգաց՝ որ գնացին յիւրաքանչիւր բնակութենէ, եւ չոգան բանակեցան յաւտար տեղիս ուրեք ուրեք։

Եւ արդ սկսանիմք յարեւելից. ի Պարսից եւ ի Մարաց չոգան բնակեցան ի Պարթեւս. եւ ազգքն, որ շուրջ զնոքաւք են՝ չոգան հասին մինչեւ ի կողմանս Ասորւոց։ Եկք Արաբացւոց՝ Արաբացիք փառաւորք, քանզի այսպէս անուանեցաւ Արաբիա Փառաւոր։ Եկք Քաղդեացւոցն՝ Միջագետեայք։ Եկք Մադիանացւոց՝ Կինեդոկողպիաք, Տրոգղացիք ձկնկերք։ Եւ ազգս Յունաց, որ ունին անուանս հինգ՝ Յոնիդէս, Արկադէս, Բրիովտացիք, Եողացիք, Ղակոնացիք։ Եւ եկք սոցուն են այսոքիկ. Պոնտացիք, Բիթանացիք, Սպանիացիք, Տրովացիք, Ասիանացիք, Կարացիք, Ղիւկիացիք, Պամփիւղացիք, Կիւրենացիք, եւ կղզիք բազումք, որ ունին զՄիրտովնական համատարածն։

Եւ ի սոցանէ կղզիք մետասան շուրջ զծովուն՝ որ կոչի Հետոմիրատոս։ Եւ են այսոքիկ. Անդրոս, Տէնոս, Տեովն, Նաքսոս, /34b/ Կեովս, Կիրսոս, Դեղոս, Սիւփնոս, Ռենէ, Կիւրնոս, Մարաթոն։ Եւ այղ եւս կղզիք մեծամեծք երկոտասան, յորս եւ քաղաքք բազում բնակեալ են, որ անուանեալ կոչին Սպորագէս, այսինքն՝ ցանք եւ ցիրք, յորս պանդխտութեամբ բնակեցան Յոյնք։

Եւ են այսոքիկ. Եւբիա, Կրետէ, Սիկեղիա, Կիպրոս, Կովաս, Սամոս, Ռոդոս, Քիոս, Թասոս, Ղեմնոս, Ղեսբոս, Սամովթրակէ։ Եւ են ի Բիոտացւոց՝ Եւբիա, որպէս ի Յունացն՝ յունական քաղաքք վեշտասան։

Եւ են այսոքիկ. Կղաղոմինէ, Միւտիւղինէ, Փովկէա, Պրիենէ, Երիւթրէ, Սամոս, Սմեոս, Կողոփոն, Քիոս, Եփեսոս, Սմիւռնա, Պերինթոս, Բիւզանտիս, Քաղկեդովն, Պոնտոս, եւ Ամիսոս, Եղեւթերա։

Հռոմայեցւոց եւ Կիտիացւոց ազգք եւ եկք են այսոքիկ. Թուսկք, Կիիմէղէսացիք, Պիւկենացիք, Կամպանացիք, Ապուղէսացիք, Կաղաբերացիք, Ղուկանացիք։

Ազգք եւ եկք Ափրիկացւոց. Նեբդենացիք, Կինթացիք, Նումիդացիք, Նասամովնացիք։ Եւ են կղզիք հինգ, յորս եւ քաղաքք Ե. Սարդոնիա, Կորսիկիա, Գիրբաէ եւ Բենիսիա, Կերկինա, Գաղատէ։

Ազգ եւ եկք Մաւրացւոց. Ղիւսինացիք, Մուսուղենացիք, Տինգիացիք, Կեսարանացիք։

Ազգք Սպանիացւոց՝ որ են. Տիւրենացիք, Դէտարակոնեացիք, Ղիւսիտանացիք, Բետիկացիք, Աւտրիգոնացիք, Բասկոնացիք, Կաղիւկեցիք՝ որ են Ասպորացիք։

Այս են ազգք եւ եկք Գաղիացւոց՝ որ կոչին Արբուսացիք Ղ…ւտենացիք, Բաղինացիք, Սիկենացիք, Աւրինացիք։

Ազգք եւ եկք Գերմանացւոց են այսոքիկ. Մարկեմոնացիք, Բերդինէղացիք, Կիւդացիք, Բիւրէնադացիք, Ամոգիւղացիք։ Եւ ազգք եւ եկք Սարմատացւոց՝ Ամաքսիսբացիք, Գրեկացիք՝ որ կոչին Գրեկոսարմատք։

Եւ զայս եւս լաւ համարեցայ յայտ առնել քեզ զանգէտ կողմանս ամենայն ազգաց, եւ զլերին անուանիս եւ զգետս զերեւելիս. որպէս զի եւ յայսցանէ մի՛ ինչ անտեղեակ գտանիցիս։

Եւ արդ սկսանիմ ասել զազգացն, եւ առնեմ սկիզբն յարեւելից։ Արուայստան եւ Տաճկաստան անդր քան զԱրաբացիս են։ Տաճիկքն բուն անդր քան զՏաճկաստան է։ Եւ Աղուանք անդր են քան զԴրունս Կասպից։ Եւ Մեծն Մադիա՝ ընդ որս մարտեաւն Մովսէս, է անդր քան զԿարմիր ծով. եւ Փոքր Մադիամ մերձ առ նա՝ սահմանակիցք են Եգիպտոսի, ուր թագաւորեացն Ռագուէղ աներ Մովսէսի։ Եւ անդր քան զԳամիրս. յաջմէ կողմանէ Հայք, Եգերացիք, Վիրք, Կողքեցիք, Սկիւթացիք, Բոսպորացիք, Խաղտիք, Նասացիք՝ որ կոչին Սանիտացիք, որ ձգին մինչեւ ի Պոնտոս, ուր էր բանակն Ափսարովսայ, եւ Սեբաստոպողիս, եւ նաւահանգիստն հիւսիւսոյ եւ Փասիս գետ։ Եւ հասանեն ազգք այսոքիկ ի Տրապեզունտ։

Այս են անուանք տասն եւ երկու լերանցն անուանեաց. Լիբանան, Կաւկաս, Տաւրոս, Ատղաս, Պառնասոս, Կիւթերոն, Եղիկոն, Պարթենիոս, Մասիք, Ղիւկաբանտոս, Պենիովս, Ողիմպոս։

Գետք մեծամեծք եւ անուանիք են քառասուն. Հինդոս՝ որ է Փիսովն. Նիղոս՝ որ է Գիհովն, Դկղաթ, Եւփրատ՝ որ է Արածանի. Իովրդանան, Կէփ[իսոս], Տանայիս, Մէնոս, Եզիմանթոս, Հաղիս, Ասորպիս, Թերմոդոն, Երասխ, Կուր գետ, Բովրիսթենէս, Աղփիոս, Տաւրոս, Եւրոտոս, Մեանդրոս, Երմոս, Աքսիոս, Պիւրամոս, Բլոս, Եբրոն, Սանգարիս, Քեղոոս, Պտէնեոս, Եւէնոս, Եպարքիոս, Կահիւստոս, Սիմոիս, Սկամանդրոս, Ստիւմոն, Պարթենիոս, Իստրոս, Ռէնոս, Բետէս, Րոդանոս, Եւրիգանոս, Թիբրիս՝ որ այժմ անուանեալ կոչի Տիբերիոս. ընդ ամենայն քառասուն։

Արդ՝ վասն զի յայտ եղեւ վասն ազգացն՝ յերից որդւոցն Նոյի, որ ընդ ամենայն երկիր սփռեցան, թե ո՛վ յումէ ծնաւ։ Սէմ՝ անդրանիկ՝ կալաւ զկողմն արեւելից։ Քամ զկողմն հարաւոյ. Յաբեթ զկողմանս արեւմտից եւ հիւսիւսոյ։

Պարտ եւ պատշաճ է այսուհետեւ ընթանալ զհետ ամացն թուոց։

Փաղէգ եղեալ ամաց հարիւր եւ երեսուն՝ ծնաւ զՌագաւ։

Ռագաւ եղեալ ամաց հարեւր երեսուն եւ երկուց՝ ծնաւ զՍերուք։

Սերուք եղեալ ամաց հարեւր եւ երեսուն՝ ծնաւ զՆաքովր։

Նաքովր եղեալ ամաց հարեւր եւ ինն՝ ծնաւ զԹարայ։

Թարայ եղեալ ամաց եւթանասնից՝ ծնաւ զԱբրահամ։

Աբրահամ էր ամաց եւթանասուն եւ հնգից, ի ժամանակի իբրեւ հրաման ետ Աստուած՝ ելանել նմա ի տանէ հարց իւրոց եւ գալ յերկիրն Քանանացւոց։ Արդ՝ առնին ի բաժնացն երկրի մինչեւ ի գալ Աբրահամու յերկիրն Քանանացւոց՝ ազգք հինգ, ամք ՈԺԶ. եւ յԱդամայ՝ ազգք քսան, ամք ՎՅՁԴ։

Բնակեաց Աբրահամ յերկիրն Քանանացւոց ամս քսան եւ հինգ. եւ ապա ծնաւ զԻսահակ։ Իսահակ եղեալ ամաց վաթսուն՝ ծնաւ զՅակոբ։ Յակոբ եղեալ ամաց ութսուն եւ եւթանց՝ ծնաւ զՂեւի։ Ղեւի եղեալ ամաց քառասուն եւ վեցից՝ ծնաւ զԿահաթ։ Կահաթ եղեալ ամաց վաթսնից՝ ծնաւ զԱմրամ։ Ամրամ եղեալ ամաց եւթանասուն՝ ծնաւ զԱհարովն. եւ յամին ութսներորդի երրորդի կենացն Ահարովնի ելին որդիքն Իսրայէղի յերկրէն Եգիպտացւոց՝ ի ձեռն Մովսէսի առաջնորդին իւրեանց։ Եւ առնին ամենայն ամք բնակութեան որդւոցն Իսրայեղի յերկրին Եգիպտացւոց՝ ամք չորեքհարեւր. եւ յանապատին՝ ամս քառասուն։

Յեսու որդի Նաւեայ իբրեւ անց ընդ Յորդանան գետ, եկաց երկրին Քանանացւոց ամս քսան եւ եւթն. եւ ի պատերազմունսն՝ ամս վեց. յետ ժառանգեցուցանելոյ զերկիրն վիճակաւք՝ եկաց ամս քսան եւ մի։ Արդ՝ առնին, յորմէ հետէ եկն Աբրահամ յերկիրն Քանանու, մինչեւ ի մեռանելն Յեսուայ որդւոյ Նաւեայ՝ ազգք եւթն, ամք ՇԱ. եւ յԱդամայ՝ ազգք քսան եւ եւթն, ամք ՎՊՁԴ։

Յետ մահուան Յեսուայ մեղաւ ժողովուրդն, եւ մատնեցան Քուսանայ արքային Միջագետաց. եւ ծառայեցին նմա ամս ութ. եւ իբրեւ աղաղակեցին առ Աստուած, յարոյց նոցա իշխան զԳոթոնիէզ՝ զեղբայր Քաղեբայ զկրտսեր, որ էր ի ցեղէ Յուդայ։ Սա մարտեաւ ընդ Քուսանայ եւ սպան զնա. եւ տիրեաց ժողովրդեանն ամս քառասուն։ Յաւուրս Սամեդարայ՝ Պոմիդեւս եւ Պիմիթէս, Պիսոս, Ատղաս, Պանոպտէս, Դեւկաղիոն ճանաչին։ Յետ վախճանելոյն Յեսուա կալան ծերքն Լ ամ։

Դարձեալ մեղուցեալ՝ մատնեցան Եգղովմայ արքայի Մովաբու եւ ծառայեցին նմա ամս ԺԸ. եւ իբրեւ դարձան առ Աստուած, յարոյց նոցա իշխան զԱւովդ՝ յազգէ Եփրեմի, որ սպան զԵգղովմ. եւ տիրեաց ժողովրդեան ամս ութսուն։ Յետ մահուանն Աւովդայ մեղաւ ժողովուրդն. եւ մատնեցան Յաբիսայ արքայի Քանանացւոց՝ ամս քսան ծառայեալ նմա։ Ի սորա աւուրս մարգարէացաւ Դեբովրա կին Աղփիդովթայ՝ յազգէ Եփրեմի. եւ ի նորա ձեռն տիրեաց. զաւրու որդւոցն Իսրայէղի Բարակ՝ որդի Աբենեւմայ, ի ցեղէ Նեփթաղէմայ։ Սա մարտեաւ ընդ Սիսարայի սպարապետին Յաբինայ, եւ յաղթեաց նմա, եւ տիրեաց որդւոցն Իսրայէղի. եւ դատեցաւ Դեբովրայ զժողովուրդն ամս քառասուն։ Յաւուրս Դեբովրայ մարգարէուհւոյ՝ որ ընդ Բարակայ, որք ի Դիոսէ վիպասանին, ուստի Պիպկոս անուանեալն Զեւս, Կրոնայ ազգական, յարեւմուտս թագաւորեաց. որ ունէր դստերս Երովպէմինոս, Անտիոպէ, Աղկմենէ, Սեղղենէ, Դանաովէ, Պերսեւս, Եղէդա՝ կին Զեւսայ։ Զեւս՝ կենդանութիւն կոչի, Եւղէդա՝ աւդ, վասն տուրեւառ շնչոց։

Յետ մահուանն Դեբովրայ մեղաւ ժողովուրդն եւ մատնեցան Մադիանացւոց ամս եւթն։ Ի սոցա վերայ չոգաւ Գեդէովն երեքհարեւր արամբ, եւ սատակեաց կորոյս ի նոցանէ բեւրս երկոտասան։ Սա տիրեաց ժողովրդեանն զամս քառասուն, որ էր յազգէ Մանասէի։ Յաւուրս Գեդէովնի՝ Զեթոս եւ Ամբիովն, որդիք Զեւսայ, երեւեին։ Եւ սորին որդի Աբիմեղեք ամս երիս։ Յաւուրս Աբիմեղեքայ՝ որք ըստ Գանեմիդեայն, եւ Պերսեայն, եւ որք ըստ Երակղեայն, եւ Արգոսին, եւ որք ըստ Ղիկուրգոսի աւրինադիր էին՝ ճանաչէին։

Յետ սորա տիրեաց Թովդա՝ որդի Փիղեայ Աքարեանց, որ էր ի ցեղէ Եփրեմի, եւ տիրեաց ամս քսան եւ երիս։ Յետ սորա Յայիր Գաղաադացի՝ յազգէ Մանասէի. եւ տիրեաց ամս քսան եւ երկուս։ Եւ յետ սորա մեղաւ ժողովուրդն. եւ մատնեցան Ամովնացւոց ամս ԺԸ. եւ աղաղակեցին առ Աստուած. եւ յարոյց նոցա իշխան զՅեփթայէ Գաղայադացի յազգէ Մանասէի. եւ տիրեաց ամս վեց։ Յետ սորա տիրեաց Եսեբովն՝ յազգէ Յուդայ ամս եւթն։ Յետ սորա տիրեաց Աղղովն, յազգէ Զաբուղովնի, ամս տասն։ Յետ սորա տիրեաց Եբրովն, որդի Աղեղայ Ափրաթովնացի, յազգէ Եփրեմի՝ ամս ութ։

Յետ սորա մեղաւ ժողովուրդն, եւ մատնեաց այղազգեաց ամս քառասուն։ Եւ իբրեւ դարձան՝ յարոյց նոցա իշխան զՍամփսովն որդի Մանուէի, յազգէ Դանայ, որ մարտեաւ ընդ այղազգիսն. եւ տիրեաց ամս քսան։ Յաւուրս Սամփսովնի Դեդաղ՝ որ հիւսն Մաժան կոչի, եւ Երակղէս՝ որդի Զեւսայ, ի յԱղկմենայ ծնեալ, եւ Երմես եռամեծ երեւեին։

Յետ սորա տիրեաց Սամեգար ամս երեսուն։ Յետ այսորիկ անիշխանութիւնն կալաւ, որպէս Ափրիկանոսն պատմէ, ամս քառասուն։ Յետ սորա Հեղի քահանայ դատեաց զժողովուրդն ամս քսան. եւ տապանակն Աստուծոյ եղեւ առ այղ ազգիսն ամիսս եւթն։ Յաւուրս Հեղեայ քահանայի Իղիոն հրկէզ եղեւ եւ քաջքն ի մաւտ կային։

/37b/ Յետ սորա Սամուէղ մարգարէ, որ աւծ զՍաւուղ ի թագաւոր։ Եւ յետ այսորիկ դարձոյց Սամուէղ զտապանակն յայղազգեացն. եւ եդ ի տան Ամինադաբայ. եւ եկաց անդ ամս քսան։ Եւ դատեաց զԻսրաէլ ամս քսան եւ երկուս։ Եւ թագաւորեաց Սաւուղ ամս քառասուն. եւ էր նորա սպարապետ Աբեններ՝ որդի Ներեայ։

Յետ այսորիկ իբրեւ թագաւորեաց Դաւիթ, եհան զտապանակ կտակարանացն ի տանէ Ամինադաբայ. եւ ի հանելն՝ թիւրեաց զնա եզնն. իբրեւ մատեաւ ուղղել զնա Ոզա, հարաւ անդէն եւ մեռաւ։ Իբրեւ ետես Դաւիթ՝ զահի հարաւ. եւ եկաց անդ ամիսս երիս։ Այս Սամուէղ աւծ զԴաւիթ ի թագաւոր։ Եւ առնին ի Յեսուայ որդւոյ Նաւեայ մինչեւ յառնուլն Դաւթի զթագաւորութիւնն, որ էր յազգէ Յուդայ, ազգք եւթն, ամք ՆՁԷ. եւ յԱդամայ ազգք երեսուն եւ չորս, ամք ՏՅԿԴ։

Յետ այսորիկ թագաւորեաց Դաւիթ ամս քառասուն եւ ամիսս վեց. ի Քեբրոն՝ ամս եւթն, ամիսս վեց. եւ յԵրուսաղէմ՝ ամս երեսուն եւ երիս։ Ի սորա աւուրս էր քահանայապետ Աբիաթար՝ որդի Աբիմեղեքայ։ Եւ ի միւսմէ ցեղէն՝ Սադովկ։ Եւ մարգարէանային յաւուրս Դաւթի՝ Գադ, Նաթան, եւ Ասափ. եւ էր սպարապետ Դաւթի՝ Յովաբ որդի Սարուհեայ, քեռ Դաւթի։ Սա թուեաց զցեղսն Իսրաէղի. եւ էր թիւն, զոր թուեաց Յովաբ որդի Սարուհեայ զորդւոցն Իսրաէղի, անձինք իբրեւ հազարիցս, եւ հարիւր հազար եւ որդիքն Յուդայ՝ ՆՀՌ։ Բայց Ղեւի եւ Բենիամին ոչ թուեցան. եւ վասն թուելոյն նորա զԻսրաէղ, անկան յԻսրաէղէ եւթանասուն հազար։

Յետ Դաւթի թագաւորեաց Սողոմովն, որդի նորա, ամս քառասուն. եւ ի նորա աւուրս դարձեալ մարգարէանայր Նաթան եւ Աքիա Սեղովնացի. եւ քահանայապետ նորա էր Սադովկ։

Յետ սորա թագաւորեաց Ռոբովամ որդի իւր ամս եւթն եւ տասն. առ սովաւ բաժանեցաւ թագաւորութիւնն։

Եւ ի Սամարիա թագաւորեաց Յորոբովամ ծառայ Սողոմովնի, յազգէ Եփրեմի՝ եւ մարգարէանայր առ Յորոբովամաւ Աքիաս Սեղովնացի եւ Սամեա որդ ի Հեղումայ։

Յետ սորա թագաւորեաց Աբիա որդի իւր՝ ամս վեց։ Յետ սորա թագաւորեաց Ասսա՝ որդի նորա, ամս քառասուն եւ մի։ Սորա ի ծերութեան ցաւեցին ոտք իւր. եւ մարգարէանայր յաւուրս նորա Անանիա։

Յետ սորա թագաւորեաց Յովսափատ որդի իւր ամս քսան եւ հինգ։ Ի սորա աւուրս մարգարէանայր Եղիաս, եւ Միքեէ՝ որդի Յեմբղեայ, եւ Աբդիու՝ որդի Անանիայ. եւ էր յաւուրս Միքէի մարգարէ մի սուտ՝ անուն Սեդեկիա, որդի Քանանու։

Յետ սորա թագաւորեաց Յովրամ որդի իւր՝ ամս քսան. ի սորա աւուրս մարգարէանային Եղիա եւ Եղիսէոս։

Յետ սորա թագաւորեաց Ոքոզիա որդի իւր՝ ամ մի։ Ի սորա աւուրս կերաւ ժողովուրդն, ի Սամարիա, զորդիս իւրեանց եւ զաղբ աղաւնեաց, ի ժամանակին իբրեւ թագաւորեալ էր Յովրամ ի Սամարիա. եւ յաւուրս Ոքո զիայ մարգարէանայր Եղիսէոս եւ Աբադադովնէ։

Յետ սորա թագաւորեաց Գոթողիա, մայր Ոքոզիայ, ամս ութ։ Սա կոտորեաց զթոռունս իւր, զի յազգէ էր Աքաաբու արքայի Իսրաէղի. բայց քոյրն Ոքոզիա եւ Յովսաբէ՝ կին Յովիդայեի քահանայապետի՝ գողացան զՅովաս որդի Ոքոզիայ. եւ ի նորա վերայ եդ Յովիդայէ զթագաւորութիւնն։ Եւ մարգարէացաւ առ Գոթողիաւ՝ Եդիսեոս։

Առ Յովիդայէ քահանայապետիւ իմաստասէրք մին Սէնեփովն, եւ Պղատովն, եւ Սոփոկղէս, Երատղիտոս, եւ Հերոդոտոս, եւ Եւրիպիդէս ողբերգակ, եւ Սոկրատէս ճարտասան, եւ Փիդիաս հրաշագործ, եւ Թեեմտեոս ուսումնատուր, եւ Դիմոկրիտոս Աբդիրացի, եւ Եպոկրատէս բուժական, եւ Թուկիդիդէս ճարտասան … տէս եւ Եմպեդոկղէս, եւ Գորգիա, Զէնոն, Սոկրատէս, Պարմենիդէս, Պերիկդէս, Պողիս, եւ Արիստոփանէս կատերագ երեւին։

Յետ սորա թագաւորեաց Յովաս որդի Ոքոզիայ՝ ամս Խ։ Սա սպան զԶաքարիա որդի Յովիդաէի քահանայապետի։

Յետ սորա թագաւորեաց Ամասիա որդի իւր՝ ամս Ը։

Յետ սորա թագաւորեաց Ոզիաս որդի իւր՝ ամս ԾԲ։ Սա բորոտեցաւ եւ մեռաւ. եւ դատէր յաւուրս նորա զժողովուրդն Յովաթամ որդի նորա, որ չեւ եւս էր թագաւորեալ։ Եւ մարգարէանային յաւուրս Ողիա՝ Ամովս եւ Եսայի որդի իւր, Ովսեէ՝ որդի Բէերայ, Յովնան որդի Ամաթեայ՝ ի Դովմերեայ։

Յետ սորա թագաւորեաց Յովաթամ որդի իւր, ամս վեշտասան. առ սովաւ մարգարէանային Եսայի եւ Ովսեէ, եւ Միքէ՝ Մորստացի, եւ Յովեզ՝ որդի Բաթուեղի։

Յետ սորա թագաւորեաց Աքաղ որդի իւր ամս հնգետասան։ Ի սորա աւուրս մարգարէանային Եսայի եւ Ովսեէ. եւ պաշտէր զքահանայապետութիւնն Ուրիաս։ Ի սորա աւուրս Սաղմանասար, արքայ Ասորեստանեաց, փոխեաց զբնակիչս Սամարեայ՝ ի Մարս եւ ի Բաբեղովն։

Յետ սորա թագաւորեաց Եզեկիաս որդի իւր՝ ամս քսան եւ ինն. առ նովաւ մարգարէանային Եսայի, Ովսեէ, եւ Միքեէ։

Յետ սորա թագաւորեաց Մանասէ որդի իւր՝ ամս յիսուն եւ հինգ։

Յետ սորա թագաւորեաց Ամովն որդի իւր՝ ամս երկոտասան։

Յետ սորա թագաւորեաց Յովսիա որդի իւր՝ ամս երեսուն եւ մի։ Սա եդ զխաղխաղակոյտ ոսկերաց մարդկան՝ ի վերայ պատկերաց կռոցն, որպէս եւ գրեալ է։ Ի սորա աւուրս եղեւ Զատիկն յամի ութուտասաներորդի թագաւորութեան իւրոյ։ Քանզի յորմէ հետէ մեռաւ Յեսու որդի Նաւեայ, ոչ արար Զատիկ ժողովուրդն մինչեւ ցայնժամ. եւ Քեղկիա քահանայ՝ հայր Երեմիայի մարգարէի՝ եգիտ ի տաճարին զգիրս աւրինացն՝ յութուտասաներորդի ամին Յովսիայ արքայի։ Ի սորա աւուրս մարգարէանային Ողդա՝ կին Սեղեմեայ հանդերձապետի՝ որդւոյ քահանայապետին. եւ Սոփովնիա, եւ Երեմիա։ Եւ առ Երեմիայիւ էր մարգարէ մի սուտ, Անանիա անուն նորա։

Յետ սորա թագաւորեաց Աքաղ որդի իւր՝ ամս երիս։ Զսա կապեաց Նեքաւով արքայ Եգիպտացւոց, եւ իջոյց յԵգիպտոս. եւ անդ կացոյց զԵղիակիմ եղբայր նորա, որ եւ Յովակիմ կոչեցաւ։ Ի սորա աւուրս մարգարէանային Երեմիայ, եւ Բուղի, ու Ուրիա՝ որդի Սամեայ՝ ի Կարիաթարիմ գեղջէ։ Եւ թագաւորեաց ամս մետասան։ Զսա կապեաց Նաբուքոդոնոսոր պղնձի կապանաւք եւ տարաւ ի Բաբիղովն։

Յետ սորա թագաւորեաց Յովակիմ ամս երիս. եւ զսա տարաւ առ իւր Նաբուգոդոնոսոր արքայ Բաբեղացւոց, եւ զայղս ընդ նմա. եւ կացոյց փոխանակ նորա զՍեդակիա, որ կոչեցաւ Յեքովնիա։ Սա էր եղբայր Յովակիմա(յ) արքայի, որ թագաւորեաց ամս մետասան. եւ յերկոտասաներորդ ամին տարաւ նա Նաբուքոդոնոսոր ի Բաբեղովն՝ աչաւք խաւարելովք։ Ապա եւ զժողովուրդն փոխէր առ ինքն, բայց ի սակաւուցն, որ իջին յԵգիպտոս։ Եւ մարգարէանային յաւուրս Սեդեկիայ՝ Երեմիայ եւ Ամբակում։ Եւ յամի հինգերորդի թագաւորութեան նորա մարգարէացաւ Եզեկիէղ ի Բաբեղովն. եւ յետ սորա մարգարէացաւ Նաւում՝ ի Բաբեղովն, եւ Մաղաքիա, եւ Դանիէլ։ Եւ տեսանէ զտեսիլ եւթներորդացն, յառաջին ամի թագաւորութեանն Դարեհի՝ որդւոյ Արշաւրայ, ի զաւակէ Մարաց, որ թագաւորեաց ի վերայ տէրութեանն Քաղդեացւոց։

Յետ սորա թագաւորեաց Կիւրոս։ Եւ յամի երկրորդի թագաւորութեան իւրոյ եհան զժողովուրդն՝ երթալ յԵրուսաղէմ։ Եւ մինչ շինէր տաճարն՝ մարգարէանային ի միասին Անգեոս եւ Զաքարիաս. եւ յետ Անգեայ եւ Զաքարեա(յ)՝ Նէեմի որդի Աքեղեայ, յազգէ Իսրաէղի, որ շինեաց զքաղաքն Երուսաղէմ. եւ էր տակառապետ Արտաշէսի արքայի Պարսից։

Յետ սորա՝ Եսթերայ եւ Մուրդքէի պատմութիւնն կարգի։ Եւ է Դաւթայ մինչեւ ի Սեդեկիա, եւ ի գերութիւնն Յեքովնիա(յ) ազգք հնգետասան, ամք ՆՀԳ եւ ամիսք ինն։

Եւ յԱդամայ մինչեւ ի գերութիւնն Բաբեղացւոց՝ որ եղեւ յաւուրս Յեքոնիայ, ազգք յիսուն եւ մի, ամք ՏՊԽԲ, ամիսք ինն։ Եւ ի գերութենէն Բաբեղացւոց մինչեւ ի ծնունդն Քրիստոսի՝ ազգ չորեքտասան, ամք ՈԿ. եւ ի ծննդենէն Քրիստոսի մինչեւ ի չարչարանս նորին՝ ամք ԼԲ։ Եւ ի չարչարանացն Քրիստոսի մինչեւ յամն երկոտասաներորդ՝ քսաներորդ առաջնորդի թագաւորին Հոռոմոց Աղեքսանդրի, առնին ամք երկերիւր հինգ, եւ ամիսք վեց։

Եւ յԱղեքսանդրէ Մամեայ մինչեւ յԱրկադէս եւ յՈնորէս՝ որդիս Թէոդորոսի՝ ամք հարեւր եւթանասուն եւթն, եւ ամիս մի. Յոբեղեան ՂԺԲ։

[3]

Կիւրոս թագաւորեաց ամս երեսուն։ Կամբիւսէս, ամս ութ։ Մոգքն՝ ամիսս եւթն։ Դարեհ վշտասպեան՝ ամս երեսուն եւ վեց։ Առ Դարեհիւ Զորաբաբեղ Եբրայեցւոց վերակացու եղեալ, հանդերձ Յեսուաւ քահանայապետիւ, եւ կատարեաց զշինած տաճարին. եւ մարգարէանային Անգեոս եւ Զաքարիաս։ Քսերքսէս դարեհեան թագաւորեաց ամս քսան եւ մի։ Արտաւան՝ ամս եւթն։ Արտաշէս Երկայնաձեռն՝ ամս քառասուն։ Առ նովաւ ելեալ Եզրաս յԵրուսաղէմ, ուսուցանէր ղաւրէնսն։ Եւ ի քսաներորդի ամի նորին թագաւորութեան Նեէմի, տակառապետ թագաւորին, խնդրեալ ի նմանէ եւ հրաման առեալ՝ ել յԵրուսաղէմ, եւ շինեաց զպարիսպ քաղաքին, եւ կազմեաց զհրապարական եւ զփողոցս նորա։ Երկրորդ Քսերքսէս թագաւորեաց ամիսս երկուս։ Սոգդիանոս՝ ամիսս եւթն։ Դարեհ խորթ՝ ամս իննեւտասն։ Արտաշէս Ուշիմ՝ թագաւորեաց ամս քառասուն։ Արտաշէս՝ որ եւ Ովքոս՝ ամս վեց։ Արմեսոքու՝ ամս չորս։ Դարեհ Արսամայ՝ թագաւորեաց ամս վեց. զնա սպանեալ Աղեքսանդրի՝ յեւթներորդ ամի թագաւորութեան իւրոյ, որ տեւեալն էր ամս երկերիւր երեսուն եւ թագաւորեաց ընդ նորա այղ եւս հինգ ամ, եւ ամիսս եւթն, յետ ունելոյն զԲաբեղովն։ Եւ ընդ ամենայն եղեն աւուրք թագաւորութեան նորա ամք երկոտասան, եւ ամիսք եւթն։

Յետ Աղեքսանդրի թագաւորեաց յԵգիպտոս, յԱղեքսանդր քաղաքի, Պտղոմէոս Ղագոս ամս քառասուն։

Պտղոմեոս Եղբայրասէր՝ թագաւորեաց ամս երեսուն եւ եւթն. առ սովաւ Եբրայեցւոց իմաստունքն զաւրէնսն թարգմանեցին։

Պտղոմեոս Բարերար՝ թագաւորեաց ամս քսան եւ վեց. առ սովաւ էր Յեսու Սիրաքայ որ զամենայն արուեստ իմաստութիւնն կարգեաց։

Պտղոմեոս Մայրասէր՝ թագաւորեաց ամս քսան եւ չորս. առ սովաւ Մակաբայեցւոցն իրք կատարէին։

Պտղոմեոս Բարերար՝ թագաւորեաց ամս քսան եւ ինն։

Պտղոմեոս Փրկիչ՝ թագաւորեաց ամս հնգետասան։

Պտղոմեոս՝ որ եւ Աղեքսանդրոս՝ ամս երկոտասան։

Պտղոմեոս եղբայր Աղեքսանդրի՝ ամս ութ։

Պտղոմեոս, որ եւ Դիոնիսիոս՝ ամս ութ։

Պտղոմեոս՝ դուստր Կղեովպատրայ, ամս քսան եւ երկու։ Զնա սպանեալ Աւգոստի կայսեր, ի չորեքտասաներորդի ամի թագաւորութեանն իւրոյ, կալաւ զԵգիպտոս, բարձեալ զթագաւորութիւն Պտողմեայցն, որ տեւեաց ամս ՄՂԴ։

Իշխանք Եբրայեցւոց՝ որք ի քահանայից անտի՝ առաջնորդեցին ժողովրդեան որդւոցն Իսրաէղի յետ դարձին ի Բաբեղովնէ։

Յեսու որդի Յովսեդեկեայ՝ հանդերձ Զորոբաբեղիւ՝ առ Կիւրոսիւ թագաւորաւ։

Յակիմոս որդի Յեսուայ։ Եղիասիբոս որդի Յակիմայ։ Յովգայէ՝ որդի Ասիբայ։ Յովաննէս որդի Յովդայեայ։ Յուդաս որդի Յովաննու, առ որով Աղեքսանդրոս զԱղեքսանդր շինեաց. եւ եկեալ յԵրուսաղէմ Աստուծոյ երկիր եպագ։ Ովնիաս որդի Ադդայ։ Եղեազարոս, առ որով եւթանասունքն զաստուածեղէն գիրս թարգմանեցին։ Ովնիաս որդի Սիմովնի, եղբայր Եղեազարու։ Սիմովն, առ որով Յեսու Սիրաքայ ճանաչէր։ Ովնիաս, առ որով Անտիոքոս զՀրեայս պաշարէր եւ ի հեթանոսութիւն դառնալ բռնադատէր. յետ որոյ եւ Յուդաս՝ որ կոչէն Մակաբէոս. սա սրբեաց զաշխարհն յամպարշտաց անտի։

Յետ որոյ քահանայապետ եղեւ Յովնաթան եղբայր Յուդայի։ Սիմովն՝ եղբայր Յովնաթանու։ Յովաննէս՝ որդի Սիմովնի, որ է Հիւրկանոս։ Արիստոբուղոս, որ նախ թագ եդ թագաւորական՝ առ քահանայապատութեամբն զոր ունէր. եւ Յաննէոս՝ որ կոչէր Աղեքսանդրոս, թագաւոր միանգամայն եւ քահանայապետ։

Արդ, մինչեւ ի նա աւծեալքն, որ եղեն իշխանք, ի Կիւ րոսէ տեւեալ ամս չորեքհարեւր ութսուն եւ երեք, որք լինին եւթներորդք ամաց՝ վաթսուն եւ ինն, որք եւ առ Դանիէղիւ ասացան զայս աւրինակ, թէ գիտասցես եւ իմասցիս յելից բանին տալ պատասխանի, եւ ի շինածոյն Երուսաղէմի մինչեւ ցաւծեալն առաջնորդ՝ եւթներորդք վաթսուն եւ երկու։ Առաջին եւթներորդքն թուին ի Կիւրոսէ ի Դարեհ, առ որով շինած տաճարին կատարեցաւ. իսկ այղ եւս վաթսուն եւ երկու եւթներորդքն ձգին ի Դարեհէ ի յառաջիկայսս։

Յաննէոս, որ եւ Աղեքսանդրոս՝ աւծեալ եւ առաջնորդ, իբրեւ թէ ասէր զինքն թագաւոր եւ քահանայապետ. առ որով սպառեցան որք ըստ յաջորդութեանն ի քահանայիցն առաջնորդք եւ աւծեալք ի մարգարէութենէն անուանեցան։

Յետ որոյ թագաւորէ Սաղինա, որ էր կին Աղեքսանդրի, վասն որոյ հակառակութիւն եղեալ ընդ միմեանս որդւոցն նորա։

Պոմպէոս զաւրավար Հռովմայեցւոց պաշարեալ զքաղաքն Երուսաղէմ՝ ունի, եւ մտանէ ի տաճարն։ Յայնժամ ամենայն ազգն Հրէից ընդ հարկաւք եղեն Հռովմայեցւոց։ Եւ տայ Պոմպէոս զքահանայապետութիւնն Հիւրկանեայ, եւ զԱնտիպատրոս ոմն՝ զԱսկաղովնացի՝ ի Պաղեստինի վերայ կացուցանէ. առ որով նախ Հռովմայեցւոց միահեծան՝ Գայիոս Յուղիոս կայսր թագաւորեաց ամս չորք, եւ ամիսս եւթն։

Աւգոստոս թագաւորեաց ամս յիսուն եւ վեց, եւ ամիսս վեց։

Սա զԵբրայեցւոց թագաւորութիւնն ի մետասաներորդ ամի թագաւորութեանն իւրոյ տայ հեթանոսաց, Հերովդի ումեմն՝ որդւոյ Անտիպատրոսի Ասկաղովնացւոյ, որոյ զՀիւրկանոսն սպանեալ էր. ոչ եւս որոց ըստ յաջորդութիւնն էր, այղ եւ գձուձ ոմանց զքահանայապետութիւնն բաժանէր։ Առ որով ծնեալ Տեառնն եւ փրկչին մերոյ՝ Յիսուսի Քրիստոսի, լնու եւ մարգարէութիւն Մովսէսի եւ Յակոբու, որ ասէն թե մի պակասիցէ իշխան ի Յուդայ, եւ մի պետ յերանաց նորա, մինչեւ եկեսցէ որոյ էն, եւ նա է ակնկալութիւն հեթանոսաց։

Ծնանի փրկիչն մեր եւ Տէր ի քառասներորդ երկրորդ ամի Աւգոստեայ. եւ թագաւորէ Հրէից Հերովդէս ամս երեսուն եւ եւթն. յորոյ յերեսուն եւ երկրորդ ամի թագաւորութեանն ծնանի ի Բեթղեէմ Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս։

Յետ Հերովդի՝ թագաւորէ Հրէից Արքեղաւոս որդի նորա ամս ինն։ Յետ որոյ Հերովդէս՝ եղբայր Արքեղաւոսի՝ թագաւորեաց ամս քսան եւ ութ. առ որով չարչարեցաւն Քրիստոս։ Ի սորա աւուրս Յովաննէս՝ որդի Զաքարիայի՝ քարոզէ յանապատին Յորդանան գետոյ. եւ տայ աւետիս ամենեցուն, թե ի միջի նոցա է աւծեալն Աստուծոյ։ Նաեւ ինքն իսկ Յիսուս աւծեալն Աստուծոյ՝ անտի առնէ սկիզբն կենարար եւ աւետաբեր վարդապետութեանն, արդեամբք եւ բանիւք զաստուածեղէն զաւրութեանն զառաքինութիւն տեսաւղացն ցուցանէր. սկսեալ զքարոզելն, ի հնգետասան ամի Տիբերի կայսեր, Յիսուս աւծեալն Աստուծոյ Տէր մեր ըստ մարգարէական խոստմանցն, որ զնմանէ եին, զայ ի չարչարանսն յինն եւ տասաներորդ ամի թագաւորութեանն Տիբերի. ըստ որում ժամանակի եւ այղ ի յունական յիշատակս գտաք՝ որ ըստ նմին աւրինակի պատմեալ, թե արեգակն նուաղեաց, Բիւթիւնիա շարժեցաւ, Նիկիա մեծ մասն կործանեցաւ. որ եւ միաբան իսկ պատմեն վասն իրացն, որ ի չարչարանս կենարարին մերոյ գործեցան։

Գրէ եւ Փղեգմովն՝ որ զՈղիմպիադացն անդստին ի նոցանէ յերեքտասաներորդում պատմութեան ճառին ասէ զնոյն ձեւ աւրինակ բանից՝ թե ի չորրորդում ամի երկերիւրերորդի երկրորդի Ոլիմպիադին՝ մեծ նուազութիւն եղեւ արեգական, քան զոր յառաջագոյն ոք գիտէր. եւ գիշեր եղեւ ի վեցերորդ ժամուէ տուընջեանն, մինչեւ աստեղաց յերկինս երեւել. եւ շարժումն մեց ի Բիւթանիայ. եւ մեծ մասն Նիկիա կործանեցաւ։ Զայս՝ այժմու յիշատակեալ այրս, եւ այսիսկ մեծ նշանակ է յամին՝ յորում կենարարն չարչարեցաւ, ըստ վկայութեանն Յովաննու աւետարանչի, որ յետ հնգետասաներորդ ամին Տիբերի կայսեր, երեքամեայ ժամանակս վարդապետութեան նորա լիալ վկայէ։

Ըստ նոցին ժամանակաց եւ Յովսէպոս պատմէ թէ Յաւուրն Պենտակոստեից եղեւ դղրդիւն եւ սաւսափիւն։ Նախ զքահանայապետիւքն պատէր, եւ ապա յանկարծակի բարբառ ի տաճարին՝ ի ներքուստ ի քաւարանէ անտի, որպէս ձեւ բանի ասելով. Գնամք աստի, գնամք. եւ այղս սոյնպիսիս Յովսեպոս գրէ, որ եհաս ազգին Հրէից՝ վասն չարչարանացն Տեառն մերոյ, որ եղեւ յիննուտասաներորդ ամի Տիբերի կայսեր։

Յետ Արքեղայոսի թագաւորէ Ադրիպպաս աւագ՝ ամս վեց։ Յետ սորա Ադրիպպաս մանուկ՝ ամս քսան եւ հինգ. առ որով Երուսաղէմի վերջին աւերածն եղեւ՝ ի Վեսպիանոսէ եւ ի Տիտոսէ։

Ժողովին ամենայն ժամանակն ի հնգետասաներորդէ ամեայ Տիբերեայ կայսեր ի յիսկզբան քարոզութեան Փրկչին մերոյ, եւ յԱղեքսանդրէ Մակեդոնացւոյ ամք երեքհարեւր յիսունեւութ։ Եւ Կիւրոսէ Պարսից թագաւորէն մինչ ցԱղեքսանդրոս։ Եւ ի Սողովմոնէ եւ ի տաճարին շինածոյ՝ մինչեւ ցԿիւրոս՝ ամք չորեքհարեւր իննսուն եւ հինգ։ Եւ յելիցն յԵգիպտոսէ որ ի ձեռն Մովսիսի մինչեւ ի շինուած տաճարին ամք Ն, եւ ի ջրհեղեղէն մինչեւ ցելսն Իսրաէղի՝ ամք ՌՆԽԵ։ Եւ յԱդամայ մինչեւ ի ջրհեղեղն ամք ՍՄԽԲ։ Միանգամայն յԱդամայ մինչեւ ի չարչարանսն Քրիստոսի՝ ամք ՏՇԼԴ. եւ ի հնգետասաներորդ ամէն Տիբերի կայսեր՝ մինչեւ ի հալածումն եկեղեցեաց, որ եղեւ յիննուտասներորդ ամի Դիոկղետիանոսի, ամք ՄՀԶ։ Ժողովին ամենայն աւուրքն եւ լինին ամք ՐՊԺ։

Առաջին մէնիշխանութեանն Հռովմայեցւոց՝ Գայիոս Յուղիոս Կեսար, որ զբեսեքտոնն եւ զլուսնի ընթացս նոցա հանճարեաց, ուստի եւ կայսերք անուանեցան, ամս չորս եւ ամիսս եւթն։

Ըստ որում ժամանակի Կղէոպատրայ Եգիպտոսի թագաւորէ կայսր Սեբաստոս Ոկտաբիոս, որ եւ Աւգոստոս, ամս յիսուն եւ վեց։ Եւ ետ հիպատիս՝ ԺԳ. եւ մեռաւ ի պաղատան։ Յորմէ հետէ Աւգոստեանք եւ Սեբաստեանք անուանեցան թագաւորք Հռովմայեցւոց. եւ ի քառասուն եւ երկու ամի թագաւորութեան նորա եկն տէր մեր Յիսուս Քրիստոս։

Տիբերիոս՝ ամս քսան եւ երիս. եւ ետ հիպատիս՝ Թ. եւ մեռաւ ի Մէկէնս. յութուտասն ամի տէրութեան սորա չարչարեցաւ Քրիստոս։ Գայոս Գաղոս՝ ամս երիս եւ ամիսս տասն. եւ ետ՝ հիպատիս Դ. մեռաւ ի պաղատան։

Կղաւդիոս՝ ամս չորեքտասան եւ ամիսս Թ. եւ ետ հիպատիս Դ. մեռաւ ի պաղատանն։

Ներոն նորին որդի՝ երեքտասան, եւ ամիսս ութ, եւ ետ հիպատիս Դ։ Յաւուրս սորա քարկոծեցին Հրեայք զեղբայրն Տեառն. եւ ինքն սպան սրովն զՊաւղոս եւ զՊետրոս. եւ ինքն փախեաւ եւ կենդանոյն զանձն թաղեաց։

Գաղբաս՝ ամիսս եւթն. սպանաւ ի Հռովմ։

Ոթոն՝ ամիսս երիս. եւ զինքն սպան։

Վիտեղիոս՝ ամիսս ութ. սպանաւ ի պաղատն։

Վեսպիանոս՝ ամս տասն. եւ ետ հիպատիս Թ. եւ վճարեցաւ ի Սաղուստեան բուրաստանսն։ Ի Վիսպիանոսէ եղեւ աւերումն Երուսաղէմի եւ քանդումն հրէից վասն չարչարանացն Տեառն, որպէս Յովսէպոս ժամանակագիր պատմէ։

Տիտոս նորին որդի՝ երկու. եւ ետ հիպատս Բ. եւ վճարեցաւ ի պաղատանն։

Դոմետիանոս՝ ամս եւթնեւտասն. եւ ետ հիպատս Ա. եւ սպանաւ։

Ներուաս՝ ամս երկուս, եւ ետ հիպատս Դ. եւ վճարեցաւ ի Սաղուստեան բուրաստանսն։

Տրաիանոս՝ իննեւտասն, եւ ետ հիպատս Զ. եւ վճարեցաւ ի Սեղինունդ։ ՑՏրաիանոսի աւուրս յերկարեալ ասէ զկեանս իւր Յովհան աւետարանչի։

Ադրիանոս՝ ամս քսանեւերկուս, ետ հիպատս Գ. եւ վճարեցաւ ջրգողեալ թանչակալ։

Անտիոնոս Բարեպաշտ՝ քսան եւ երիս. ետ հիպատոս Գ. հանդերձ որդւովքն իւրովք՝ Աւրեղիւ, եւ Բերաւ, եւ Ղուկեիւ. եւ վճարեցան ի Ղովրիոս։

Մարկոս Անտոնինու՝ չորեքտասան. եւ ետ հիպատս Գ՝ Բերոսաւ եւ Ղուկիոսիւ. եւ վճարեցաւ ի Պաննոնիա։

Աւրեղիոս Բերոս՝ ամս իննեւտասան. ետ հիպատս Դ, եւ վճարեցաւ։

Կոմոդոս՝ ամս երեքտասան, եւ հիպատս Է. եւ թաղեցաւ կենդանի ի Վիտեղեան ապարանսն։

Էղիոս Պերտինակս՝ ամիսս վեց. եւ սպանաւ ի պաղատան։

Դիդիոս Յուղիանոս՝ ամս հինգ. եւ սպանաւ։ Ի Յուղիանոսի աւուրս վերամբարձեցաւ ծով։

Ապա Սեւերոս՝ ամս հնգետասան. ետ հիպատս Ե։

Անտոնինոս Գետաս, եւ Անտոնինոս Կարակաղոս՝ ամս եւթն. եւ ետուն հիպատիս Զ. եւ սպանան ի Խառան։

Մակարիանոս՝ ամ մի. եւ ետ հիպատի(ս) Ա. սպանաւ ի Հռովմ։

Աղեքսանդրոս Մամէ՝ երիս. ետ հիպատի(ս) Ա. եւ սպանաւ ի Մոգինտիանտս։

Մաքսիմանոս՝ չորս. ետ հիպատի Ա. եւ սպանաւ յԱրկիւղէիա։

Բաղբինոս եւ Պուպղիոս՝ ամիսս տասն, եւ սպանան։

Գորդիանոս՝ ամս վեց. եւ զանձն իւր խեղդեաց։

Միւս Գորդիանոս՝ եւթն. ետ հիպատիս Գ։

Դեկիոս՝ ամս երկուս. ետ հիպատիս Ա. սպանաւ ի հրապարակին Սեմպիրովնի։ Ի Դեկեա(յ) աւուրսն ննջեցին սուրբ մանկունքն յԵփեսոս։

Պուկուս եւ Բաղբինոս սպանան ի Հռովմ։

Փիղիպեանք՝ ամս վեց. ետուն հիպատս հինգ. եւ սպանաւ ի Տիբերեան բուրաստանսն։

Գաղոս՝ ամս Գ. ետ հիպատս Բ. եւ սպանաւ ի հրապարակին Փաղամինայ։

Ուստիղիանոս եւ Մեղիանոս՝ ամս վեց. ետուն հիպատիս Բ. եւ սպանան ի Մեդիողան։

Վաղերիոս՝ հնգետասան. ետ հիպատիս Է. եւ սպանաւ ի Պարսս։

Գաղինոս՝ ամս երկուս. ետ հիպատի(ս) Ա։

Կղաւդիոս՝ ամս երիս. ետ հիպատիս Բ. եւ վճարեցաւ ի Սիրմիոս։

Կիւնտիղղոս՝ ամս երկոտասան. ետ հիպատիս Գ. սպանաւ յԱրկիղէիա։

Աւրեղիանոս՝ ամս վեց. ետ հիպատիս Գ. սպանաւ ի նոր բանտին։

Տակիտոս՝ ամիսս չորս. եւ սպանաւ ի Պոնտոս։

Փղորիանոս՝ ամիսս չորս. եւ սպանաւ ի Տարսովն։

Պռոբոս՝ ամս վեց. ետ հիպատիս Ե. եւ սպանաւ ի Սերտէոս։

Կարոս՝ վախճանեցաւ ի Միջագետս. եւ Կարինոս սպանաւ ի պատերազմին Կորնակայ. եւ Նումերիանոս սպանաւ ի Թրակ, ամս երկուս. ետուն հիպատիս Բ։ Լինին ընդ ամենայն յԱւգոստեայ ամք ՅԺԵ։

Դիոկղետիանոս՝ ամս քսան եւ երկուս, ետ հիպատի(ս) Ժ. եւ մեռաւ ի Դաղմատիա։ Առ որով հալածումն եկեղեցեաց. եւ կենարար վարդապետութիւնն Քրիստոսի պատմեցաւ հայոց՝ [ի] ձեռն սուրբ Գրիգորի Պարթեւի։

Մաքսիմիանոս նորին որդի՝ իննեւտասն. ետ հիպատիս Ը. եւ ի յՈվբիոսին խեղդեցաւ։

Մաքսիմոս եւ որ ընդ նմա՝ ութեւտասն, ետուն հիպատիս Ը. ընդ Կարինոսի պատերազմեալ մեռան։

Կոստան[դ]ոս՝ ամս չորեքտասան. ետ հիպատիս Զ. եւ մեռաւ ի Գաղիա ի պաղատան։

Մաքսիմիանոս, նորին որդի, ամս եւթն. ետ հիպատի Ա. եւ ի Տիբերիս գետ անկաւ։

Սերբերոս՝ ամս հինգ. ետ հիպատս Բ։

Ղիկիանէս՝ ամս եւթնեւտասն. ետ հիպատի(ս) Դ։ Եւ մեռանի ի Կիւղիկիա։

Գրատիանոս՝ ամս Գ. եւ մեռաւ։

Մեծն Կոստանդինոս՝ ԼԲ. ետ հիպատիս Ը. եւ մեռաւ ի Կոստանդնուպողիս։ Մեծն Կոստանդիանոս շինէ զԲիզէս կղզի։ Առ սովաւ փայտ խաչին։ Առ սովաւ պայծառանայր Մեծն Աթանասիոս Աղեքսանդրի եպիսկոպոս։ Եւ արիանոսք զաւրացան։ Եւ որոշեցաւ Աթանաս լինել ժողով ի Նիկիայ. եւ մերժան աւրէնն Արիոսի։

Կոստանդոս նորին որդի՝ ամս երեսուն եւ ինն. ետ հիպ. Ժ։

Կոստանտաս նորին եղբայր՝ ամս վեշտասան. ետ հիպ. Դ։

Կոստանդինոս կրտսեր՝ ամս քսան եւ երիս. ետ հիպ.Դ։

Իւղիանոս, փեսայ Կոստանտինոսի՝ ամս երկուս եւ կէս. եւ արար այղ կեսար ամս հինգ. ետ հիպ. Դ։

Վաղենտիանոս՝ ամս երկոտասան. ետ հիպ.Դ։

Վաղենտիանոս կրտսեր քսան. ետ հիպատիս Գ։

Գրատիանոս եւ որ ընդ նմա՝ եւթնեւտասն. ետ հիպատիս Ե։

Թէոդոս Մեծն՝ երեսուն եւ վեց. ետ հիպատիս Գ։ Ի Թէոդոսի աւուրս լինի ժողով յԵփեսոս եւ որոշի. անաւրէնն Նեստովր. եւ երեւեցան ի Հնդկաց գազանք՝ ցլափիղք եւ ուղտինծք եւ ձիանմանք եւ այլք բազմադիմիք. եւ ի սորա ԺԹ ամին զարթեան սուրբ մանկունքն ի յայրին Նիւքղոս։

Արկադիոս որդի նորա՝ քսան եւ երեք. ետ հիպատիս Զ։

Ոնորիս՝ նորին եղբայր՝ երեսուն եւ վեց. ետ հիպատիս ԺԳ։

Թեոդոս որդի Արկադի՝ յիսուն եւ երկու. ետ հիպատիս ԺԸ։

Վաղենտիանոս վերերեւեալն, եւ որք ընդ նմա՝ երեսուն. ետ հիպատիս Ը։

Մարկիանոս՝ ամս հինգ. ետ հիպատիս Ա։ Ի սորա աւուրս եղեւ ժողով ի Քաղկեդովն. եւ որոշի երանելին Դիոսկուրոս ի Փղաբիանոսէ հերձուածողէ։

Ղեւովն Մեծ՝ ամս իննեւտասն. ետ հիպատիս է։

Անթեմիս՝ ամս վեց. ետ հիպատիս Ը։

Փոքր Ղեւովն՝ ամ մի. ետ հիպատիս Բ։

Զենոն նորին հայր՝ ութեւտասն, ամիսս չորս։ Ի Զենովնի աւուրս պայծառանայր սուրբն Սիմէովն Սիւնական ի վերին Աղեքսանդրի։ Եւ ի Ղեւոնի աւուրս պայծառանայր Տիմոթեոս Աղեքսանդրի երէցն։

Անաստասիոս՝ քսան եւ եւթն, ամիսս երկուս։

Յուստիանոս՝ ամս ինն, աւուրս քսան եւ չորս։

Յուստինիանոս՝ ամս երեսուն եւ ութ, եւ ամիսս հինգ։

Տիբերիոս՝ ամս երիս։

Մաւրիկիս՝ ամս քսան, ամիսս չորս։

Փոկաս՝ ամս ութ։

Երակղիս՝ ամս երեսուն։

ԹԱԳԱՒՈՐՔ ՊԱՐՍԻԿՔ ՍԱՍԱՆԱԿԱՆՔ

Արտշիր ի Սասանեան, յիսուն։

Շապուհ յԱրտշրեան՝ եւթանասուն եւ հինգ։

Ներսեհ ի Շապհեան՝ տասն։

Որմզդ ի Շապհեան՝ չորս։

Շապուհ յՈրմզդեան՝ եւթանասուն եւ երեք։

Արտշիր ի Շապհեան՝ չորս։

Վռամ Յազկերտեան՝ քսան եւ երկու։

Յազկերտ Վռամեան՝ քսան եւ մի։

Վռամ Յազկերտեան՝ քսան եւ երկու։

Յազկերտ Վռամեան՝ իննեւտասն։

Պերոզ Յազկերտեան՝ քսան եւ եւթն։

Վաղարշ Յազկերտեան՝ չորս։

Ջամասպ ի Պերոզայ՝ երկու։

Կաւատ ի Պերոզեան՝ քառասուն եւ մի։

Խոսրով ի Կաւատեան՝ քառասուն եւ եւթն։

Որմզդ ի Խոսրովեան՝ երկոտասան։

Խոսրով Որմզդե[ան]՝ երեսուն եւ ութ։

ԵՒՍԵԲԻ ԺԱՄԱՆԱԿԱԳՐԻ. Առ Մովսէսիւ եւթն ամիս գործեցաւ խորանն։ Որթոյ գիւտ ի Դիոնիսեա(յ) ծանեաւ, ոչ ի Մեղեսացւոյն։ ԶՍամփսովնէ ասեն թե կարի նշանաւոր էր զաւրութեամբ, մինչեւ համեմատել Հերակղի գործոցն։ Առ Սողոմովնիւ Հոմերոս պւետէս ճանաչէր։ Եւ ութ ամ կատարեաց զշինած տաճարին Երուսաղէմի։ Եւ առ սովաւ ոմանք զՀոմերոս եւ զԵսիոդոս պատմեն լիալ։

Յովրամայ ութերորդ ամին Եղիաս վերացաւ յերկինս. եւ Գոդողիայի Ովնադաբ որդի Ռեքաբայ ճանաչիւր։

Ի Յովաթամայ առաջին ամին՝ Յունաց Ողիմպիադն կարգեցաւ։ Առ Ամովսաւ եւ Պողղա կին մարդ ի Հեբրայեցիս մերգարէացաւ։

Եղեւսինեակ Եղղեոս թագաւորեաց մինչ Տրիպտողմէոսն՝ զորմէ ասէ Փիզոքորոս՝ երկայն նաւու շրջել, եւ ցորեան բաշխել. եւ կարծել՝ թե թռչուն աւձ իցէ նաւն. քանզի եւ ձեւն այնպիսի իմն էր։

ԵՊԻՓԱՆՈՒ։ Բեղոս թագաւորեաց ամենայն Ասորեստանեաց ամս վաթսուն եւ երկուս, բայց ի Հնդկաց։ Բեղոս՝ յունարէն Դիոս, հայերէն Արամազդ, պարսկերէն Որմիզդ։

ԶՇամիրամյա բեւր առասպելս յաւդեն. որ ունի զԱսիա. եւ զհող երկրին հարթէ վասն ջրհեղեղացն. եւ զԲաբիղովն նորոգէ եւ պարսպէ։

Ի երեսուն եւ հինգ ամի Շամիրամայ, Աբրահամու քառասուն եւ հինգ, սկիզբն քառասուն եւ մի յոբեղինին։

Յոբեղն՝ ըստ Եբրայեցւոց՝ յիսուն ամ է։

Պերսեւս ի Պարսից վերայ զաւրաժողով եղեւ, եւ զԳորգոնա գլխատեաց. եւ ինքն այղ կին արար գեղեցիկ, որ ապշեցուցանէր զտեսաւղսն գեղովն, մինչեւ քարանալ համարել։ Զորմէ Դիղիմոս ասի նոր…

Ամփիովն Թեբայեցի թագաւորեաց. զորմէ ի վիպի գայ՝ վին հին հարկանել, եւ զքարինս շռնչեցուցանել. քանզի էին ապուշք ոմանք լսաւղքն։

Առ Սիղովնացւոց թագաւորութեամբն Պեդասոս՝ թերեւս ձի ինչ էր երագ, ստացուած կնոջ ուրուք։ Իսկ Պաղեփատոս ասէ, թե նաւ էր Բաղերեփոն Տիպեսասոն։

Գէդաղոսի իրքն՝ որ կարծեցուցանէր, թե պատկերս շարժունս առնիցէ. քանզի նախ զոտս պատկերացն ի միմեանց զատանէր, զի այղքն կից գործեալ հասանեին։ Եւ պատմէ Պաղեփատոս՝ եթե որպէս հանդերձ որդւովն իւրովն Կարոսիւ նաւէ կալեալ փախեաւ ի Նինեայ. եւ վասն չգտանելոյ պատսպարան փախստեանն՝ համարեցաւ թռանիլ։

Գղաւկոս Քիացի, որ զերկաթոյ զաւդ իմացաւ, ճանաչէր։

Եւ զՀիդրեայ՝ զկնոջէ ումեմնէ Պղատովն պատմէ, թե անհնարին փիստէս էր։ Առ Նինեաւ թագաւորութեամբ Ասորեստանեայց, Եգիպտացւոց կշռի վեշտասաներորդ հարստութիւն. ըստ որում՝ թագաւորէին վեշտասաներորդ Թեբէացիք՝ ամս հարեւր իննսուն։

Եւթնեւտասներորդ հարստութիւն՝ Հովիւքն թագաւորէին ամս հարեւր եւ երեք։ ԶԵգիպտացւոց թագաւորս Հովիւս՝ ի դէպ է անուանել զՅովսէփ եւ զեղբարսն. զի երեւեին սոքա ի ժամանակին՝ առ Հովւացն Եգիպտոսի իշխանութեամբ իջեալ Եգիպտոս։

Փրիքսոս, ըստ ոմանց, համարեցաւ հեծանել ի խոյ ոսկի գիսակ եւ շրջել ընդ աւդս՝ հանդերձ Եղղեաւ քերբն իւրով փախուցեալ ի մաւրուէն, որ սպանանել կամէր զնա. եւ դիպեցաւ նաւ, որոյ նշանակն խոյ էր. իսկ դայեակն որ ապրեցոյց զնա, Խոյ կոչիւր։

Ափրիկանոս՝ առ թագաւորութեամբն Արտաշէսի համարէր զիմաստասէրսն. ուստի եւ Նեկտանեբոս վերջին թագաւոր Եգիպտոսի, որ Փարաւովն կոչիւր, դերծեալ զհեր գլխոյ՝ յայղակերպս փախեաւ։ Վասն Գանիմիդեայ առեւանկութեանն՝ Տրովայ հաւրն Գանիմիդեայ եւ Տանտաղա(յ) ճակատք լինեին, որպէս պատմէ Փանոկգէս։ Ապա ուրեմն զուր են առասպելքն Պիւէտիկոսին, որ իբրեւ զարծուոյ իմն կուտ բանս կարկատէր։

Աթենացւոց թագաւորաւն աղջկանն յափշտակութեան իրք յԱւգոնեայ Մողոսացւոց թագաւորի, որոյ էր շուն մի յաղթանդամ Կերպերոս, զոր Պերիթուս սպան, եկեալ ի կնոջն առեւանկութիւն՝ Թեսեաւ հանդերձ, եւ զԹեսեւ ապրեցոյց՝ որ մերձն էր յապականել, պատահեալ Հերակղի։ Իսկ վասն յայտնի վտանգին՝ ի դժոխաց ելեալ կարծէք։ Եւ պատմէ զայս Փիղոքորոս՝ յերկրորդում ամթիդիոջն։

Եւ Որփեւս Թրակացի, որ աշակերտ Մուսո(յ) եւ Սեպայ էր. առ որովք Պորփիւրեանն Ոսիոգոս պիետէս ճանաչէր։

Առ Ղատինացւոց թագաւորաւն իշացլուցն եւ ռապիթեացն կռիւն։ Իշացուլք՝ Թեսաղացւոց հեծեալքն եին, որպէս պատմէ Պաղեփատոս յառաջնում ամթիդիոջն։

Մինոտաւրոսի իրքն, զոր Փիզոքորոսն պատմէ, յերկրորդում՝ ատթիդին, թե Մինոտաւրոս անուն զաւրավար ոմն էր՝ անագորոյն եւ խիստ բարոյիւք. զի Մինոս ի կռիու ադոնեաւ ի վերայ Անտրոգէ դիմէր. զոր սպանին Աթենացիքն, եւ ընդ կռուոյն յաղ(թեալ) պարգեւ զորդիսն տայր զԱնտրիկեցիսն։ Ուժգին էր Տաւրոս, եւ ամենեցուն եւ զխոստացեալ որդիսն ապրեցուցանել ի պատերազմին ամբոխելոյ։ Եւ վասն սոցին իրաց վկայ լինել Ելանոսացւոցն։

ՊԱՐՍԻՑ ԹԱԳԱՒՈՐՔՆ։ Առաջին Կիւրոս, երկրորդ Կամբիւսէս. թագաւորեն Մոդքն եղբարք՝ ամս եւթն։ Առ սոքաւք սկսան զհուր պաշտել Պարսիկք, որ բերաւ յԵրուսաղէմէ ի Բակտրացիս։ Եւ անտի յԱթաշ փոխեցաւ. զի եւ անուն մոգին Աթաշվշնասպ կոչէր։ Առ Արտաշեսիւ թուի լիալ Եսթերայ իրքն, որ ի Հրէից պատմի, թե նոյն իցէ որ առ Եբրայեցիսն Արշաւիրն անուանի. եւ ըստ եւթանասնից թարգմանութեան՝ Արտաշէս կոչի։

Նեէմի եբրայեցի, տակառից պետ Արտաշէսի արքայի, արձակեալ կանդնէ զքաղաքն Երուսաղէմ. եւ ածէ զպարիսպն. եւ կատարէ զգործն յերեսուն եւ երկու ամի նորին Երկայնաձեռն ԱրտաշԷսի։ Առ Դարեհիւ խորթիւ արար սպառումնն թագաւորութեան Պարսից եւ Մարաց, Քաղթէացւոց, եւ Ասորւոց, եւ Գդաց, եւ այղ բազում ազգաց՝ Մակեդովնեան Աղեքսանդրոս. եւ միահեծան կալաւ զթագաւորութիւնսն։

Ի Դարեհէ Արշաւրայ՝ Բաբեղացւոց թագաւորութիւնն ի Պարթեւս փոխեցաւ ի յիսներորդի հինգերորդի ողիմպիադին. եւ Պարթեւք ի Մակեդովնացւոց ապստամբեցին. եւ ի նոցանէ թագաւորեաց Արշակ քաջ. որք կալան զթագաւորութիւնն ամս չորեքհարիւր քսան եւ երկուս, մինչեւ յաւուրս Արտաշրի։

Նումաս Պոմպիղիոս կայսր՝ երկուս ամիսս յաւել ի տարի, զՅանուարի եւ զՓեբրուարի. զի յառաջ տասն ամիս էր տարին. նաեւ զԿապիտովղիովնն ի հիմանց շինեաց։ Նոյն եւ…։

Իսկ Տուղղուս Տիղիոս, Հռովմայեցւոց թագաւոր, արկանէ ի կիր զծիրանիս, զոսկի գաւազանսն. եւ վասն նորին ի տուն նորա փայղատակունք տեղացին յերկնից. եւ նա խարշեալ սատակէր։

Զի Ովաննէ Առաքելոյ եւ աւետարանչէ՝ մինչեւ ցՏրաինոսի ժամանակն պատմէ յերկարել զկեանս իւր Իրէանոս։ Եւ Բասիղիդէս հերձուածող ընդ այն ժամանակս էր։ Նովատէս յեկեղեցւոյ ճեղքեցաւ, որ զնաւատիանոսաց հերձուածն յարոյց։

Յանտիոք եպիսկոպոս նստաւ Պաւղ Սամոստացի, որ հերետիկոս գտեալ՝ մերժեցաւ. վասն զի զառողջ կանոնս որոշեալ, զԱրտեմոնի աղանդն նորոգեաց, որ ընդ հակառակսն գնաց Յովաննու աւետարանչի՝ կարգաւք եւ կրաւնիւք։

[4]

ԳԱՅԻՈՍ՝ որ կոչեցաւն Յուղիոս՝ ամս երիս, եւ ամիսս երիս։ Սա առաջին եկաց ի Հռովմ ինքնակալ կայսր, յերրորդ ամին Կղէոպատրեայ Եգիպտոսի եւ Աղեքսանդրի թագաւորի, յետ դադարելոյն Անտիոքայ Ասորւոց թագաւորութեանն, ի ՃՁԴ Ողիմպիադին, ի ՁԸ ամի Հռովմ քաղաքի շինութեան։ Ի Հրէից քահանայապետութեանն Հիւրկանոսի, որ էր աներ Հերովդի՝ հաւրն Արքեղաւոսի, եւ Լիւսինեայ, եւ Անթիպատոսի, եւ Հերովդի, եւ Փիղիպոսի. որ եւ ինքն իսկ Յուղիոս եղիտ զլուսնացոյցն Հոռովմոց. եւ զԲեսեքիստոնն կարգեաց. եւ են ամք յառաջ քան զլնուլ նհանջին. եւ զԿիւնիտղոս ամիս՝ Յուղիս վասն յայն ամսեան ծնանելոյն։

ԱՒԳՈՍՏՈՍ՝ ամս յիսուն եւ վեց, եւ ամիսս վեց. Սեբաստոս Հոքտաւիոս յորջորջեցաւ եւ զՍեքոստոս ամիս՝ Աւգոստոս անուանեաց, վասն ի նոյն ամսեան իւրոյ ծննդեանն լինելոյ։

Նա համաւրէն տիրեաց ամենայն Հռովմայեցւոց եւ Յունաց։ Ի սորա քսաներորդի, եւթներորդի ամի սպանաւ Կղեոպատր Աղեքսանդրի եւ Եգիպտոսի թագաւոր. եւ եղեն նուաճեալք ընդ Հռովմայեցւոց։ Ի սորա քառասներորդ երկրորդ ամի ծնանի Յիսուս Քրիստոս ի Բեթղեէմ Հրէաստանի։ Լինին յԱդամայ մինչեւ ի ծնունդն Քրիստոսի ամք ՐՄԿԴ։

Եւ էր Հրէից թագաւոր Հերովդէս այղազգի, Անտիպատրեայ Ասկաղոնացւոյ եւ մաւր Եւպրեայ արաբացւոց։

Ի սորա երեսուն եւ մի ամի եղեւ ծնունդն Քրիստոսի. եւ երեսներորդի երրորդի կոտորեաց զմանգունսն ի Բեթղեէմ։ Եւ յետ երեք ամի դառն հարուածովք սատակեցաւ։ Այս ի ստոյգ ժամանակագրական պատմութենէ ընդաւրինակեցաւ, իսկ ըստ այղոց՝ այսպէս ունի պատմութիւնք. ըստ Հրէից մինչեւ ի ծնունդն՝ ամք չորս հազար. ըստ Շամրտացւոց՝ չորս հազար. ըստ յունակ Եպիփանու Կիպրացւոյ պատմութեանն հինգ հազար հինգ հարեւր. ըստ Քրոնիկոնի Բազմավէպ պատմութեանն՝ հինգ հազար հարեւր իննսուն եւ ութ։

ՏԻԲԵՐԻՈՍ՝ ամս քսան եւ երիս. ի սորա հնգետասան ամին գայ ի մկրտութիւն Յիսուս Քրիստոս՝ ի Յորդանան գետ, առ Յովաննէս. եւ ի վեշտասան ամին գլխատեցաւ Մկրտիչն. եւ յութուտասաներորդին խաչեցաւ Քրիստոս ի Հրէիցն. եւ յիննեւտասաներորդ ամին՝ քարկոծեցաւ Ստեփաննոս. եւ ի նոյն ամի ընտրեցաւ Պաւղոս յառաքելութիւն։ Եւ էր յԵրուսաղէմ /59b/ եպիսկոպոս Յակոբոս եղբայրն Տեառն. եւ ի նոյն ժամանակս էր Յովսէպոս պատմագիր։

Եւ տեղեկացեալ Տիբեր վասն սքանչելագործ նշանացն Քրիստոսի, խնդրեաց առ ինքն զՊիղատոս։ Իսկ նորա երկուցեալ ի տանջանաց, մինչդեռ յովկիանոս նաւեին, մատն անձին իւրոյ եղեւ, եւ ընգեցաւ ի ծով։

Առ սովաւ էր Աբգար թագաւոր Հայոց՝ յՈւրհայի, որոյ գրեալ թուղթ առ Փրկիչն ի ժամանակի խաչելութեանն, ընկալաւ թուղթ պատասխանւոյ, աւրհնելով զքաղաքն, ցուցեալ նմա զկատարումն ելիցն իւրոց՝ որ յԵրուսաղէմ։ Եւ յուսայ ի գրեալսն առաքել առաքեալ մի առ նա, յաշակերտաց իւրոց՝ բժշկել զհիւանդութիւնս նորա. զի էր նա պատագրոս յոտից իւրոց։ Իսկ ըստ հրամանի Փրկչին մերոյ Թադեոս, որ էր մի յեւթանասնիցն, եկն յՈւրհա առ Աբգար թագաւոր, եւ բժշկեաց զնա. եւ մկրտեաց զնա ամենայն տամբ իւրոյ եւ շինեալ անդ եկեղեցի՝ ձեռնագրեաց քահանայ զԱդէ, որ էր կերպասագործ թագաւորին։

Եւ եկեալ գնաց անդի ի Հայս՝ քարոզել զբանն կենաց։ Իբրեւ զգաց զգալուստ նորա Սանատրուկ արքայ Հայոց, գնաց ընդ առաջ նորա, եւ սպան զնա յԱրտազ գաւառի, ի գեաւղն ի Բազրոտ։

ԳԱՅԻՈՍ՝ ամս երիս, եւ ամիսս երիս։ Ի սորա յառաջնում ամին Մարկոս աւետարանիչ յԱղեքսանդրէ՝ յՅեգիպտոս քարոզեաց զաւետարանն, եւ եկեաց ամս քսան եւ երկուս, եւ մարտիրոսացաւ ի Բիկուղուս։

ԿՂԱՒԴԻՈՍ՝ ամս չորեքտասան, եւ ամիսս ինն։ Առ սովաւ եղեւ սովն համաշխարհական։ Եւ ընդ նոյն ժամանակս Հերովդէս՝ եղբայր Արքեղոսի՝ սպան զՅակոբոս զեղբայրն Յովաննու սրով. որ յառաջագոյն գլխատեաց զՄկրտիչն Յովաննէս։ Եւ ի նոյն ժամանակս Պետրոս առաքեալ՝ զԱնտիոքացւոց եկեղեցին հաստատեաց։ Եւ գնացեալ ի Հռովմ, անդ զաւետարան քարոզեաց։ Եւ եկաց անդ առաջնորդ եկեղեցւոյն ամս քսան։ Իսկ յետ Պետրոսի առաքելոյ՝ եկաց եպիսկոպոս առաջին յԱնտիոք՝ Եւոդիոս։

ՆԵՐՈՎՆ՝ ամս երեքտասան եւ ամիսս ութ։ Ի սորա եւթներորդում ամի՝ Յակոբոս եղբայրն Տեառն քարկոծեցաւ ի Հրէից, վասն զՅիսուսէ՝ գոլ որդի Աստուծոյ։ Եւ եկաց յետ նորա եպիսկոպոս յԵրուսաղէմ Սիմովն։

Եւ յերեքտասաներորդին սպան զՊաւղոս եւ Պետրոս, ի Հռովմ, Ներովն։ Եւ յետ սակաւ աւուրց քաղաքն ի վերայ նորա, փախեաւ, եւ կենդանւոյն թաղեցաւ։ Եւ եկաց յետ առաքելոյն Պետրոսի առաջին եպիսկոպոս ի Հռովմ Ղինոս՝ ամս երեքտասան։

ՎԵՍՊԻԱՆՈՍ՝ ամս տասն։ Ի սորա եւթներորդում ամին Տիտոս որդի նորին պաշարեաց զԵրուսաղէմ, եւ առ զնա ի Զատկին. եւ բրեաց ի հիմանց զքաղաքն. եւ զբեւրս արանց կոտորեաց։ Պատմէ եւ Յովսէպոս՝ սովաւ եւ սրով՝ հարեւր քսան բեւրս կոտորեալ. եւ այղ եւս բեւրս յիսուն՝ գերեաց, եւ վաճառակուր արար յաւտար ազգս։ Իսկ հաւատացեալքն՝ որ էին ի քաղաքին, յառաջագոյն հրաման առեալ ի հրեշտակէ սրբոյ՝ գնալ ի քաղաքէն. եւ ելեալ բնակեցան ի քաղաքի մի, որ կոչի Փաղաղէղայ, մաւտ ի կողմանս Սկիւթացւոց Պողսայ։

ՏԻՏՈՍ՝ ամս երկուս. առ սովաւ Բէսիոս լեառն պատառեցաւ, եւ հուր շնչեաց, զքաղաքս եւ զգաւառս այրեցեալ։

ԴԵՄԵՏԻԱՆՈՍ՝ եւթեւտասն։ Ի սորա չորրորդ ամի տուաւ Յովհաննէս ի Պատմէոս կղզի՝ վասն բանին Աստուծոյ։ Առ սովաւ երեւեցաւ Մենանդրոս, որ է աշակերտ Սիմովնի կախարդի. եւ էր նա շամրտացի, ի գեղջէ Քփրաւա. եւ ասէր նա զանձնէ, թե՝ ես եմ Փրկիչն, որ ի վերուստ իջեալ։ Եւ թե որք ինձ հաւատան եւ մկրտին, յինէն կեանս յաւիտենականս, մշտենջենաւորս ունին յայսմ աշխարհի. եւ կան մնան առանց ծերանալոյ եւ մեռանելոյ։ Եւ ի սոյն ժամանակի էր հերձուածն Աբիսովնի, եւ Կերինթոսի, եւ Նիկաղաւոսացւոցն։ Քանզի Աբիսովն՝ ի յեբրայեցւոց լեզուն աղքատ կոչի. եւ ասէր նա, թե զծնունդն Տեառն ի Կուսէն եւ ի Հոգւոյն Սրբոյ ոչ ուրանամ. բայց ի սկզբաննէ ոչ էր նայ ընդ Հաւր, եւ իմաստութիւն եւ զաւրութիւն Աստուծոյ։ Եւ զշաբաթս եւ զայղ վարս իբրեւ զՀրեայս պահէր. բայց զմիաշաբաթ իբրեւ զհաւատացեալս պահէր. եւ զառաքեալ կոչէ աւրէնս խոտորնակս։ Իսկ Կերինթոս ասէր, ասէ. Ուսեալ եմ ես ի հրեշտակաց, թե յետ յարութեանն լինելոց է արքայութիւն ի վերայ երկրի։ Եւ դարձեալ զցանկութիւն մարմնոյ միւս անգամ ի մէջ Երուսաղէմի եմք լինելոց գործել. եւ ըստ թուոյ հազար ամաց լինելոց է տուն հարսանեաց։ Եւ ի սոյն ժամանակս էին եպիսկոպոսք տեսուչք եկեղեցեաց ի կողմանս կող մանս, որք գրեցին խաւսս ընդդէմ Մարկիովնի եւ Վաղենտիանոսի. Երուսաղէմի եկեղեցւոյն՝ Կասիանոս, Աղեքսանդրացւոց՝ Ագրիպանոս. Անտիոքացւոց Թեոփիղոս, Հռովմայեցւոց՝ Սովտէր, յետ որոյ Աղիւթիւրոս. Փիղիպոս՝ Գորտինացւոց, Մեղիմոս՝ Սարդիացւոց, Ապողինարիս՝ Յարապաւղիս, Դիոնէսիոս՝ Կորնթացւոց, Պոպղիոս՝ Աթենացւոց։ Սա պատմէ վասն քաղաքին իւրոյ, թե ապականեցան ի հաւատոց, եւ մերձ էին յետս դառնալ. յետ որոյ Կոդրատոս եկաց եպիսկոպոս եւ հաստատեաց զնոսա ի հաւատս աւետարանին։ Եւ պատմէ վասն իւր, թե աղաչեցին զիս եղբարքն՝ գրել թուղթ առ Կորնթացիսն՝ վասն հաւատոցն. եւ առին լցին զնոսա առաքեալքն՝ սատանայի որոշմամբ։ Եւ չեն ինչ զարմանք. զի եւ ի գիրս Տեառն մերոյ փոփոխեցին ոմանք, եւ արկին նենգութիւն։

ՄԱՐԿՈՍ ԱՆՏՈՒՆԻՆՈՒ՝ ամս հնգետասան։ Սա ել ի պատերազմ ի Կուագս ընդ Գերմանիկս եւ ընդ Սարմատս. եւ նեղեցան զաւրն ի ծարաւոյ. եւ գունդ մի ի զինւորացն՝ որ եին քրիստոնեայք՝ ի Մեղիտինեայ, յաղաւթս կացեալ առ Աստուած ծունր եդեալ ի վերայ երկրի. եւ մինչդեռ թշնամիքն զարմացեալ հայէին, եղեւ յանկարծակի շարժումն մեծ, եւ որոտումն, եւ կայծակունք տեղացին ի վերայ թշնամեացն, եւ սատակեցան, եւ անձրեւով ջրոցն ընդարձակեցան զաւրքն։ Ի նոյն ժամանակս յարեաւ հերձուածն Կրետացւոց, որոց պատճառք Տրայիանոս եղեւ հերձուածոյն Կրետացւոց, աշակերտ Յուստիանոսի։ Զի զաշխարհ աներեւոյթ ասեն, եւ զամուսնութիւն՝ պոռնկութիւն եւ ապականութիւն. եւ զկերակուրս խոտեն։ Իսկ Սեւերոս հաստատեաց զայս աղանդ, եւ կոչին Սեւերիանոսք։ Սոքա հայհոյեն զՊաւղոս, եւ զԳործս առաքելոցն ոչ ընդունին. բայց ինքն Տրայիանոս հաստատեաց եւ եդ աւետարան. եւ կոչեաց Յատակստովն. այսինքն է՝ խառնակումն. եւ առ բազումս կայ մինչեւ ցայսաւր։ Ի նոյն իսկ ի ժամանակս էր Բարդածան Արամացի՝ յՈւրհայի. այր երեւելի եւ իմաստուն, եւ լեզուաւ կ(որովի) ընդդէմ ամենայն հերձուածողաց։ Բայց էր սա յառաջ յուսման ընդ Վաղենտիանոսի. եւ իբրեւ գիտաց՝ անարգեաց զբազում պատմութիւն նորա, այղ ոչ լիով /41a/ կատարելապէս ջնջեալ զառաջին հերձուածոյն։

ԿՈՄԻԴՈՍ՝ ամս չորեքտասան. ի սորա աւուրս Թեոդոտոն Պոնտացի՝ ի հերձուածոյն Մարկիովնի՝ երրորդ թարգմանութիւն արար։ Առ սովաւ էր աղանդն Ապեղղեայ, որ հպարտացեալն էր յալիս ծերութեանն. եւ մի սկիզբն խոստովանի. եւ վասն մարգարէութեանցն ասէ, թե ի հոգւոյ հակառակութեանց են. եւ ասէր զանձնէ իւրմէ ուսուցիչ եւ վարդապետ. եւ ոչ գիտէր հաստատել՝ զոր ուսուցանէրն։ Եւ բազում ինչ հայհոյեաց զՄովսէս, եւ ընդ նմին զԲանն Աստուծոյ հայհոյեաց բազում խաւսիւք իւրովք. զի եւ նայ ի հրապոյրս անկեալ ի բանս կուսի միոյ դիւահարի։ Եւ պատմէ Արագովն՝ աշակերտ Տերտիանոսի՝ ի Հռովմ քաղաքի, որոյ եդեալ էր գիրս նշանաւորս ընդդէմ Մարկիովնի. եւ ի սոյն ժամանակս էր հերձուած սուտ մարգարէութեանն Փռիւգացւոց, եւ աղանդն Փղաբիանոսի, եւ Փաղեստոսի, եւ մոլորութիւնն Թարդիոտոսի։ Զի Փռիւգացւոց կուրութեան եղեւ առաջնորդ Մոնտանոս, որ էր ի միւսում Փռիւգացւոց ի գեղջէ, զի անուն էր նորայ Րէբդու. եւ արկ զթոյնս իւր ի կողմանս Ասիացւոց. եւ ասէր Մոնտանոս զանձնէ, թե ես եմ հոգին բարեխաւս։ Եկ Պրիսկիղա եւ Մաքսիմիղա կանայք մարգարէք Մոնտանեայ. եւ ոգին պիղծ Մաքսիմիղա՝ ասէր, թե Հալածիմ ես գայղ ի գառանց. չեմ գայղ, այլ բան եւ հոգի եւ զաւրութիւն։ Եւ պատմէ Մեղոտէս աւրինակագիր եկեղեցւոյ, եւ ասէ, գտի ես ի խաւսս նոցա, թե Ոչ է պարտ մարգարէի խաւսել արտաքոյ կամաց իւրոց. եւ ասէ զՄոնտանեա(յ) եւ զկանանցն, թե շարժեցան յապականիչ ոգւոց, եւ սպանին զանձինս իւրեանց ուրոյն ուրոյն ժամանակս, ըստ մահուն Յուդայի մատնչի։ Իսկ Փղաբիանոս անգաւ ի Հռովմ քաղաքի, անգեալ յերիցութենէ եկեղեցւոյն, եւ ընդ նմին Բաղէստոս։ Սոքա զբազումս մոլորեցուցին զկնի իւրեանց, եւ եղէն հակառակք ճշմարտութեանն եւ Թարդատոս որպէս թե ընդ երկինս վերանայցէ, անկաւ եւ մեռաւ չարաչար, որ Աստրում Որբանոս։

Ի սոյն իսկ յերեքտասաներորդ ամին Կոմիդեայ, ելից զպաշտաւն եկեղեցւոյն Հռովմայեցւոց Աղիւթերոս. եւ յետ նորայ Բեկտոր։

Եւ Աղեքսանդրացւոց՝ Դոմետրիոս, Անտիոքացւոց՝ Սարապիովն Կեսարեայ Պաղեստինացւոց՝ Թեովփիղոս, Երուսաղէմի՝ Նարկէոս, ի Կորինթոս Խեղագացւոց՝ Բաքիղոս, Եփեսացւոց՝ Պողիկարպոս, եւ Գաղիղէացւոց՝ Ղոնդունի Բենիոս։ Ի նոցունց աւուրս եղեւ խնդիր բազում յուզման սրբոյ Զատկին. զի Ասիացւոց եկեղեցիքն զչորեքտասան լուսնոյ զատկացն՝ յորում եւ դիպէր յաւուրց շաբաթուն՝ լուծանէին եւ առնէին Զատիկ։ Իսկ եպիսկոպոսն Հռովմայ Բեկտոր՝ կամեցաւ հատանել ընկենուլ զԱսիացւոց եկեղեցեացն առաջնորդս, իբրեւ ոչ ողջամիտս. վասն ոչ ի միաշաբաթուն լուծանել զզատիկն. իսկ Իրէնէոս ըստ անուան իւրոյ՝ էր նա խաղաղարար. գրեաց թուղթ առ Բեկտոր, եւ աղաչեաց ի խաղաղութիւն։ Յայնժամ ամենայն եպիսկոպոսունքն միով հաւասարութեամբ խոր/42a/հեցան առնել զաւրն զատկաց. զի ի միաշաբաթին լուծցեն զնա։

ԵՂԻՈՍ ՊԵՏԻՆԱԿՍ՝ ամ մի. առ սովաւ սաստիկ հրայրեացք եղեն, եւ պաղատն, եւ կուսանաց տունն այրեցաւ ի Հռովմ։

ՍԵՒԵՐՈՍ՝ ամս հնգետասան. սայ յարոյց սաստիկ հալածանս ի վերայ եկեղեցեաց, յորում անթիւք եղեն վկայք։ Եւ Ղեւոնդէս՝ հայրն Ովրիդենի մարտիրոսացաւ։ Եւ ի սորին աւուրս երրորդ թարգմանութիւն յԵրիքով գտաւ՝ ի կարաս թագուցեալ։

Եւ ի սորին աւուրս էին Ասկղեպիդէս, եւ Թիդոտոս, եւ Ուկղոդէս, եւ Թեոդրատէս, եւ Հերմապաւղիս, եւԿապողնիգէս։Սոքա համարձակ ձեռնամուխ եղեն ի գիրս Աստուծոյ, եւ ասէին՝ թե ուղղեմք. եւ կարծեցին զանձինս իմաստուն գոլ քան զՀոգին Սուրբ. եւ ոչինչ եին նոքա՝ թե ոչ՝ դիւահարք։ Եւ ի սոյն ժամանակի էր Ափրիկիանոս ժամանակագիր։

ԱՆՏՈՆԻՆՈՍ ՍԵՒԱՅ՝ ամս եւթն. առ սովաւ էր Նարկէոս եպիսկոպոս յԵրուսաղէմի, այր սքանչելի. զի էր երբեմն հսկումն՝ մեծ տաւնին Զատկաց, եւ պակասեաց ձէթ ճրագացն։ Իսկ Նարկէոս հրամայեաց բերել ջուր. եւ եկաց յաղաւթս ի վերայ ջրոյն, եւ հրամայեաց արկանել ի ճրագսն պինդ հաւատովք. եւ շրջեցան ջուրքն ի բնութիւն ձիթոյ։ Եւ եկաց Նարկէոս ամս հարիւր ինն եւ տասն։ Իսկ Աղեքսանդրոս եպիսկոպոս՝ ի կողմանց անտի Գամբրացւոց՝ եկն յաղաւթս կալ յՅերուսաղէմ. եւ արգելին զնա եղբարքն անդէն, լինել եպիսկոպոս փոխանակ Նարկեսեայ՝ ի հրամանէ Աստուծոյ։ Եւ սոյն իսկ Աղեքսանդրոս գրեաց առ Ասկղիպիդէս եպիսկոպոս, ասէ. Մեք եղբարք, զՊաւղոս եւ զՊետրոս եւ զայղ առաքեալսն իբրեւ զՔրիստոս ընդունիմք։ Այղ որ ինչ յանուն նոցա՝ ստութեամբ գրեալ է, խոտեմք։ Իբրեւ ոչ ընթերցա(յ) ես զաւետարանն՝ զոր յանուն Պետրոսի ունին ոմանք է ձէնջ, զի այժմ գիտացի՝ թե հերձուածք թագուցեալ են ի միտս նոցա ի հերձուածոյն Մարկիովնի։

Եւ ի սոյն ժամանակսն գտաւ վեցերորդ թարգմանութիւնն յԵմմաւուս՝ ի կարաս թաքուցեալ։

ՄԱԿՐԻԱՆՈՍ՝ ամ մի. առ սովաւ հանդիսիցն տեղիք շուրջ տեսան[ել]եաց այրեցան ի Հռովմ։

ԱՆՏՈՆԻՈՍ միւս՝ ամս չորս. առ սովաւ հին Եմաւուս նորոգեցաւ եւ Նիկապաւղիս կոչեցաւ յԱփրիկիանոսէ։

ԱՂԵՔՍԱՆԴՐՈՍ ՄԱՄԵԱՅ որդի՝ ամս չորեքտասան։ Առ սովաւ Հիպերիոս Բոսպորացի դնէր խաւսս բազում վասն Զատկի. եւ զտասնամեայ կանոնսն, եւ վասն վեցաւրեայ ծննդոց, եւ վասն աւրհնութեան աւրհնութեանցն, եւ սակաւ ինչ յԵղեկիէղէ։ Եւ ի սոյն աւուրս էր Ովրիգենէս՝ յԱղեքսանդր, եւ ներքինեցոյց զինքն։

ՄԱՔՍԻՄԻԱՆՈՍ՝ ամս չորս։ Սա յարոյց հալածանս ի վերայ եկեղեցեաց, եւ հրամայեաց զամենեսեան կոտորել։

Եւ ի սոյն ժամանակս Ովրիգենէս ելեալ յԱղեքսանդրի Կեսարեայ Կապուդկացւոց, եթող վարդապետ եկեղեցւոյն զՀերակղէս զաշակերտն իւր. որ յետ Դեմետրի կալաւ զեպիսկոպոսութիւն Աղեքսանդրի։

ԳՈՐԳԻԱՆՈՍ՝ ամս վեց։ Սա յաւուրս զատկի տաւնին կամեցաւ խաւսել յաղաւթս՝ ընդ ժողովուրդս եկեղեցւոյ. եւ ոչ հրամայեաց նմա եպիսկոպոսն Փղաբիանոս՝ մինչեւ խոստովանեալ. եւ նա(խ)անձն առնոյր յամենայն մտաց իւրոց։

Առ սովաւ էր Բերւեղոս եպիսկոպոս Բոսարա(յ), ի կողմանս Արաբացւոց. սա ժպրհեցաւ ասել վասն Փրկչին մերոյ, թե Ոչ էր նա անձամբ գոյութեան յառաջ՝ մինչեւ եկեալ էր յաշխարհ, եւ մարմնացեալ, եւ չիք նորա ասել աստուածութիւն անձին իւրոյ, այղ աստուածութիւն հաւր իւրոյ բնակեալ էր ի նմա։ Իսկ եին այղք՝ որ ասէին, ի նմին կողմանց, թե Շունչք ընդ նոսին մարմնոցն մեռանին եւ ապականին, եւ ի յարութեանն նորոգի ի նա. իսկ աղաչեցին զՈվրիգենէս, եւ նա դարձուցանէր զնա ի ճշմարտութիւն։ Եւ էր նա ամաց վաթսնից։

ՓԻՂԻՊՊՈՍ՝ ամս վեց։ Ի սորա ի սկզբան թագաւորութեանն հազար ամ լցաւ Հռովմայ ի սկզբան շինելոյ քաղաքին։

[5]

ԴԻԿՈՍ՝ ամս երկուս. սա յարոյց հալածանս ի վերայ եկեղեցեաց. եւ եղեն վկայք եպիսկոպոսք, ի Հռովմ՝ Փղաբիանոս, յԱնտիոք՝ Բաբիղաս, յԵրուսաղէմ՝ Աղեքսանդրոս։ Ի նմին ժամանակի ըմբռնեալ եւ Ովրիգենէս, եւ բազում չարչարեալ յԱղեքսանդր. բայց ի կատարումն մարտիրոսութեան ոչ եհաս։

Եւ անտի եկեալ ի կողմանս Կեսարեայ Ստրատոնեաց. եւ ելեալ յԵրուսաղէմ՝ սակաւ ինչ շրջէր անդ. եւ իջեալ ի Տաւրոս՝ անդ շրջէր. եւ հետազաւտէր զթարգմանութիւնն ութեջի գրովք յաւրինեալ. եւ հրաշազան եւ մեծարգի եցոյց զեւթանասնիցն թարգմանութիւնս՝ քան զայղոցն. բան որ կրկին էր յաւրինակին եւ եւթանասունք թողին, զայն Ովրիգենէս աստեղբ նշանակեաց. եւ ուր պակասէր եւ յաւելոյին, յոբելիս արար, որոյ եւթանասունք յանձնէ եդին։ Իսկ ուր զանազանեցին զբանն՝ ղիմինիկոս է, հիպողիմնիկոս եդին. մին ատտիկեցին նշան է եւ միւսն բժշկաց? զոր եւթանասունքն կարգեցին։ Զայս արար Ովրիգենէս, եւ ասի լինել յաշակերտաց նորա եպիսկոպոսք աւելի քան զվաթսուն, յորոց գայրն Գրիգոր սքանչելագործն՝ ի կողմանս Պոնտացւոց ի Նեոյկեսարիայ, եւ Փիրմեղիանոս՝ ի կողմանս Կապուդկացւոց ի մեծն Կեսարիայ. Եւսեբի՝ ի կողմանս Պաղեստինացւոց, ի Պամփիւղիայ։ Իսկ Ովրիգենէս ելեալ ի Տաւրոսէ գնաց ի Կիպրոս. եւ դրեաց խաւսն վասն իշխանութեանցն ի յերկինս, եւ վասն աշխարհարարութեանն, եւ վասն յարութեանն։ Եւ մոլորեալ ի ճշմարտութենէն՝ եղեւ հակառակ եկեղեցւոյ. զի վասն Որդւոյ ասէ. Ոչ զաւրէ տեսանել զՀայր. եւ հրեշտակք ոչ կարեն տեսանել զՍուրբ Հոգին. եւ մարդիկ ոչ կարեն տեսանել զհրեշտակս. եւ զդրախտն՝ յերկինս ասէ. եւ վասն մաշկեղէն հանդերձի առաջին մարդոյն ասէ, միթէ մորթագո՞րծ էր Աստուած. այղ յետ ուտելոյ ի փայտէն, զգեցոյց ոգւոց նոցա զայս մարմինս. եւ մարմինս ոչ յառնէ ի յարութեանն, այղ փոխանակ սորա այղ լինի։ Եւ կեցեալ ամս վաթսուն եւ ինն, մեռանի ի Կիպրոս։ Եւ պատմէ զայս Եպիփան եպիսկոպոս Կիպրացւոց։ Եւ ի նոյն ժամանակս հալածանաց փախուցեալ եւթն մանգունքն ի Դիկոսէ յԵփեսացւոց քաղաքին, ննջեցին ի Նիքղոս լերինն յայրին, եւ հարեւր քառասուն ամի զար/44a/թեան։

ԳԱՂԻՈՍ եւ ՍՈՂԻՍՏՆՈՍ՝ ամս երկուս։ Առ սովաւ Նաւատիոս էր յեկեղեցւոջն Հռովմայ, եւ եղեւ առաջնորդ աղանդոյն Կաթարոսաց. այսինքն՝ որք սուրբս կոչեն զանձինս, եւ զապաշխարութիւն ոչ ընդունին։ Զի Նաւատիոս ասէ. Որ ոք յերկմտութեանն սխալէ, կայ մնայ առանց բժշկութեան այնպիսին։ Վասն որոյ եղեւ ժողով ի Հռովմ քաղաքի վաթսուն եպիսկոպոսաց, եւ երիցունք աւելի քան զնոսա, եւ սարկաւագունք եւ հաւանեցան զՆաւատիոս, եւ զմիաբանեալս նորա աւտար եկեղեցւոյ. եւ նզովեալ մերժեցին զնոսա։ Եւ եին եպիսկոպոսք Հռոմայեցւոց՝ Ստեփաննոս, Աղեքսանդրացւոց՝ Դիոնէսիոս, Անտիոքացւոց՝ Փղաբիանոս։ Իսկ սա զհետ Նաւատեայ թիւրեալ մոլեցաւ։ Իսկ Դիոնէսիոս Աղեքսանդրացի հաստատէր զնա՝ բազում աւրինակս ի մէջ բերելով։

ՎԱՂԻՐԻՈՍ եւ ԳԱՂՂԻՈՍ՝ ամս հնգետասան։ Սա ի սկզբան թագաւորութեանն իւրոյ խոստացաւ առնել խաղաղութիւն առ եկեղեցիս. իսկ այր մի եգիպտացի կախարդ շրջեաց զնայ առաջին մտաց անտի. եւ հրամայեաց, թե արք սուրբք եւ արդարք հալածեսցին եւ կոտորեսցին. եւ զոհել հարց՝ զորդիս իւրեանց դիւացս. եւ հերձուլ զմանգունս. եւ դնել մասունս մանունս զստեղծուածն Աստուծոյ։ Որպէս թե ի ձեռն այսց գործոց եղիցին նոքայ ի շինութիւն, իսկ նա այսահարէր առաւել քան զարժանն։

Եւ յետ սակաւ աւուրց գերի վարեցաւ ի Պարսս. եւ եղեւ ծառայ դրիւ բարբարոսաց։

Եւ ի սորին աւուրս էր հերձուածն Եփետեայ. զի նայ Եպիսկոպոս երկրին Եգիպտացւոց, եւ ուսուցանէր նոցա հրեերէն. թե Յետ հազար ամի՝ լինելոց է հատուցումն մարմնաւոր ի վերայ երկրի։

Առ սովաւ էր Պաւղոս Սամոստացի եպիսկոպոս յԱնտիոք, հնգետասաներորդ յառաքելոցն։

ԿՂԱՒԴԻՈՍ՝ ամս երկուս, ամիսս ինն։ Առ սովաւ Պաւղոս Սամոստացի զառաջին կանոնն որոշեաց, եւ զԱրտիմոնի հերձուածն նորոգեաց. զի վասն Փրկչին մերոյ ասէ, թե Մարդ է սոսկ, որպէս ամենայն մարդիկ, եւ բնութիւն Բանին Աստուծոյ մարդ լիալ ճշմարտութեամբ։

Եւ ժողովեցան եպիսկոպոսք ի տեղեաց տեղեաց՝ յԱնտիոք, առ ի քննութիւն Պաւղոսի Սամստացւոյ հայհոյութեանն. Դիոնեսիոս՝ Հռովմայ եպիսկոպոս, Պարմեղիանոս Կեսարու Կապուդակցւոց, եւ Գրիգորեոս եւ Աթանագէնոս եղբարք եպիսկոպոսք եկեղեցւոյն Պոնտացւոց. Հեղիանոս եկեղեցւոյն Տարսոնացւոց, Նիկոտէ Յիկոնացւոց քաղաքէն, Հիմենոս Երուսաղէմի եկեղեցոյն. Թեոտիկնոս՝ Կեսա(ր)եայ Պաղեստինացւոց, Մաքսիմիս՝ Բոստր քաղաքի, որ առաջնորդէր եկեղեցւոյն։

Յայնժամ աղաչեցին զԴիոնէսիոս Աղեքսանդրի եպիսկոպոս՝ գալ ի ժողովն, զի էր ընդդիմաբանեալ բազում խաւսիւք առ Պաւղոս Սամստացի։ Իսկ երանելին Դիոնէսիոս հրաժարեցաւ գալ ի ժողովն՝ վասն ծերութեան մարմնոյն. բայց գրեաց թուղթ եւ եցոյց նոցա զմիտս եւ զխորհուրդս՝ զոր ունէր վասն խնդրոյ նոցա։ Ժողովեալ սուրբ եպիսկոպոսքն՝ նզովեցին զՊաւղոս Սամստացի։ Եւ լուծեալ ի պատուոյն՝ մերժեցին զնա յեկեղեցւոյ։

ԱՒՐԵՂԻԱՆՈՍ՝ ամս հինգ եւ ամիսս վեց։ Սա խորհեցաւ հալածանս յարուցանել ի վերայ եկեղեցեացն. եւ ի բարկութենէ Աստուծոյ հարեալ սատակեցաւ՝ ի նոր բանդին։

Յետ որոյ ՏԱԿԻՏՈՍ ամիսս վեց։ Յետ Տակիտոսի՝ ՓՂՈՐԴԱՆՈՍ թագաւորեաց աւուրս ութսուն եւ ութ։ ՊՐՈԲՈՍ՝ ամս վեց, ամիսս երիս։ Առ սովաւ մոլեկան Մանինեցւոյ սատակիչ կործանումնն ի վարս մարդկան եմուտ։ Զի երկու բնութիւնս զոյգ ասաց Մանին, նիւթ եւ խաւար, որպէս թե չար կամ բարի։ Եւ մոլեալ դիւահար աղանվոդն՝ ասէ. Ես եմ՝ որ Մովսէսի ի լերինն երեւեցայ հրով. եւ ես եմ, ասէ, Հոգին բարեխաւս։

ԿԱՐՈՍ՝ որդւովքն Կարինեաւ եւ Նումերիանոսիւ՝ ամս երկուս։ Առ սովաւ էր Անատողիոս Աղեքսանդրացի. եւ եկաց եպիսկոպոս Ղաւոդիկեցւոցն, որ փիղիսոփայից ուսմամբ պայծառացեալ երեւէր. եւ թիւս չափոց եւ համարոց կարգեաց։

ԴԻՈԿՂԵՏԷԱՆՈՍ՝ ամս քսան։ Սա թագաւորեցոյց զՏրդատ արքայ՝ հայոց Մեծաց. եւ յարոյց հալածանս սաստիկս ի վերայ եկեղեցեաց. զի տաճարք աղաւթից կործանեցան, եւ կտակարանք ի մէջ հրապարակաց այրէին. եւ անթիւք եղեն վկայք՝ արք եւ կանայք. եւ բազում հայրապետք մարտիրոսացան, Պետրոս՝ Աղեքսանդրի եպիսկոպոս, եւ Փիղեասթեմ յԱյիս քաղաքի։ Անթեմոս Նիկոքեմացւոց, Սերկանոս ի Փիւնիկէէ եկեղեցւոյն Ծաւրացւոց. Սիղուանոս՝ Գացացւոց, Ղուկիանոս՝ Մեծացւոց, Պաւղոս եւ Սիղոս Եգիպտացւոց. Փաւուստոս եւ Ողորդիոս, եւ Անտոնիոս եւ Փիղոս, եւ Հիւսիէս, եւ Թէոդորոս։

Ի սոյն իսկ ի Դիոկղետիանոսէ եւ սուրբքն Հռիփսիմեանք փախստական եղեալք ի Հայս՝ մարտիրոսացան. եւ ի նոյն ժամանակ ելեալ ի վիրապէն խոստովանողն Քրիստոսի սուրբն Գրիգոր, եղեւ քարոզ Հայոց, եւ լուսաւորեաց մկրտութեամբ. եւ եկաց յետ այնորիկ ամս երեսուն։

ԿՈՍՏԱՆԴԻԱՆՈՍ՝ ամս երեսուն եւ չորս. սա անուանեցաւ Սեբաստոս ի զաւրաց իւրոց. եւ հաւատացեալ յԱստուած, եւ ի բան նորա որդին միածին եւ կենդանարար յամենասուրբ հոգին. եւ տուեալ պատերազմ ընդ անաւրէն թագաւորսն՝ սատակեաց զնոսա, զՄաքսիմիանոս, եւ զՄաքսիմինտէս, եւ զԼիկիանէս։ Քանզի իբրեւ ելից զթագաւորութիւնն Դիոկղետիանոս՝ զքսան ամին մեռաւ ի Դաղմատիա. եւ յետ սորա անուանեցաւ կայսր Մաքսիմիանոս յանձնէ իւրմէ. եւ խորհուրդ մահու նիւթեաց ի վերայ Կոստանդիանոսի։ Իսկ իբրեւ յայտնեցաւ նենգութիւն նորա, չարաչար մահու սպանաւ։ Եւ որդի նորա Մաքսիմինտէս արար հալածանս քրիստոնեից. եւ ինքն պղծութեամբ եւ աղտեղութեամբ եւ մոգութեամբ եւ կախարդութեամբ եւ դիւանուէր պաշտամբք վարէր. զի կարծէր՝ այնու յաղթել Կոստանդիանոսի։ Եւ գործեաց կամուրջ ի Տիբերիս գետ նաւուք, եւ մինչդեռ անցանել կամէր, եւ լցաւ գետն զաւրաւքն, յանկարծակի շարժեաց զնաւսն, եւ Մաքսիմինտէս եւ զաւրք իւր ընգղմեցան ի խորս ջրոցն, եւ հեղձան կենդանւոյն։ Յայնժամ Կոստանդիանոս հրամայեաց զաւրացն զյաղթող նշանն Քրիստոսի դրոշմել ի վերայ կապերտակի, որպէս թե ունի ցի յաջ ձեռին իւրում զխաչն. եւ մտեալ ի Հռովմ՝ յամենայյն նշանաւոր տեղիս հրամայեաց կանգնել զյաղթութեան նշան խաչին Քրիստոսի։ Իսկ միւս Մաքսիմոս՝ որ յարեւելս ի դաշտի միում հանդերձ զաւրաւքն բնակեալ էր, իսկոյն հասին նմա դատաստանք յԱստուծոյ. զի ամենայն մարմին նորայ յաներեւոյթ հրոյ մաշեալ լինէր, եւ խելապատակ ուղղոյն ուժգին այրէր ի հրամանէ Աստուծոյ, եւ աչք նորա ի դուրս ոստեան. եւ մինչդեռ շունչքն ի ներքս էր, խոստովան լինէր Տեառն Աստուծոյ, եւ խնդրէր մահ։ Եւ այսպէս ել յաշխարհէ սաստի[կ] խայտառականաւք, զոր եւ ասել անմարթ է։ Իսկ Լիկիանէս էր համախոխ յառաջագոյն Կոստանդիանոսի՝ յաստուածապաշտութեան կարգս. քանզի Կոստանդիանոս ետ զքոյր իւր Լիկիանեայ կին։ Իսկ իբրեւ յաջողեցաւ թագաւորութիւնն Կոստանդիանոսի, նախանձեալ ընդ նմա Լիկիանէս, գրգռեաց պատերազմ, եւ յարոյց հալածանս ի վերայ քրիստոնէից. աւերէր զեկեղեցիս, եւ տանջէր զհաւատացեալսն՝ առ ի զոհել կռոցն։ Իսկ աստուածասէրն Կոստանդիանոս եւ զնա սատակեալ՝ ջնջէր յերկրէ, եւ նորոգէր զեկեղեցիս։ Եւ ելեալ ի կողմանս Բ[ի]ւզանտացւոց շինեաց քաղաք, եւ կոչեաց յան[ուն] իւր Կոստանդնուպողիս։ Առ սովաւ երեւեցաւ Տիտոս երէց յԱղեքսանդր, որ արարած ասէր զորդին Աստուծոյ. եւ եին համախոհք նորին փիղիսոփայք՝ Այետիոս եւ Աստերիոս եւ Նոմիոս որք ասեին ոչ գոլ զորդի ի բնութենէ հաւր, այղ իբրեւ զմի յարարածոց։ Եւ հրամայեաց Մեծն Կոստանդիանոս՝ ի խնդրոյ սրբոյ հայրապետին Աղեքսանդրի՝ լինել ժողով ի Նիկիայ ի մայրաքաղաքն Բիւթանացւոց։ Եւ ժողովեցան եպիսկոպոսք ՅԺԸ. որոց ժողովեին առաջնորդք՝ Մակարիոս՝ Երուսաղէմի, Աղեքսանդրոս՝ Աղեքսանդրի, Եւստաթիոս՝ Անտիոքու, Սեղբեստ[ր]ոս՝ Հռովմայ, Միտոփանիս՝ Կոստանդնուպողսի՝ առաջին եպիսկոպոս. յետ որոյ յաջորդեալ Մեծն Աղեքսանդրոս։ Որոց եւ նզովեալ զԱրիոս, մերժեն յեկեղեցւոյ արտաքս։ Սահմանեցին հաւատս յամենասուրբ երրորդութիւնն, քարոզելով զորդի ի բնութենէ հաւրզոր խոստովանի ընդհանրական կաթողիկէ եկեղեցի։

Որդիք նորա Կոստանտիանոս եւ Կոստաս եւ Կոստ[անտի]աս՝ ամս քսան եւ երեք։ Սոքա ի միում ժամանակի եղեն կացեալ թագաւորք ի կողմանս կողմանս։ Յորոց Կոստանտիանոս ի Գաղիղեա եկաց թագաւոր. եւ Կոստիոս ի Հռովմ. իսկ Կոստանտաս՝ ի Կոստանդնուպողիս թագաւորեաց, եւ եղեւ հնազանդեալ Արիոսի մոլորութեանն։ Եւ հրաման ետ դարձուցանել զԱրիոս յարտասահմանութենէն եւ ընդունել յեկեղեցի։ Եւ հասեալ նմա դատաստան յԱստուծոյ, հեղաւ որովայն նորայ յանմաքուր տեղւոջ։ Եւ ի սոցին աւուրս գրեաց երանելին Կիւրեղ՝ հայրապետն Երուսաղեմի՝ առ Կոստանդիոս թագաւոր Հռովմայեցւոց վասն երեւելոյ նշանի խաչին յերկնից։ Եւ ի նորին աւուրս Անդրեաս՝ եղբայր Մագնոսի եպիսկոպոսի զշարամանութիւն տոմարաց յաւրինէր։

ՅՈՒՂԻԱՆՈՍ՝ ամս երկուս, ամիսս ութ. սա էր որդի քեռ Մեծին Կոստանդիանոսի, եւ եղեւ յանցաւոր՝ որ/47a/պէս եւ ասէ պատմութիւնն. զի թողեալ զկարգ քրիստոնեական՝ եղեւ պաշտաւնեայ դիւաց եւ երկրպագու կռոց։ Ի սորա աւուրս երանելին Աթանաս հայրապետն Աղեքսանդրի էր իսկ եթե երկու անգամ հալածեալ յԱրիանոսաց։

ՅՈՒԲԻԱՆՈՍ՝ ամիս[ս] ութ. սոյն իսկ այս Յուբիանոս էր հետեւեալ Արիոսի մոլորութեանն. եւ եղեւ վրէժխնդիր նորին աղանդոց. եւ յետ սակաւ աւուրց խեղդեցաւ։

ՎԱՂԵՆՏԻԱՆՈՍ եւ ՎԱՂԷՍ՝ ամս երեքտասան։ Ի սոցա մետասան ամին վախճանեցաւ երանելին Աթանաս յԱղեքսանդր, դարձեալ ի հալածանացն։ Եւ ի սոցունց աքսորեցաւ հայրապետն հայոց սուրբն Ներսէս ի հեռաւոր կղզիս Ովկիանու ամս ինն։ Եւ ի սոցունց աւուրս եին սուրբ վարդապետքն Գրիգոր Նիւսացի եղբայր Բարսղի, Բարսեղ Կեսարու եպիսկոպոս, Գրիգոր Նազազացի Աստուածաբան։ Եւ էին հերձուածք ի ժամանակին Արիանոսի՝ որք արարածն ասէին զորդին Աստուծոյ։ Եւ նոմիոսացիք՝ որք երկնային զաւրութեանց գլուխ ասեին զՔրիստոս զորդի, եւ ոչ ի բնութենէ հաւր։ Եւ սաբեղացիք, որք զերիս Անձինս Սրբոյ Երրորդութեանն մի ասեն, լոկ անուամբ զանազանեալ։ Եւ ոդերայինք որք բնականաբար զմարդկային պատկեր ունել ասեն Սրբոյ Երրորդութեան. եւ Ապողինարացիք՝ որք մարդկային ոգի ոչ ասեն առեալ Քրիստոսի. եւ Մակեդովնացիք, որք զՀոգին Սուրբ նուազ ասեն քան զՀայր եւ զՈրդի։ Եւ Պանդուրացիք, որք զբանն ի մարմինն յեղեալ ասեն. եւ Մանիքեցիք՝ որք առ աչաւք ասեն զՔրիստոս երեւեալ յաշխարհի. եւ Սոփրոնացիք, որք առանց մարդկային շնչոյ ասեն զմարմնաւորութիւնն Քրիստոսի։ Եւտիքիանոսք՝ որք յերկնից բերեալ ասեն զմարմինն Քրիստոսի, եւ ոչ առեալ ի կուսէն։

ԳՐԱՏԻԱՆՈՍ՝ ամս հինգ. առ սովաւ Եպիփան եպիսկոպոս Կիպրացւոց՝ ի Կոստանդին քաղաքի, որ զպարունակական խաւսս գրեաց՝ ի խնդրոյ Մատադիոսի, եւ Տարասինոսի, եւ Նեովնի, Նումերոսի քահանայից Սուեդրայ Պամփիւղացւոց քաղաքին եւ Պաղադայ քաղաքապետի, յորում ցուցանէ գրոց վկայութեամբ, թէ Պաղագայ քաղաքապետի։ Յորում ցուցանէ գրոց վկայութեամբ, թե զիա՞րդ արժան է հաւատալ յամենասուրբ Երրորդութիւնն, յայտնելով զութսուն աղանդոցն անուանս, որ յառաջ քան զՔրիստոսի մարմնանալն, եւ վաթսուն՝ որ ի գալստենէն մինչեւ ի Գրատիանոս թագաւոր։ Եւ վասն լուծանելոյ զհերձուածողացն բանս ի խնդրոյ որ ի սուրբ Գրոց. եւ վասն աշխարհարարութեան, եւ թուոյ նախահարցն, եւ ազգաց եւ թագաւորաց՝ մինչեւ ի ժամանակս իւր. եւ վասն յարութեան համաւրէն մարմնոց, եւ վասն հեթանոսական պաշտամանցն, եւ լուծումն ի հին եւ ի նոր կտակարանաց, զոր կարծեալ ոմանց անկատարի միտս ունելոյ. եւ վասն ուսուցանելոյ հաւատեցելոց՝ զկատարեալ հաւատոցն դաւանութիւնս. եւ վասն Քրիստոսի մարմնանալոյն։

ԹԵՈԴՈՍ ՄԵԾ՝ որդի Գրատիանոսի՝ ամս հնգետասան։ Ի սորա երրորդ ամին եղեւ ժողովն ի Կոստանդնուպողսի հարիւր յիսուն եպիսկոպոսաց՝ վասն Մակեդովնի հոգեմարտի, որ նուազ ասէր զՀոգին Սուրբ քան զՀայր եւ զՈրդի. եւ էր նա մեռեալ յառաջ քան զժողովոյն գումարիլ. յետ որոյ Դիտոյփի րոս Արիանոս ունէր զեպիսկոպոսութիւն Կոստանդնուպաւղսի՝ զոր հանէր ի քաղաքէն Թեոդոս թագաւոր եւ տայր զտեղապահութիւնն Գրիգորի Աստուածաբանի մինչեւ ցհաւաքել ժողովոյն, զի էր յառաջագոյն եկեալ ի Կոստանդնուպողիս՝ վասն Արիանոսաց հերձուածոյն, այր սքանչելի հրշտակաց եւ մարդկան. որ եւ ի վարդապետելն իւրում՝ հիացում առնէր ամենայն քաղաքաց իմաստնոցն. յոր ոչ կարէին հայիլ Արիանոսքն։ Եւ եին գլխաւորք ժողովելեացն Կիւրղիոս՝ Երուսաղէմի, Տիմոթեոս Անոտաց՝ Աղեքսանդրի, Մեղիտոս՝ Անտիոքայ, Գրիգոր՝ Նիւսեայ, Գեղասեոս՝ Կեսարեայ Պաղեստինացւոց, Դամասոս՝ Հռովմայ, Գրիգոր աստուածաբան՝ Կոստանդնուպողսի. զորոյ աթոռ ընկալաւ Նեկտառիոս, ձեռնադրեալ ի ժողովոյն։

Յետ որոյ լինի փոխանորդ նորին Յովհան անուանեալն Ոսկեբերան։ Եւ սահմանեալ սրբոյ ժողովոյն զդաւանութիւն հաւատոցն, քարոզեցին զկենդանարար զամենասուրբ Հոգին հաւասարապէս եւ փառակից, եւ համագոյական Հաւր եւ Որդւոյ. եւ նզովեցին զՄակեդովն՝ յետ մահուն իւրոյ՝ մեռեալս ընդ ամենայն հերձուածողս։ Եւ ի սոյն ժամանակս յարեան մանգունքն՝ որ յԵփեսոս, վասն հերձուածոյն՝ որ էր ի ժամանակին, որք ոչն հաւատացին յարութեանն. զի վասն նորին ուժգին ճգնութեամբ խնդրեալ յԱստուծոյ Թեոդոսի թագաւորին, յարեան մանգունքն։ Եւ եկեալ թագաւորին ետես զնոսա, եւ բազում ինչ խաւսեցան ընդ նմա. եւ դարձեալ ննջեցին։ Եւ յառաջ քան զԹեոդոս թագաւոր եղէն ժողովք վեց յԱրիանոսաց ի տեղիս տեղիս՝ միասնական հաւատոյ, զորս ոչ ընդունի եկեղեցի. առաջին՝ ի Տաւրոս. երկրորդ՝ յԱնտիոք. երրորդ՝ ի Սեղեւկիայ. չորրորդ՝ ի Կոստանդնուպաւլիս, առ Եդոքսիւ Արիանոսացն հայրապետաւ. հինգերորդ՝ ի Նիս Թրակացւոց. Վեցերորդ՝ ի Սերմին։

ԱՐԿԱԴԻՈՍ եւ ՈՆՈՐԻՍ որդիքն Թեոդոսի՝ ամս քառասուն եւ չորս։ Ի սոցա երրորդ ամին եղեալ Եւթաղ երանելի Աղեքսանդրացի, որ հրաշազան յաւրինուածովք զսուրբն առաքելոյ, եւ զԳործոցն առաքելոց եւ զԿաթողիկէից թղթոցն զյառաջաբանս եւ զգլուխս, եւ զմասնաւորս, եւ զվկայութիւնս եւ զտունս կարգեաց՝ սակս հերձուածոյն Կաղարբոսի եւ Կարպոկրատեայ, որք սոսկ մարդ ասացին զՅիսուս եւ զհին կտակարանս ոչ ընդունին. զի զվկայութիւնն Քրիստոսի խոտեին։

[6]

ԹԷՈԴՈՍ ՓՈՔՐ՝ որդի Արկադեայ՝ ամս երեսուն եւ եւթն։ Սա ի ծնէ թագաւորեաց ամս յիսուն եւ երկու։ Ի սորա աւուրս էր Սուրբ Սահակ՝ Հայոց հայրապետ՝ յորոյ աւուրս դպրութիւն հայերէն լեզուի քսան եւ ինն գրով ի Դանիեղէ փիղիսոփայէ Ասորւոց կարգեցաւ. զոր ետ բերել Վռամշապուհ թագաւոր Վախրճաց նախարարի՝ ձեռամբ Հաբելի երիցու։ Իսկ զեւթն գրոյն պակասութիւն Մեսրովբ ե[ր]անելի, ի Հացեկաց Տարաւնոյ, յաղատ տանէ, ամսաւրեայ պահաւք եւ աղաւթիւք՝ հանդերձ աշակերտաւքն հայցեալ յԱստուծոյ, եւ ցուցաւ նմա ի տեսլեան։ Այս լինէր յԱսորւոց աշխարհին՝ յորժամ վասն նորին անդ ճանապարհորդեցին։ Իսկ զցուցեալ նշահեցան՝ հանդերձ միայարաւքն էր գրեալ Խռու փանոսի գրչի Սամոսացւոյ։

Եւ էր հերձուած ի ժամանակին յայնմիկ Դէոդորի Տարսոնացւոյ եւ Թեոդորի Սամստացւոյ, եւ Նեստորի Անտիոքացւոյ. քանզի Դէոդոր էր աշակերտ Պաւղոսի Սամստացւոյ. եւ շնորհիւ որդի ասէ. զի Մարէմայն ծնեալ. իսկ բնութեամբ որդի զԱստուածն Բան, եւ մկրտութեան արժանաւորեցաւ ի Մարիամայն մարդ ծնանիլ աւծանիլ հոգւոյն, եւ լիներ տաճար բանին Աստուծոյ։ Իսկ Թեոդորոս Սամստացի, աշակերտ Դիոդորի, Ոչ Աստուածն բան ծնանի ի Մարիամայ, այղ մարդ սոսկ ի կնոջէ ծնեալ. եւ վասն ազնուական գոլոյ եւ հաճելոյ նմայ Աստուծոյ Բանն բնակեաց ի նմա։ Վասն այնորիկ ճգնէր առ հոգեկանս, զի հնազանդեցու[ս]ցէ զախտսն մարմնականս, եւ արժանի լիցի կոչել որդի Աստուծոյ։ Իսկ Նեստոր Անտիոքացի, եպիսկոպոս Կոստանդնուպաւղսի, աշակերտ Պաւղոսի Մամուեստացւոյ՝ ուսեալ զբնախաւսութիւնսն Դէոդորի Տարսոնացւոյ, ասէ. Ոչ ուրեք իշխեցին ասել Հարքն, թե Աստուածն Բան ծնաւ ի կուսէն. այղ առ ի նշանակ զանւանսն, որ ցուցանեն զբնութիւնս երկուս. քանզի Քրիստոսն, եւ որդին, եւ տէրն՝ երբեմն զաստուածութիւնն զեկուցանեն, եւ երբեմն զմարդկութիւնն, իսկ երբեմն զերկուն։ Եւ ոչ դարձեալ այղ որդի, եւ այղ միւս. այղ ինքն որդի է ըստ բնութեանցն կրկնակի. քանզի բնութեանցն ընտանի կարգաւորութեան համենայն ժամ մնացելոյ, իսկ արժանաւորութեամբ շարայարեալ առ աստուածութիւնն միական։ Եւ այղ անթիւ նորա հայհոյութիւնք՝ որ յաղագս երկուց բնութեանց. քանզի ոչ խոստովանի զԲանն Աստուած մարմնով երեւեալ, այղ ի մարդ բնակեալ։ Քանզի բնակութիւն ընգալաւ, ասէ, Բանն Աստուած՝ զմարդկութիւնն. եւ այսպէս ուսուցանէր զամբարշտութիւնն հակառակ ողջամիտ վարդապետութեանն։ Զոր գիտեցեալ Կիւրղի եպիսկոպոսի Աղեքսանդրի, գրէ երիցս անգամ առ Նստոր՝ դառնալ ի հայհոյութեանցն. եւ միաբանել կաթողիկէ եկեղեցեաց՝ վասն խոստովանութեան։ Իսկ Նստոր՝ զ[ը]նդդէմ հակառակսն առնէր նմա պատասխանիս։ Վասն որոյ հարկաւորի երանելին Կիւրեղ՝ գրել առ թագաւորն, զի տացէ հրաման ժողովելոյ. եւ նորա հրամայեալ՝ ժողովեցան յԵփեսոս մետասան ամի թագաւորութեան նորայ եպիսկոպոսք, որոց եին գլխաւորք Յոբնաղիոս Երուսաղէմի, Կիւրղիոս Աղեքսանդրի, որ էր գլուխ իսկ ժողովոյն. Մեմնոս Եփեսոսի, Յովհաննէս Անտիոքու, Պաւղոս Էմեսիու, Թեոդոտոս Անկիւրեայ, Ակակիոս Մեղիտինէ, Պրաւկղոս Կիւղիկիայ, Կեղեստիանոս Հռովմայ, Նեստոր Կոստանդնուպաւղսի։ Եթ ժողովեալք նզովեցին զՆեստովր, բայց ի Յովաննէ Անտիոքացւոյ եւ որոց ընդ նմա եպիսկոպոսք երեսուն. զորս հրապուրեալ Նեստորի՝ ասէր լինել յուղիղ հաւատս. եւ զԿիւրեղ Աղեքսանդրի հայրապետն սողոսկեալ յԱպողինարի հայհոյութիւնն, վասն զմի բնութիւն բանին Աստուծոյ խոստովանել։ Եւ եղեւ պատառումն արեւելեացն ի Կիւրղէ՝ որոց ընդ նմա եպիսկոպոսք. մինչեւ ճշմարտութիւն իրացն ծանուցաւ առ թագաւորին։ Որպէս ունի յաղագս այս/61a/որիկ անսուտ յիշատակարանացն պատմութիւն, ըստ հրամանի թագաւորին հալածական առնել զՆստոր ի կողմանս Մծբնացւոց, որոց յարեցաւ ի Խուժաստան յարեւելս. իսկ Կիւրեղ Աղեքսանդրի հայրապետն ծանուցանէ Յովհաննու Անտիոքայ եպիսկոպոսի զամբարշտութիւնն Նեստովրի. եւ առաքեն արեւելեայքն զՊաւղոս [Սա]մոստացւոց եպիսկոպոսն առ Կիւրեղ ի խաղաղութիւն. եւ եղեւ միաբանութիւն Անտիոքացւոցն եւ Աղեքսանդրացւոց։ Իսկ յետ լուծման Նեստորի կալաւ զաթոռ հայրապետութեանն Մաքսիմիանոս ոմն՝ ամս երիս։ Յետ որոյ Պրոկղ Կիւղիկեայ եպիսկոպոս՝ հայրապետ եղեւ ի Կոստանդնուպաւղիս։ Յետ որոյ Փղաբիանոս կալաւ զաթոռ հայրապետութեանն. եւ սկսաւ ուսուցանել զՆստորի հայհոյութիւնն։ Իսկ Եւտիքէս ոմն, վանական ի Կու կղզւոջ, առագրէր ընդդիմակս Փղաբիանոսի գլուխս ութ, մի բնութիւն ասելով։ Քանզի ոչ խոստովանի զԲանն Աստուած առնուլ մարմին ի սրբոյ կուսէն եւ լինել մարդ. այղ ասէ՝ Ոչինչ էառ ի կուսէն Մարիամայ, բայց միոչ խոստովանի զԲանն Աստուած առնուլ մարմին ի սուրբ կուսէն եւ այն նմանութիւն մարդոյ. եւ կերպարանաւք գտեալ իբրեւ զմարդ եւ ոչ ճշմարտութեամբ։ Եւ ժողովեալ Փղաբիանոսի զեպիսկոպոսս զհամախոհս՝ եւ լուծանէ զԵւտիքէս։ Եւ գիտացեալ զհակառակութիւնս նոցա երանելին Թեոդոս, հրամայէ՝ կրկին անգամ ժողով լինել յԵփեսոս, ի քսան եւ հինգ ամի թագաւորութեանն իւրոյ, եւ քննել յաղագս Փղաբիանոսի եւ Եւտիքոսի, եւ տեսանել զտոմարն Ղեւովնի, զչորեքտասան գլուխսն գրեալս առ Փղաբիանոս՝ վասն Եւտիքոսի մոլորու/61b/թեանն, յորում երկու բնութիւնս խոստովանի մարմնացելոյ Բանին Աստուծոյ, եւ երկուս կերպարանս, եւ երկուս ներգործութիւնս։ Եւ ըստ Նստորի՝ տուն Բանին Աստուծոյ խոստովանի զկուսածին մարդն։ Եւ յետ ծնանելոյ կուսին՝ ապա ասէ զԲանն Աստուծոյ բնակիլ ի մարդն. քանզի ասէ այսպէս յերկոտասաներորդ գլխի իւրոյ հայհոյութեանն. Եւ որդի մարդոյ ասի վայրեկեալն յերկնուստ, յորժամ որդին Աստուծոյ զմարմին անդուստ ի կուսէն, յորժամ ծնաւն, ապա առընգալաւ։ Եւ սոսկ մարդ ասէ չարչարեալ եւ մեռեալ։ Եւ ժողովեցան եպիսկոպոսք երկերիւր, Յոբնաղիոս Երուսաղէմի, Դիոսկուրոս Աղեքսանդրի, որ եւ զգլխաւորութիւն ժողովոյն հաւատացաւ ի թագաւորէն. Դոմնոս Անտիոքայ՝ համախոհ Նստորի, Յոհան Եգեացւոց, աշակերտ Նստորի. Իբաս Եդեսացւոց, որ զթութն գրեաց առ Մարմին, յորում գովէ զՆստորի հայհոյութիւնն, եւ ամբարշտութիւն ասէ զԿիւրղի խոստովանութիւնն. Թեոդորիտոս Կուրայ քաղաքի, աշակերտակից Յովհաննու Եգեացւոյ՝ Նստորի մոլորութեանն, հակառակ Կիւրղի Աղեքսանդրացւոյ. վասն որոյ դիմադրութիւնս արարեալ՝ երկոտասան գլուխս առ Կիւրղիւ, երկոտասան նզովս կարգեաց. եւ ըստ Թեոդորոսի Մամուեստացւոյ հաճութեամբն՝ ասէ՝ բնակել ի մարդն զԱստուածն Բան։ Քանզի յերրորդ գլխի՝ իւրոյ հայհոյութեանն ասէ. Ոչ ի կուսէ ծնեալ էր Աստուծոյ կերպարան, այղ տաճար էր, բնակիչ ունելով ըստ Պաւղոսի ձայնին. Քանզի ի նմա հաճեցաւ, ասէ, ամենայն լրումն աստուածութեանն բնակել։ Եւ յերկոտասաներորդ գլխին ասէ իսկ՝ պիտի հաւանել տեառն ցուցողին զերկուս բնութիւնս, եւ ասողին Հրեիցն. Լուծէք զտաճարս զայս, եւ զերիս աւուրս կանգնեմ զսա. քանզի ցուցանէ լուծեալ զտաճարն, եւ զկանգնիչն Աստուած։ Ուրեմն՝ ոչ Աստուած չարչարեալն, այղ ի մէնջ յԱստուծոյ եղեալ մարդն։ Ղեւոն Հռովմայ, զորմէ ասէ ոչ գոլ ի ժողովն, այղ փոխանակ իւր առաքեալ՝ տա[յ] բերել զգիրս հայհոյութեանն չորեքտասան գլխոյն Եւսեբի Դորեւղու. Փղաբիանոս Կոստանդնուպաւղսի։ Եւ ժողովեալք սահմանեցին զըստ հարցն խոստովանութիւն, զնշանակ հաւատոցն կնքեալ՝ մի բնութիւն մարմնացելոյ բանին Աստուծոյ. խոստովանեալ ճշմարիտ մարդ լինել ի սուրբ կուսէն Բանն Աստուած ասացին։ Իսկ Եւտիքէս խոստովանեալ զյանցանս իւր, նզովէր զաղանդն, եւ գիր խոստովանութեան մատուցանէր ժողովոյն, որ ասի Ղեաւբեղովն. եւ ըստ հրամանի կանոնաց ընկալեալ եղեւ. իսկ յետոյ ի նոյն հայհոյութեան աղանդ դարձաւ։ Իսկ համախոխք եւ հաւանեալք Նստորի ոչ դարձան յիւրեանց հայհոյութեանցն, զորս նզովեաց սուրբ ժողովն, ասելով. Որ ոք ասիցէ ի Քրիստոս երկուս բնութիւնս՝ նզովեալ եղիցի։

Յայնժամ երանելին Դիոսկուրոս՝ լուծանէր ի պատուոյ զհաւանեալս Նստորի, զՓղաբիանոս եւ զպաղատանն եպիսկոպոս. որ բարկութեամբ հարեալ յետ եւթն աւուր սատակէր ի կենացս։ Եւ զտոմարն Ղեւոնի նզովէր հանդերձ ժողովեցելով ընդ ինքեամբ եպիսկոպոսաւքն, իբրեւ զՆստորի հայհոյութիւնն։ Լուծանէր եւ զԹեոդիտոս՝ Կիւրոս քաղաքի եպիսկոպոս, եւ զԻբաս՝ Եդեսեայ եպիսկոպոս, զՅոհան Եդեացւոց եպիսկոպոս եւ զԴոմնոս Անտիոքայ եպիսկոպոս եւ փոխանակ նորա ձեռնադրէր եպիսկոպոս՝ ի ժողովին՝ զՄաքսիմոս։ Եւ եղեւ խաղաղութիւն՝ յաւուրս Թեոդոսի թագաւորի՝ եկեղեցեաց՝ ամս յիսուն եւ երկու։

ՄԱՐԿԻԱՆՈՍ՝ ամս եւթն։ Սա յերկրորդ ամի թագաւորութեանն իւրոյ հրամայեաց լինել ժողով ի Քաղկեդովն, մայրաքաղաքն Բիթանացւոց. քինախնդիր եղեալ լուծմանն Նե[ս] տորի, եւ նորին համախոխ եպիսկոպոսացն. զի էր ինքն նորին աղանդոյ առաւել եւս վարժեալ, յաղագս գումարելոյ ժողովին ի Պողքերէ գիւղակցէ իւրմէ, որ էր քոյր թագաւորին Թեոդոսի, եւ սիրելի Փղաբիանոսի։ Առաւել եւս յորդորէր ի ժողովոյն գումարութիւն աղանդակից Նստորի խոստովանութեանցն Ղեւոն Հռովմայ հայրապետն։ Եւ հրաման ետ թագաւորն դարձուցանել զՆստոր, զի կենդանի էր ի կողմանս Խուժաստանի, զի տացէ ընդունել զնա ի ժողովն։ Իսկ ի դառնալն Նստորի բարկութիւն Աստուծոյ հասանէր ի վերայ նորայ. եւ հեղաւ որովայն նորա, որպէս զՅուդային եւ զԱրիոսին. եւ այսպէս սատակէր ի կենացս։ Իսկ ժողովեալքն ի Քաղկեդովն եին վեցհարեւր երեսուն եւ վեց եպիսկոպոսք. Յոբնաղիոս Երուսաղէմի, Դիոսկուրոս Աղեքսանդրի, Մաքսիմէոս Անտիոքայ, Ստեփաննոս Եփեսոսի, Ղեւոն Հռովմայ, Եւսեբի Դորեղու, Անատողիս Կոստանդնուպաւղսի։ Իսկ Ղեւոն Հռովմայ հայրապետն ոչ եկն ի ժողովն. բայց ետ բերել զգիրսն առ թագաւորն չորեքտասան գլխոյն, զյառաջագոյն գրեալն առ Փղաբիանոս, զի հաւանեսցին այնմ ժողովեալքն ի Քաղկեդովնի։ Զոր խոտեալ Դիոսկուրոսի եւ ժողովոյն որ յԵփեոսի երկերիւր եպիսկոպոսաց։ Եւ առեալ թագաւորին զգիրսն Ղեւովնի՝ ընգալաւ, եւ ետ զատուցանել ի միաբանութենէ եպիսկոպոսացն զերանելին Դիոսկուրոս. եւ խնդրեաց ի ժողովոյն՝ սահման հաւատոյ, ըստ գրեցելոյն ի Ղեւովնէ հայհոյութեանցն։ Իսկ ուղղափառ իշխանքն՝ որ էին ի ժողովին, ասացին առ եպիսկոպոսն. Այս է ժամանակ ճգնելոյ ձեր ի վերայ հաւատոց, զի հաստատուն ունիցիք զաւանդութիւն հարցն խոստովանութեան. եւ եպիսկոպոսքն միաբան ասացին. Ոչ ումեք է իշխանութիւն՝ ըստ հրամանի կանոնաց դնել սահման հաւատոց. զի բաւական է մեզ եղեալ Նիկիայ եւ Կոստանդնուպաւղիս։ Յայնժամ հրամայեաց թագաւորն, զմիաբանեալ եպիսկոպոսսն հանդերձ իշխանաւքն՝ տալ ի պահեստ, եւ գումարել ի վերայ նոցա զինազգեստ զաւրականս. զի եթե ոչ հնազանդեսցին կամաց թագաւորին, եղիցին պատուհասեալք։ Եւ մեծաւ երկիւղիւ ահաբեկեալ եպիսկոպոսացն՝ եին ի տարակուսանս, թե զիա՞րդ հնար իցէ զերծանել ի պատժոց։ Յայնժամ Յոբնաղիոս Երուսաղէմի եպիսկոպոս հրամայեաց Ասկղիպադեայ Սարկաւագի Կոստանդնուպաւղսի առնուլ զսահման հաւատոյ եւ դնել ի նմա յերկուս բնութեանց զմին խոստովանել. որում առ երկիւղի հնազանդեալ եպիսկոպոսացն, զի թերեւս հնար լիցի այնու զերծանել։ Ետուն զգիրն առ թագաւորն. իսկ թագաւորն ոչ ընկալաւ, այղ ետ տանել առ նոսա զգիր հայհոյութեանն Ղեւովնի։ Զոր ընթերցեալ մասն ինչ ի գլխոյն, միաբան ասացին եպիսկոպոսքն. Այսոցիք ոչ հաւանիմք, զի Պաւղոսի Սամստացւոյ հայհոյութիւն է. այսպէս եւ ոչ Նստոր յանդգնեցաւ հայհոյել։ Յայնժամ թագաւորն՝ զիւգակցաւ իւրով Պողքերաւ հանդերձ՝ եկն առ նոսա յաւուրս երիս։ Իսկ ժողովեալքն ի Քաղկեդովն՝ ոմանք յերկիւղէ, եւ այղք ակնառութեամբ թագաւորին եւ կնոջ նորա՝ եղեն հաւանեալք պիղծ նորաձայնութեան թղթոյն Ղեւովնի հայհոյութեանն. զոր նզովեցին յառաջագոյն, եւ եղեն ընդ ինքեանց նզովիւք։ Ընգալան եւ զլուծեալն Թեոդորիտոս՝ զՆստորի զաշակերտն, զորմէ ասի՝ գլուխ կալ ժողովոյն. եւ զԻբաս Եդեսեայ եպիսկոպոսն՝ զհամախոխ Նստորի։ Եւ գրեցին սահման հաւատոյ ըստ Ղեւոնի՝ եւ ըստ Թեոդորիտեայ մոլորութեանն, որ հաւասարի Նստորի պղծի եւ Պաւղոսի, եւ Արտիմոնի կատարեալ հայհոյութեանն. յորում կայ յետ սակաւուց. Այսպէս խոստովանիմք միաբան ամենեքին զտէր մեր Յիսուս Քրիստոս՝ ըստ աստուածութեանն ի հաւրէ, ըստ մարդկութեանն ի կուսէն, միածին յերկուց բնութեանց. ոչինչ բառնալով զբնութեանցն զանազանութիւն՝ վասն միանալոյ, այղ առաւել ողջ պահելով զյատկութիւն իւրաքանչիւր բնութեանն. եւ ի մի դէմ, եւ ի մի անձն միաւորելով։ Եւ զի մի՛ իւրեանց ամբարշտութիւնն յայտնապէս երեւեսցի, զՆստոր պատճառանաւք նզովեն։ Իսկ բազումք ի գլխաւորաց քաղաքին Կոստանդնուպաւղսի, որք Նստորի հաւանեալք եին, իբրեւ լուան զնզովսն որ զՆստորէ, զարմացեալք առաջի թագաւորին, որպէս ի նոցունց իսկ Քաղկեդովնացւոցն ցուցանի պատմութիւնս, ասեն. Սուրբք ընդէ՞ր նզովին. զի եթե հաւատ զՆստորին հաստատեցին, զնա ընդէ՞ր նզովեցին։ Իսկ թագաւորն բարկացեալ սաստեաց նոցա, զի լռեսցեն։ Այսպէս նոցունց իսկ յայտնեալ կեղծաւորութիւն նոցա՝ ծանուցաւ ամենեցուն, ուր եւս առաւելագունիւք յայտնի է ուրացութիւն նոցա։ Զի որք ի Քաղկեդովնի ժողովեալ եին եպիսկոպոսք, նոյնք յԵփեսոսի ժողովսն գրով սահմանեալ ասացին. Որ ոք ասէ ի Քրիստոս երկու բնութիւն՝ նզովեալ եղիցին։ Եւ լուծին ի պատուոյ զՆստոր եւ զնմանիս նորա։ Իսկ ի Քաղկեդովնի՝ կործանեալք յերկիւղէ, եւ ձեռագրով զՔրիստոս ուրացեալ ասացին. Որ ոք ոչ ասիցէ՝ զՔրիստոս երկու բնութիւնս՝ նզովեալ եղիցի։ Եւ ընգալան ի պատիւ զհաւանեալսն Նստորի եւ զաշակերտսն։ Իսկ որք ոչ հաւանեցան՝ կործանական ժողովոյն հայհոյութեանց եւ անաւրէն սահմանադրութեանն, զնոսայ աքսորեցին. զՊետրոս Անտիոքացի, եւ զՏիմոթեոս, եւ զԱնատողիս նորին եղբայր, եւ զԴիոսկուրոս Աղեքսանդրի եպիսկոպոս նախ ի Կիւզիկոն աքսորեցին, ապա յԵրակղիայ, ապա ի Պափղագովնիայ. եւ անդ կատարեցաւ բարի վկայութեամբ եւ խոստովանութեամբ ի Քրիստոս։

Իսկ յետ աքսորելոյն զԴիոսկուրոս, զՊռոտէ հրամանաւ Մարկիանոսի ձեռնադրեցին եպիսկոպոս ի ժողովին Քաղկեդովնի, փոխանակ Դիոսկուրոսի. եւ առաքեաց թագաւորն յԱղեքսանդրիա։ Զոր ոչ ընգալեալ քաղաքին, բազում աւարառութիւնս ընչից առնեին. եւ հոշտանգանս գանից եւ տանջանաց, եւ հեղմունս արեան ընգալան ի թագաւորէն՝ վասն չընդունելոյ /64b/ զՊռոտեր եպիսկոպոս քաղաքին, եւ չհաղորդել ընդ նմայ։ Սակայն մինչ ի սպառ ոչ կացին ի ճշմարտութեան, այղ եղեն բաժանեալք յերկուս։ Կէս քաղաքին ընկալան զՊռոտէր եպիսկոպոս, եւ եղեն հաւանեալք աղանդոյն Քաղկեդովնի. եւ կէս քաղաքին յուղղափառութեան կացեալ ոչ հաւանեցան նմա։ Եւ յետ սակաւ աւուրց, ի սենեկի՝ յոթոցս անկողնի գահոյից՝ հարեալ բարկութեամբ յաստուծոյ, ի նմին գիշերի սատակեցաւ։ Յետ որոյ յաջորդէ զաթոռ եպիսկոպոսութեանն Տիմոթեոս երանելի. եւ հաստատէր յուղղափառութեան հաւատս զկործանեալսն ի Պռոտորայ։